کتاب کلاس ما

کتاب کلاس ما (تاریخ در بیست درس) نوشته تادئوش اسلابوجیانک، نمایشنامه‌ای درباره‌ی ده هم‌کلاسی یهودی و کاتولیک است که دوستی‌های کودکی‌شان زیر فشار تبعیض، اشغال و جنگ تغییر می‌کند. شخصیت‌ها ابتدا از شغل پدران و آرزوهایشان می‌گویند، اما کلاس درس به‌تدریج به محلی برای بازگویی ترس‌ها، اتهام‌ها و انتخاب‌های دشوار تبدیل می‌شود. آیین قبادی ترجمه این کتاب را برعهده داشته و انتشارات افراز این کتاب را منتشر کرده است. پرسش اصلی نمایشنامه، نقش آدم‌های آشنا در شکل‌گرفتن خشونت علیه یکدیگر است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کلاس ما

کتاب کلاس ما نوشته تادئوش اسلابوجیانک، تاریخ پرآشوب لهستان را از خلال تجربه‌ی ده دانش‌آموز دنبال می‌کند؛ کودکانی که در یک کلاس درس می‌خوانند، یکدیگر را دست می‌اندازند، عاشق می‌شوند و برای آینده نقشه می‌کشند. نویسنده به‌جای قراردادن شخصیت‌های سیاسی در مرکز نمایش، زندگی همین هم‌کلاسی‌ها را مبنای مواجهه با اشغال، یهودستیزی و سرکوب قرار داده است. مدرسه در این نمایشنامه فقط محل آغاز آشنایی نیست؛ شعرها، بازی‌ها، تمرین‌های دستوری و آوازهای جمعی، شکل بیان بسیاری از رخدادها را می‌سازند. تضاد میان این عناصر آشنای کودکی و خشونت فزاینده‌ی محیط، حال‌وهوایی تلخ به نمایش می‌دهد. شخصیت‌ها گاهی در دل یک موقعیت صحبت می‌کنند و گاهی تجربه‌ی خود را برای مخاطب بازمی‌گویند. همین جابه‌جایی، فاصله‌ی میان اتفاق، خاطره و توجیه رفتار را پیش چشم می‌آورد. ماجرای کشتار یهودیان در یدوابنه، زمینه‌ی تاریخی شکل‌گیری نمایشنامه است، اما متن اصلی نام این محل را مستقیماً نمی‌آورد. مسئله‌ی محوری نیز فقط ورود نیروی اشغالگر نیست؛ نمایش، مسئولیت همسایه‌ها و آشنایان را در گسترش نفرت بررسی می‌کند.
کتاب کلاس ما در نسخه‌ی ترجمه‌شده، ۲۰ درس دارد. آیین قبادی در یادداشت آغازین توضیح داده است که نسخه‌ی اولیه‌ی نمایشنامه را برای ترجمه برگزیده؛ نسخه‌ای که با صورت ۱۴درسی این متن تفاوت دارد. یادداشت مترجم و مقاله‌ای درباره‌ی نمایشنامه و اجرای این نمایش، زمینه‌ای برای شناخت موضوع و شیوه‌ی مواجهه‌ی تئاتر با حافظه‌ی تاریخی فراهم می‌کنند. متن نمایشی، تفاوت‌های مذهبی، طبقاتی و سیاسی شخصیت‌ها را در ارتباط‌های روزمره نشان می‌دهد. علاقه به سینما، حسادت عاشقانه، دارایی خانواده یا آرزوی مهاجرت، کنار مناسبات قدرت قرار می‌گیرند. نویسنده شخصیت‌ها را تنها به نمایندگان یک گروه تقلیل نمی‌دهد؛ ترس، منفعت، باور و میل به انتقام در تصمیم‌هایشان دخالت دارند. نامه‌های آبرام از آمریکا نیز تصویری از فاصله ایجاد می‌کنند: او همچنان دوستانش را به‌یاد دارد، اما پرسش‌های محبت‌آمیزش به زندگی‌ای می‌رسند که دیگر شباهت چندانی به خاطره‌ی مدرسه ندارد. خواندن نمایشنامه از این مسیر، معنای تعلق به جمع و شکنندگی پیوندهای انسانی را به پرسش می‌کشد.

خلاصه کتاب کلاس ما

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
ده کودک در یک کلاس، خودشان و آرزوهای آینده‌شان را معرفی می‌کنند. دورا می‌خواهد بازیگر شود، راهلکا آرزوی پزشکی دارد و دیگران نیز آینده را در شغل‌ها و زندگی‌های متفاوت می‌بینند. کتاب کلاس ما از همین آشنایی‌های کوچک آغاز می‌شود. علاقه‌ی ریشک به دورا و شوخی هم‌کلاسی‌ها، بخشی از روزهای مدرسه را می‌سازد. آبرام برای تحصیل به آمریکا می‌رود و ارتباطش را از طریق نامه حفظ می‌کند. هم‌زمان، تبعیض علیه دانش‌آموزان یهودی آشکارتر می‌شود. ورود شوروی‌ها، بازداشت‌ها و تغییر کاربری کلیسا به سینما، رابطه‌های پیشین را به آزمون می‌گذارد. بعضی‌ها به نظم تازه امید می‌بندند و بعضی دیگر به مقاومت فکر می‌کنند. تغییر دوباره‌ی قدرت، ترس و بدگمانی را شدت می‌دهد؛ هم‌کلاسی‌های سابق حالا باید در موقعیت‌هایی تصمیم بگیرند که دوستی قدیمی دیگر تضمینی برای امنیت نیست.

چرا باید کتاب کلاس ما را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کلاس ما را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نمایشنامه پیوند میان تبعیض روزمره و خشونت جمعی را در روابط هم‌کلاسی‌ها نشان می‌دهد.
• شعر، آواز و تمرین‌های مدرسه در بیان تجربه‌های تلخ شخصیت‌ها نقش دارند.
• متن، زمینه‌ای برای اندیشیدن به مسئولیت شاهدان و عاملان خشونت فراهم می‌کند.
• یادداشت‌های آغازین، شناخت زمینه‌ی تاریخی و اجراهای نمایش را گسترش می‌دهند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب کلاس ما به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایشنامه‌های تاریخی و اجتماعی لهستان.
• خوانندگانی که به موضوع حافظه‌ی جمعی، تبعیض مذهبی و مسئولیت اخلاقی علاقه دارند.
• هنرجویان تئاتر که می‌خواهند نقش شعر، هم‌خوانی و بازگویی خاطره را در متن نمایشی بررسی کنند.