کتاب محاسبه رضایت

کتاب محاسبه رضایت (مبانی منطقی دموکراسی مبتنی بر قانون اساسی) نوشته جیمز ام. بیوکنن و گوردن تالوک، تصمیم‌گیری سیاسی را از دریچه‌ی انتخاب فردی بررسی می‌کند. نویسندگان می‌پرسند فرد چگونه قواعدی را می‌پذیرد که ممکن است بعضی تصمیم‌های حاصل از آن‌ها به زیان او باشد. موضوع اصلی، سنجیدن هزینه‌های مشارکت و پیامدهای تصمیم دیگران در انتخاب قواعد جمعی است. غلامرضا آزاد (ارمکی) و امیر آزاد (ارمکی) ترجمه این کتاب را بر عهده داشته‌اند و نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. بحث از رضایت، در اینجا به توافق بر سر قواعد همکاری مربوط می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب محاسبه رضایت

کتاب محاسبه رضایت نوشته جیمز ام. بیوکنن و گوردن تالوک، پیوند اقتصاد و سیاست را در سطح قواعد تصمیم‌گیری دنبال می‌کند. نویسندگان نقطه‌ی شروع تحلیل را فردی می‌دانند که میان گزینه‌های مختلف انتخاب می‌کند. دولت در این تعریف، موجودی مستقل از اعضای جامعه نیست؛ مجموعه‌ای از فرایندهاست که کنش مشترک افراد را ممکن می‌سازد. قانون اساسی نیز معنایی گسترده‌تر از یک سند حقوقی دارد: مجموعه‌ی قواعدی که افراد پیشاپیش درباره‌ی آن‌ها توافق می‌کنند تا اقدامات بعدی براساس همان قواعد انجام شود. نویسندگان قصد تدوین قانون اساسی آرمانی یا بررسی همه‌ی نهادهای حکومتی را ندارند. مسئله‌ی اصلی آن‌ها، منطق پذیرفتن قواعد از سوی فرد است. تمایز میان فردگرایی روش‌شناختی و فردگرایی به‌عنوان معیار اخلاقی، جای مهمی در بحث دارد. تحلیل از انتخاب افراد آغاز می‌شود، اما الزاماً خودخواه‌بودن همه‌ی افراد را فرض نمی‌گیرد. فرد می‌تواند اهداف دگردوستانه نیز داشته باشد؛ تفاوت اهداف افراد، برای شکل‌گرفتن مسئله‌ی انتخاب جمعی کافی است.
کتاب محاسبه رضایت در بخش‌های آغازین، مبانی این تحلیل را روشن می‌کند. متن ارائه‌شده دو بخش با عنوان‌های چارچوب مفهومی و قلمرو انتخاب اجتماعی را نشان می‌دهد. بخش نخست چهار فصل دارد: مقدمه، اصل موضوعِ مبتنی بر فردگرایی، سیاست و رشته‌های پیوند اقتصادی و عقلانیت فردی در انتخاب اجتماعی. بخش دوم با فصل پنجم، سازماندهی فعالیت انسانی، آغاز می‌شود. پیش‌گفتار همچنین مباحث فصل‌های بعدی درباره‌ی اتفاق آرا، هزینه‌های تصمیم‌گیری، همکاری متقابل، نظریه‌ی بازی‌ها، نمایندگی و قانون‌گذاری دو مجلسی را معرفی کرده است؛ تعداد کل فصل‌ها در متن ارسالی مشخص نیست. نویسندگان برای توضیح مسائل، مدل‌های ساده‌شده می‌سازند و حدود اعتبار مدل‌ها را نیز شرح می‌دهند. بحث اکثریت ساده، یکی از محورهای اصلی تحلیل است، نه قاعده‌ای که مطلوبیتش از پیش پذیرفته شود. مقایسه‌ی این تحلیل با کار آنتونی داونز نیز تفاوت تمرکزها را روشن می‌کند: نقطه‌ی شروع نویسندگان، فرد رأی‌دهنده است، نه رقابت احزاب برای کسب حمایت. مطالعه‌ی این کتاب مستلزم دنبال‌کردن استدلال‌های انتزاعی درباره‌ی مطلوبیت، توافق و رابطه‌ی انتخاب فردی با نتیجه‌ی جمعی است.

