کتاب چراغ گازی

کتاب چراغ گازی نوشته پاتریک همیلتون، نمایشنامه‌ای درباره‌ی ترس، سلطه در رابطه‌ی زناشویی و تردید در درستی ادراک است. بلا منینگام در خانه‌ای قدیمی زندگی می‌کند که گم‌شدن وسایل و صداهای ناشناس، آرامش او را گرفته‌اند. همسرش جک، این اتفاق‌ها را نشانه‌ی اختلال ذهنی او می‌داند؛ اما کم‌وزیادشدن نور چراغ‌ها پرسشی پیش می‌کشد: آیا بلا واقعاً نمی‌تواند به حواسش اعتماد کند؟ نگین رضاپور این نمایشنامه را ترجمه کرده و انتشارات افراز این کتاب را منتشر کرده است. تنش اثر از فاصله‌ی میان اتفاق‌های روزمره و معنایی شکل می‌گیرد که شخصیت‌ها به آن اتفاق‌ها می‌دهند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چراغ گازی

کتاب چراغ گازی اثر پاتریک همیلتون، فضای یک خانه را به محل کشمکش بر سر اعتماد، اختیار و تشخیص واقعیت تبدیل کرده است. صحنه‌ی نمایش، نشیمن خانه‌ای در محله‌ای سوت‌وکور از لندنِ اواخر قرن نوزدهم است. وسایل مستعمل، پرده‌ها، شومینه و چراغ‌های دیواری، محیطی بسته و دلگیر ساخته‌اند. بلا، زن خانه، از همان آغاز نگران و گوش‌به‌زنگ است. جک در مقابل، رفتاری مقتدرانه دارد و حتی درباره‌ی کارهای کوچک همسرش تعیین تکلیف می‌کند. رابطه‌ی این دو تنها از خلال مشاجره‌ها معرفی نمی‌شود؛ دستورهای ظاهراً مؤدبانه، خطاب‌های محبت‌آمیز و تغییر ناگهانی لحن نیز بخشی از مناسبات میان آن‌ها را آشکار می‌کنند. همیلتون تنش را از دل همین جزئیات بیرون می‌کشد. چای عصرانه، خرید شیرینی یا صحبت درباره‌ی رفتن به تئاتر می‌تواند فرصتی برای نزدیکی باشد؛ اما همان موقعیت‌ها به‌سرعت به سرزنش و بازخواست تبدیل می‌شوند. ترس بلا از ازدست‌دادن سلامت ذهنی، زمینه‌ای فراهم کرده است تا اتهام‌های جک برای او سنگین‌تر از یک اختلاف معمول زناشویی باشند.
کتاب چراغ گازی علاوه‌بر کشمکش روان‌شناختی، معمایی جنایی را نیز پیش می‌برد. اشیای جابه‌جاشده، طبقه‌ی ممنوعه‌ی خانه و نوسان نور، جزئیاتی هستند که اهمیتشان به‌تدریج آشکار می‌شود. دستورهای صحنه، مکث‌ها و حرکت شخصیت‌ها در این فرایند نقش دارند؛ رفتار یک شخصیت گاهی معنایی متفاوت از حرف‌هایش پیدا می‌کند. الیزابت و نانسی، دو خدمتکار خانه، نیز صرفاً در حاشیه نیستند. حضور آن‌ها مسئله‌ی آبرو، تحقیر و جایگاه اجتماعی بلا را برجسته می‌کند. ورود راف، کارآگاه بازنشسته، امکان دیگری برای شنیدن و سنجیدن تجربه‌های این زن پدید می‌آورد. در نتیجه، پرسش اصلی فقط این نیست که پشت اتفاق‌های خانه چه کسی قرار دارد؛ مسئله این است که چه کسی حق تفسیر واقعیت را در اختیار گرفته است. خواننده هنگام دنبال‌کردن گفت‌وگوها، میان مشاهدات بلا و توضیح‌های دیگران فاصله می‌بیند. این فاصله، موضوع اعتمادبه‌نفس و آسیب ناشی از بی‌اعتبارشمردن مداوم تجربه‌های یک انسان را به مرکز نمایش می‌آورد. فضای محدود صحنه نیز احساس گرفتاری بلا را تشدید می‌کند؛ خانه‌ای که باید پناهگاه باشد، برای او به محیطی آکنده از انتظار و ترس تبدیل شده است.

خلاصه کتاب چراغ گازی

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
بلا منینگام در کتاب چراغ گازی روزهایش را میان اضطراب، تنهایی و امید به مهربانی همسرش می‌گذراند. جک ابتدا وعده می‌دهد او را به تئاتر ببرد و بلا برای مدتی احساس خوشبختی می‌کند. ناپدیدشدن یک قاب عکس، فضای خانه را تغییر می‌دهد. جک او را متهم می‌کند که وسایل را پنهان کرده است و بعد چیزی به یاد نمی‌آورد. بلا اصرار دارد بی‌گناه است؛ اما تکرار این اتفاق‌ها اعتمادش به حافظه‌ی خود را فرسوده کرده است. جک خانه را ترک می‌کند و راف، کارآگاهی بازنشسته، به دیدن بلا می‌آید. او برخلاف جک، مشاهدات این زن را جدی می‌گیرد. بلا از صداهای طبقه‌ی بالا و کم‌شدن نور چراغ‌های گازی می‌گوید؛ اتفاق‌هایی که هنگام غیبت شوهرش رخ می‌دهند. پرسش‌های راف، احتمال وجود توضیحی دیگر برای ترس‌های بلا را پیش می‌کشند و ماجرای خانه به معمایی فراتر از گم‌شدن چند وسیله گره می‌خورد.

چرا باید کتاب چراغ گازی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب چراغ گازی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نمایشنامه نشان می‌دهد چگونه محبت مشروط، سرزنش و تهدید می‌توانند در یک رابطه کنار هم قرار بگیرند.
• جزئیات صحنه، از نور تا اشیای خانه، امکان دنبال‌کردن نشانه‌های یک معمای جنایی را فراهم می‌کنند.
• تجربه‌ی بلا زمینه‌ای برای اندیشیدن به تفاوت میان شنیدن حرف یک نفر و معتبرشمردن تجربه‌ی او فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب چراغ گازی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایشنامه‌های معمایی و پرتنش.
• خوانندگانی که به مسئله‌ی سلطه و آزار روانی در روابط نزدیک توجه دارند.
• هنرجویان تئاتر که می‌خواهند نقش مکث، حرکت و اشیای صحنه را در شکل‌گیری کشمکش بررسی کنند.