کتاب نیایش

کتاب نیایش نوشته مهاتما گاندی و مجموعه‌ای از نوشته‌ها و سخنان او درباره‌ی معنای دعا و جایگاه حضور قلب در زندگی است. نویسنده نیایش را نه‌صرفاً تکرار واژه‌ها، بلکه فرصتی برای کاستن از خودخواهی و آماده‌شدن برای خدمت به دیگران می‌داند. شهرام نقش تبریزی این کتاب را ترجمه و نشر نی آن را منتشر کرده است. پیوند میان خلوت معنوی و مسئولیت اجتماعیْ پرسش مهم این کتاب است: نیایش چگونه می‌تواند به کنش و پذیرش مسئولیت بینجامد؟ نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نیایش اثر مهاتما گاندی

کتاب نیایش وجهی از اندیشه و زندگی مهاتما گاندی را معرفی می‌کند که در شناخت صرفاً سیاسی از او کمتر دیده می‌شود: اتکای او به دعا، مراقبه و انضباط درونی. این کتاب از نوشته‌های پراکنده، سخنان، پاسخ به نامه‌ها و گفت‌وگوهای او فراهم آمده است. یادداشت شهرام نقش تبریزی زمینه‌ی آشنایی با نسبت میان مبارزه‌ی بدون خشونت و باورهای مذهبی گاندی را فراهم می‌کند. دیباچه‌ی آرون گاندی نیز به معنای همزیستی پیروان ادیان در نگاه پدربزرگش اختصاص دارد. مقدمه‌ی مایکل ن. ناگلر، تفاوت میان تکرار مکانیکی عبارات و توجه قلبی را توضیح می‌دهد و رابطه‌ی نیایش با مراقبه و ذکر را بررسی می‌کند.

کتاب نیایش به تعریف دعا، اخلاق، ترس، عادت‌ها و نسبت ایمان با استدلال پرداخته است. این کتاب رابطه‌ی انسان با خدا را جدا از رفتار او با دیگران بررسی نمی‌کند. مهاتما گاندی ارزش عبادت را به صداقت، پرهیز از بدگویی، عدالت‌ورزی و توان خدمت پیوند می‌زند. او در عین پذیرش مناسک مذهبی، انجام ظاهری این مناسک را برای شناخت خلوص انسان کافی نمی‌داند. متن کتاب حاضر این دغدغه را آشکار می‌کند: گاهی پرسشی درباره‌ی مدت دعا مطرح می‌شود و گاه مخاطبی بودایی، امکان تغییردادن تصمیم خدا از طریق دعا را به پرسش می‌گیرد.

پاسخ‌های مهاتما گاندی بیش از آنکه در پی ارائه‌ی تعریف‌های قطعی باشند، به تجربه‌ی شخصی او بازمی‌گردند. او از ضعف، تردید و دشواری تمرکز سخن گفته است. خواننده‌ی کتاب نیایش با مجموعه‌ای از تأملات دینی و اخلاقی روبه‌رو می‌شود که میان آرمان و محدودیت‌های انسان فاصله می‌گذارد. موضوع دیگر جایگاه نیایش جمعی در کنار خلوت فردی است؛ مراسم مشترک می‌تواند پیوند میان انسان‌ها را تقویت کند، اما جای توجه و مسئولیت شخصی را نمی‌گیرد. این همراهیِ زندگی درونی و زندگی اجتماعیْ محور اصلی شناخت دیدگاه مهاتما گاندی در این اثر است.

خلاصه کتاب نیایش

دعا کوششی برای بیدارکردن توان معنوی انسان است و نه وسیله‌ای برای واداشتن خدا به برآوردن خواسته‌ها. مهاتما گاندی میان ادای کلمات و حضور قلب تفاوت می‌گذارد. او معتقد است که تکرار نام خدا بدون توجه درونی، به‌تنهایی، ثمری ندارد. این اثر از این تعریف آغاز می‌شوند و به موضوع‌هایی مانند مقابله با ترس، اصلاح عادت‌ها، فروتنی و مهار خودخواهی می‌پردازند. گاندی برای همه، مدت و شکل یکسانی از عبادت را تعیین نمی‌کند؛ وضعیت هر فرد در چگونگی عبادت او نقش دارد. او همچنین احترام به باورهای دینی دیگران را از زندگی معنوی جدا نمی‌بیند. پیام اصلی گاندی این است که ارزش نیایش باید در کردار انسان آشکار شود؛ در آمادگی برای کاهش رنج دیگران، پایبندی به حقیقت و پذیرفتن مسئولیت و نه‌فقط در برگزاری مراسم مذهبی.

