کتاب ریشه های جنگ جهانی اول

کتاب ریشه های جنگ جهانی اول نوشته گوردون مارتل، فاصله‌ی میان ترور یک ولیعهد و آغاز جنگی فراگیر را موضوع پرسش قرار می‌دهد. نویسنده توضیح می‌دهد که شناخت این فاصله فقط از راه دنبال‌کردن اعلان جنگ‌ها ممکن نیست؛ ائتلاف‌ها، ترس‌های امنیتی و مناسبات داخلی قدرت‌های اروپایی نیز در این ماجرا سهم دارند. بابک محقق مترجم این کتاب از مجموعه‌ی کارگاه تاریخ است و نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ریشه های جنگ جهانی اول

کتاب ریشه های جنگ جهانی اول نوشته گوردون مارتل، تاریخ دیپلماسی اروپا را به پرسشی درباره‌ی علت جنگ پیوند می‌دهد: چگونه بحرانی در بالکان، قدرت‌هایی با منافع متفاوت را به رویارویی کشاند؟ نویسنده میان شرح چگونگی آغاز نبرد و توضیح چرایی وقوع جنگ تفاوت می‌گذارد. ترور سارایوو نقطه‌ی ورود بحث است، اما توضیح اصلی به شبکه‌ی مناسبات قدرت‌ها، موازنه‌ی قوا و تصمیم‌هایی مربوط می‌شود که بحران را گسترش دادند. مارتل قصد خود را ارائه‌ی تفسیری کاملاً تازه معرفی نمی‌کند؛ او می‌خواهد مضامین اصلی پژوهش‌ها و اختلاف‌نظرهای تاریخی را فشرده کند. همین هدف باعث شده است که بررسی رفتار دولت‌ها در کنار معرفی تفسیرهای مورخان قرار بگیرد. بحث مسئولیت آلمان و استدلال‌های فریتس فیشر نیز در همین چارچوب مطرح شده‌اند. نویسنده نشان داده است که پرسش از مقصر جنگ، زیر فشار مناقشات سیاسی و مطالبات غرامت، همیشه با پرسش از علت‌های جنگ یکسان نبوده است. این تمایز، زمینه‌ای برای سنجیدن توضیح‌های رقیب فراهم می‌آورد.
کتاب ریشه های جنگ جهانی اول در بخش تحلیل و ارزیابی، از فصل طرح مسئله به بررسی قدرت‌های بزرگ تا ۱۹۰۰ می‌رسد. نویسنده تقسیم‌بندی بحث را بر جایگاه کشورها در ائتلاف سه‌جانبه، ائتلاف دوجانبه و موقعیت بریتانیا بنا کرده است. آلمان، اتریش ـ مجارستان و ایتالیا در یک سوی این بررسی قرار دارند؛ فرانسه و روسیه در سوی دیگر بررسی می‌شوند و بریتانیا موقعیتی جداگانه دارد. ادامه‌ی بحث، مناسبات دیپلماتیک و بحران‌های زمینه‌ساز جنگ را دنبال می‌کند. گاه‌شمار، معرفی شخصیت‌ها، اصطلاح‌نامه، گزیده‌ی اسناد و راهنمای مطالعه‌ی بیشتر نیز ابزارهای همراه این بررسی‌اند. اسناد منتخب، معاهده‌های مهم و مطالبی درباره‌ی میلیتاریسم و ناسیونالیسم را در بر می‌گیرند. خواننده در نتیجه فقط با ترتیب رخدادها روبه‌رو نیست؛ او تفاوت میان تعهد رسمی، محاسبه‌ی سیاسی و برداشت دولت‌ها از تهدید را نیز می‌بیند. توجه به ساخت‌های داخلی کشورها، این امکان را فراهم کرده است که سیاست خارجی جدا از فشارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی فهمیده نشود.