خلاصه کتاب محاسبه رضایت

نویسندگان در کتاب محاسبه رضایت، همکاری سیاسی را نوعی مبادله بررسی می‌کنند که می‌تواند برای مشارکت‌کنندگان منفعت مشترک ایجاد کند. فرد هنگام انتخاب شیوه‌ی سازماندهی فعالیت‌ها، دو نوع هزینه را در نظر می‌گیرد: هزینه‌های ناشی از کنش دیگران و هزینه‌های رسیدن به تصمیم مشترک. قاعده‌ی مناسب باید نسبت این هزینه‌ها را در محاسبه‌ی فرد روشن کند. اتفاق آرا، معیار تشخیص بهبود قواعد است، اما رسیدن به توافق نیز هزینه دارد. همین مسئله توضیح می‌دهد چرا فرد ممکن است از پیش قواعدی را بپذیرد که همیشه نتیجه‌ی دلخواهش را تولید نمی‌کنند. نویسندگان همچنین نشان می‌دهند عقلایی‌بودن انتخاب‌های افراد، لزوماً به نتیجه‌ای عقلایی برای کل گروه نمی‌انجامد. نااطمینانی، مسئولیت پراکنده و قواعد رأی‌گیری بر نتیجه اثر می‌گذارند. دغدغه‌ی مرکزی، شناخت شرایطی است که همکاری جمعی را پذیرفتنی می‌کند و امکان تحمیل هزینه از سوی برخی افراد بر دیگران را محدود می‌سازد.

چرا باید کتاب محاسبه رضایت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب محاسبه رضایت را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت انتخاب قواعد سیاسی با تصمیم‌گیری در چارچوب همان قواعد را روشن می‌کند.
• بحث هزینه‌های توافق، مبنایی برای فهم دشواری همکاری جمعی فراهم می‌کند.
• تحلیل اکثریت ساده، امکان بررسی پیامدهای این قاعده برای اعضای مختلف گروه را می‌دهد.
• توضیح محدودیت مدل‌ها، مرز استدلال نظری و ادعای تجربی را مشخص می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان اقتصاد و علوم سیاسی که به رابطه‌ی انتخاب فردی و تصمیم جمعی علاقه دارند.
• پژوهشگران اقتصاد رفاه و بخش عمومی که قواعد سازماندهی فعالیت‌ها را بررسی می‌کنند.
• خوانندگانی که می‌خواهند مبانی رضایت، رأی اکثریت و محدودیت‌های قانون اساسی را بشناسند.

بخشی از کتاب محاسبه رضایت

«نمی‌توان با قدرت تأکید کرد استدلال‌های وجدانی در رد تعقیب نفع خصوصی توسط انسان، چه در بازار چه در فرایند انتخاب جمعی، باید با روشنی کامل از تحلیل رفتار فردی متمایز شود. نظریه‌پردازان اُرتودوکس علوم اجتماعی و سیاسی، همواره این تمایز را در ذهن ندارند. اغلب، جای هنجارهای رفتاری را، فرضیه‌های قابل آزمونی درباره رفتار می‌گیرد. پیشنهاد نمی‌کنیم در مسائل اخلاقی موضع‌گیری شود، مسائلی از این دست که هنگام مشارکت فرد در انتخاب جمعی چه متغیرهایی در تابع مطلوبیت او وارد می‌شوند؛ و پیشنهاد نمی‌کنیم پیش‌تر رویم و درخصوص مجموعه واقعاً پیچیده مشکلات مربوط به پی‌آمدهای نهایی فلسفی مفهوم فایده (مطلوبیت) طلب ِ ماهیت انسان را کندوکاو کنیم. چنین تشخیص می‌دهیم که وظیفه ما تحلیل است. می‌دانیم که تفسیری از فعالیت انسانی بر این دلالت دارد که انسان‌ها در حقیقت هنگام مشارکت در تصمیم‌گیری‌های سیاسی در صدد حداکثر کردن مطلوبیت خودند، مطلوبیت و تابع‌های مطلوبیت آن‌ها نیز با یکدیگر تفاوت دارد. پیشنهاد می‌کنیم بر مبنای این فرض رفتاری، نتایج قواعد گوناگون تصمیم‌گیری را تحلیل کنیم و این کار را مستقل از این سرزنش اخلاقی که ممکن است متوجه اقدام خودپرستانه فردی باشد یا نباشد انجام دهیم.»