چرا باید کتاب نیایش را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نیایش را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ریشه‌های معنوی اندیشه‌ی عدم‌خشونت مهاتما گاندی را تبیین کرده است.
• نوشته‌های حاضر تفاوت میان عادت مذهبی و عبادت همراه با توجه را بررسی می‌کند.
• گفت‌وگوهای موجود در این کتاب پرسش‌های مربوط به ایمان، عقل و درخواست از خدا را مطرح می‌کند.
• خواننده با برداشت مهاتما گاندی از پیوند خودسازی، فروتنی و خدمت اجتماعی آشنا می‌شود.

خواندن کتاب نیایش را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نیایش به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به اندیشه‌ی مهاتما گاندی و افرادی که می‌خواهند پشتوانه‌ی معنوی کنش سیاسی او را بشناسند.
• خوانندگانی که به مطالعه درمورد نسبت دعا، مراقبه و اخلاق علاقه دارند.
• کسانی که درباره‌ی همزیستی ادیان و رابطه‌ی عبادت با مسئولیت اجتماعی مطالعه می‌کنند.

درباره مهاتما گاندی

مهانداس کارامچاند گاندی (Mohandas Karamchand Gandhi) ۲ اکتبر ۱۸۶۹ برابر با ۱۰ مهر ۱۲۴۸ خورشیدی دیده‌به‌جهان گشود. او در مقام رهبر سیاسی و روحانی هندی‌ها، هدایت مردم کشورش را در مسیر رهایی از سلطه‌ی استعماری امپراتوری بریتانیا بر عهده داشت. مهاتما گاندی در سراسر حیات خویش به‌کارگیری هرگونه رفتار خشونت‌آمیز و اقدام تروریستی را برای دستیابی به اهداف رد می‌کرد. تفکر و اندیشه‌ی عدم‌خشونت او بر بسیاری از جنبش‌های مقاومت مسالمت‌آمیز در سطح جهان اثرگذار بوده است. سرانجام مهاتما گاندی در ژانویه‌ی ۱۹۴۸ مصادف با ۹ بهمن ۱۳۲۶ خورشیدی حیات را بدرود گفت.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره نویسنده

آلبرت اینشتین (Albert Einstein) مهاتما گاندی را آینده‌نگرترین چهره‌ی سیاسی روزگار خویش به شمار می‌آورد و دلبسته‌ی شیوه‌های مبارزاتی بدون خشونت و اصل مقاومت مسالمت‌آمیز (ساتیاگراها) او بود. این فیزیکدان برجسته بر این باور بود که گاندی شیوه‌ای کاملاً بشری و نوپدید مبتنی‌بر توان اخلاقی را برای رهایی ملل تحت‌ستم پایه‌گذاری کرده است. او در مکاتبات خود با مهاتما گاندی ابراز تمایل کرد که شیوه‌ی او از مرزهای جغرافیایی فراتر رود و جانشین نبرد و منازعه گردد. اینشتین در توصیف ماندگارش خاطرنشان ساخت که آیندگان به دشواری پذیرا خواهند شد که چنین فردی روزگاری بر روی زمین قدم نهاده است و اثرگذاری اخلاقی او از نیروهای تخریب‌گر، دوام بیشتری خواهد داشت.

بخشی از کتاب نیایش

«خوشحالم از اينكه همه شما از من می‌خواهيد كه درباره معنا و ضرورت نيايش با شما سخن بگويم. من بر اين اعتقادم كه نيايش، روح و جوهره مذهب است و به‌همين دليل بايد هسته زندگی انسان تلقی شود، زيرا هيچ انسانی نمی‌تواند بدون مذهب زندگی كند. هستند كسانی كه خودبينی ناشی از قدرت استدلال بر آنها چيره می‌شود و می‌گويند آنها را با مذهب كاری نيست. ولی اين حرف، بدان می‌ماند كه كسی بگويد تنفس می‌كند بدون اينكه دارای بينی باشد. انسان، چه از طريق استدلال، چه از رهگذر غريزه، و چه به دليل خرافه‌گرايی به‌وجود نوعی ارتباط خود با خدا اذعان دارد. حتی لاادری‌ترين و بی‌اعتقادترين مردمان نيز بر ضرورت وجود اصول اخلاقی صحه می‌گذارند و اعمال نيك، برايشان تداعی‌كننده لزوم رعايت آنها و اعمال زشت، تداعی‌گر ضرورت اجتناب و دوری از آنهاست. برادلو۱۴، كه به بی‌خدايی معروف است، همواره بر اعتقادات قلبی و درونی خود پای می‌فشرد و آنها را عيان می‌ساخت. بر زبان آوردن حقيقت، رنج و مشقت فراوانی را برای وی به همراه داشت، ولی همه اين رنج‌ها نوعی شادمانی را در خود داشتند و وی همواره سخنش اين بود كه پاداش حقيقت، چيزی جز خود حقيقت نيست.»