خلاصه کتاب ریشه های جنگ جهانی اول

مارتل بحث را از قتل فرانتس فردینانت در سارایوو آغاز می‌کند و مسیر اولتیماتوم اتریش به صربستان، بسیج ارتش‌ها و ورود قدرت‌های بزرگ به جنگ را دنبال می‌کند. کتاب ریشه های جنگ جهانی اول سپس از زنجیره‌ی رخدادها فاصله می‌گیرد و سراغ علت‌های عمیق‌تر می‌رود. نظام ائتلاف‌ها بخشی از توضیح است، اما تعهدات حقوقی به‌تنهایی رفتار دولت‌ها را روشن نمی‌کنند. ناسیونالیسم، میلیتاریسم، توسعه‌طلبی امپریالیستی و نگرانی از اصلاحات داخلی نیز در شکل‌گیری تصمیم‌ها دخیل بوده‌اند. نویسنده تفسیرهایی را مقایسه می‌کند که بر انتخاب‌های رجال سیاسی در بحران ژوئیه یا بر تغییرات بلندمدت قدرت تکیه دارند. ایده‌ی محوری این است که فهم جنگ به بررسی هم‌زمان زمینه‌ها و تصمیم‌ها نیاز دارد؛ نه می‌توان ترور را توضیحی کافی دانست و نه می‌توان وقوع جنگ را صرفاً نتیجه‌ی خودکار یک نظام سیاسی تصور کرد.

چرا باید کتاب ریشه های جنگ جهانی اول را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ریشه های جنگ جهانی اول را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تفاوت میان جرقه‌ی آغاز جنگ و زمینه‌های شکل‌گیری جنگ روشن می‌شود.
• نقش ائتلاف‌های سیاسی در کنار ترس‌ها و محاسبات امنیتی کشورها بررسی می‌شود.
• تفسیرهای متفاوت مورخان درباره‌ی مسئولیت آغاز جنگ معرفی می‌شوند.
• اسناد منتخب و اصطلاح‌نامه، امکان بررسی شواهد و شناخت مفاهیم دیپلماتیک را فراهم می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب ریشه های جنگ جهانی اول به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان تاریخ و روابط بین‌الملل که به علت‌های جنگ توجه دارند.
• علاقه‌مندان به تاریخ دیپلماسی و موازنه‌ی قدرت در اروپا.
• خوانندگانی که می‌خواهند اختلاف‌نظر مورخان درباره‌ی مسئولیت آغاز جنگ را بشناسند.

بخشی از کتاب ریشه های جنگ جهانی اول

«در هر نظام بین‌المللی «ثبات» زمانی از بین می‌رود که قدرت فزایندهٔ یک کشور باعث تخریب شبکهٔ دیرین مناسباتِ موجود میان سایر قدرت‌ها شود، شبکهٔ مناسباتی که نظام بین‌المللی بر آن استوار است. با این تعبیر، کشوری که بر قدرت خود از رهگذر افزایش جمعیت، رشد تجارت، رونق اقتصادی، توسعهٔ صنعتی و گسترش قلمرو بیفزاید، چه‌بسا مسبب فروپاشی چنین نظامی باشد، ولو همهٔ تقصیر متوجهش نباشد. صاحب‌نظرانِ مطالعاتِ روابطِ بین‌الملل این رویکرد را سطح «نظام‌مند» ۵۵ تحلیل نام می‌نهند که بر مبنای آن وقتی بخواهند چراییِ وقوع برخی رویدادها را تبیین کنند کلیت نظام را در نظر می‌گیرند. آنچه بیش از سیاست‌ها و رجال فلان حکومت یا رهبران آن اهمیت دارد جابه‌جایی ارکان قدرت است که دولت‌ها و رجال سیاسی ناگزیرند به آن واکنش نشان دهند. این‌طور نیست که برهم‌خوردن فلان نظام موجب بروز حتمیِ جنگی بزرگ شود؛ با این حال، بی‌شک احتمال وقوع جنگ را افزایش می‌بخشد، چنان‌که حکومت‌های بهره‌مند از نظام کهن ترجیح می‌دهند پذیرای خطر شکست در میدان نبرد باشند تا مانع ایجاد نظام تازه‌ای شوند که به زیان آنان تمام شود. بنابراین، هرگاه در صدد بررسی ریشه‌های هر جنگ بزرگی برآییم، مهم آن است که نخست دریابیم کدام کشورها در راه توسعهٔ شالودهٔ قدرت خود قدم برداشته و کدام کشورها آن بسط و توسعه را تهدید علیه خود دیده‌اند.»