کتاب روش شناسی علم اقتصاد

کتاب روش‌ شناسی علم اقتصاد (اقتصاددانان چگونه تبیین می‌کنند) نوشته‌ مارک بلاگ و ترجمه غلامرضا آزاد (ارمکی) است که نشر نی آن را منتشر کرده است. این اثر درباره‌ی معیارهایی است که اقتصاددانان برای پذیرفتن نظریه‌ها و ترجیح‌دادن یک نظریه بر نظریه‌های رقیب به کار می‌گیرند. نویسنده فاصله‌ی میان توصیه‌های اقتصاددانان درباره‌ی آزمون تجربی و رفتار واقعی آنان را بررسی می‌کند: آیا پژوهش‌ها نظریه‌ها را در معرض ردشدن قرار می‌دهند یا بیشتر شواهدی برای تأییدشان فراهم می‌کنند؟  بحث اصلی کتاب، نسبت میان تبیین اقتصادی، پیش‌بینی و شواهد جهان واقعی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه بخرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روش شناسی علم اقتصاد

کتاب روش‌ شناسی علم اقتصاد (به انگلیسی: The methodology of economics. or, How economists explain) نوشته‌ی مارک بلاگ، روش‌شناسی را فراتر از مجموعه‌ای از فنون تحقیق تعریف می‌کند. موضوع اصلی کتاب، بررسی رابطه‌ی مفاهیم نظری با نتیجه‌گیری‌هایی است که درباره‌ی جهان واقعی مطرح می‌شوند. بلاگ می‌پرسد اقتصاددانان چگونه اعتبار نظریه‌های خود را توجیه می‌کنند و چه دلایلی برای برتری یک تبیین بر تبیین دیگر دارند. 

مارک بلاگ در کتاب روش شناسی علم اقتصاد از ابطال‌گرایی دفاع می‌کند؛ دیدگاهی که علمی‌بودن فرضیه‌ها را به امکان ناسازگاری پیش‌بینی‌هایشان با برخی رویدادها پیوند می‌زند. بااین‌حال، بحث او بر تصور آزمونی قطعی و خطاناپذیر بنا نشده است. پیچیدگی شرایط اقتصادی، نقش فرضیه‌های کمکی و فاصله‌ی داده‌ها با مفاهیم نظری، داوری تجربی را دشوار می‌کنند. مسئله‌ی محوری، تمایز میان اصلاح موجه نظریه و تغییراتی است که فقط نظریه را از مواجهه با شواهد مخالف محافظت می‌کنند.
کتاب چهار بخش و ۱۶ فصل دارد. بخش نخست، مباحث فلسفه‌ی علم را از دیدگاه متعارف تا اندیشه‌های پوپر، کوهن، لاکاتوش و فیرابند دنبال می‌کند. بخش دوم به تاریخ اندیشه‌های روش‌شناختی اقتصاد اختصاص یافته است و نسبت داوری‌های ارزشی با داوری‌های روش‌شناختی را نیز بررسی می‌کند. بخش سوم، معیارهای مطرح‌شده را در ارزیابی برنامه‌ی پژوهش نئوکلاسیکی به کار می‌گیرد. فصل‌هایی مانند «نظریه‌ی رفتار مصرف‌کننده»، «نظریه‌ی بنگاه»، «نظریه‌ی سرمایه‌ی انسانی» و «فرض عقلانیت» نشان می‌دهند مسائل روش‌شناختی چگونه در بحث‌های مشخص اقتصادی حضور دارند. بخش چهارم، نتیجه‌گیری و بازگشت به پرسش‌های اصلی را در بر دارد. 

مارک بلاگ میان توصیف عملکرد اقتصاددانان و تعیین معیارهایی برای سنجش این عملکرد تفاوت می‌گذارد. خواننده در این مسیر با پرسش‌هایی درباره‌ی واقع‌گرایی مفروضات، جایگاه پیش‌بینی و مرز میان اقتصاد اثباتی و هنجاری روبه‌رو می‌شود. آشنایی قبلی با درس‌های اصلی اقتصاد، زمینه‌ی دنبال‌کردن این بحث‌ها را فراهم می‌کند.

خلاصه کتاب روش شناسی علم اقتصاد

مارک بلاگ در کتاب روش‌شناسی علم اقتصاد استدلال می‌کند که نظریه‌ی اقتصادی نباید فقط دستگاهی برای تولید پیش‌بینی باشد؛ نظریه باید به شناخت روابط علت‌ومعلولی نظام اقتصادی نیز کمک کند. شواهد تجربی در ارزیابی نظریه‌ها نقش دارند، اما روش‌شناسی فرمولی مکانیکی برای تعیین اعتبارشان عرضه نمی‌کند. 

نویسنده باتکیه‌بر اندیشه‌های پوپر و لاکاتوش، از آزمون‌هایی دفاع می‌کند که احتمال آشکارشدن ضعف نظریه را جدی بگیرند. او گرایش به جست‌وجوی تأیید و استفاده از اصلاحات محافظتی را نقد می‌کند. پیام اصلی، ضرورت پاسخ‌دادن به این سؤال است: چه رویدادی می‌تواند دلیل کنارگذاشتن یک نظریه یا برنامه‌ی پژوهشی باشد؟ نظریه‌ای که برای هر نتیجه‌ای توضیحی آماده دارد، به‌سختی در معرض ارزیابی تجربی قرار می‌گیرد.

چرا باید کتاب روش شناسی علم اقتصاد را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب روش‌شناسی علم اقتصاد را می‌توان بدین شکل گفت:

• این کتاب تفاوت روش‌شناسی با فنون تحقیق را روشن می‌کند و معیارهای مقایسه‌ی نظریه‌های اقتصادی را بررسی می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب با دشواری‌های آزمون تجربی و نقش مفروضات کمکی آشنا می‌شود.
• بحث اقتصاد رفاه زمینه‌ی بررسی مرز میان گزاره‌های اقتصادی و داوری‌های ارزشی را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• این کتاب برای دانشجویان اقتصاد مناسب است که درس‌های اصلی را گذرانده‌اند و به معیارهای انتخاب میان نظریه‌های رقیب علاقه دارند.
• این کتاب به پژوهشگران اقتصادی پیشنهاد می‌شود که درباره‌ی اعتبار آزمون‌ها و نحوه‌ی تفسیر شواهد پرسش دارند.
• خواندن این کتاب برای علاقه‌مندان فلسفه‌ی علم و دانشجویان علوم اجتماعی که می‌خواهند ماهیت تبیین اقتصادی را بشناسند، مناسب است.