کتاب سیاست ایلی در ایران

کتاب سیاست ایلی در ایران (ستیز روستایی و دولت جدید ۱۳۲۰‌ـ‌۱۳۰۰)، نوشته استفانی کرونین و ترجمه حمیدرضا یوسفی، پژوهشی درباره‌ی رابطه‌ی دولت پهلوی با ایلات، عشایر و جامعه‌ی روستایی ایران است و نشر بیدگل در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این کتاب به درگیری‌های میان حکومت و سران ایلات می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه سیاست‌هایی مانند اسکان اجباری، خلع‌سلاح، مالیات‌گیری و تمرکز قدرت زندگی گروه‌های مختلف جامعه را تحت‌تأثیر قرار داد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیاست ایلی در ایران اثر استفانی کرونین

کتاب سیاست ایلی در ایران (Tribal politics in Iran: rural conflict and the new state, ۱۹۲۱-۱۹۴۱)، نوشته‌ی استفانی کرونین، به یکی از مسائل مهم تاریخ ایران در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ می‌پردازد: دولت تازه‌قدرت‌گرفته چگونه می‌خواست اقتدار خود را در مناطق ایلی و روستایی گسترش دهد و در این مسیر چه تصویری از ایلات و سران محلی شکل داد. نویسنده این دیدگاه رایج را بررسی می‌کند که ایلات را صرفاً مانعی بر سر راه نوسازی می‌داند و نشان می‌دهد واقعیت بسیار پیچیده‌تر از این تصویر بوده است. در این دوره، سازش و رقابت، اجبار و منافع اقتصادی، شکاف‌های طبقاتی و اختلاف‌های درونی ایلات در کنار یکدیگر بر روابط میان دولت و جوامع محلی اثر می‌گذاشتند. فضای کتاب تحلیلی و تاریخی است، اما در جریان این تحلیل، تصویری روشن از کشمکش میان مرکز و پیرامون، ارتش و جامعه‌ی روستایی و نخبگان و گروه‌های فرودست شکل می‌گیرد.

کتاب سیاست ایلی در ایران در کنار سیاست‌های دولت، تحولات درون جامعه‌ی ایلی را نیز بررسی می‌کند. فصل‌های کتاب از یک سو به سیاست‌های رضاشاه برای خلع‌سلاح، اسکان اجباری و مهار خوانین می‌پردازند و از سوی دیگر اختلاف میان سران ایلات، کلانتران، عشایر کوچ‌رو، دهقانان و کارگران مهاجر را بررسی می‌کنند. بختیاری‌ها در این بحث جایگاه مهمی دارند و قشقایی‌ها، خمسه و دیگر گروه‌های جنوب نیز در بخش‌های مختلف کتاب حضور دارند. نویسنده همچنین نقش بریتانیا، شرکت نفت و اسناد دیپلماتیک را در بررسی این دوره در نظر می‌گیرد. در نهایت، استفانی کرونین تصویری چندلایه از فرایندی پرتنش ارائه می‌دهد که در آن سیاست ایلی با دولت‌سازی، سرکوب، سازش و دگرگونی‌های اجتماعی پیوند خورده است.

خلاصه کتاب سیاست ایلی در ایران

کتاب سیاست ایلی در ایران نشان می‌دهد که سیاست دولت پهلوی اول در برابر ایلات به عملیات نظامی محدود نمی‌شد و اقداماتی مانند جذب سران محلی، فشار اداری، اسکان اجباری، حذف سیاسی و تغییر مناسبات اقتصادی را نیز در بر می‌گرفت. استفانی کرونین معتقد است تصویر رایج از دشمنی ذاتی ایلات با دولتْ پیچیدگی روابط سیاسی و اجتماعی آن دوره را پنهان می‌کند. بسیاری از خوانین با دولت به توافق رسیدند، درحالی‌که بخش مهمی از نارضایتی و مقاومت از فشارهایی ناشی می‌شد که بر عشایر، دهقانان و گروه‌های فرودست وارد می‌آمد. کتاب در کنار بررسی شورش‌ها و سیاست‌های سرکوبگرانه، تأثیر شکاف‌های طبقاتی، منافع محلی، نفوذ بریتانیا و گسترش اقتدار دولت بر جامعه‌ی ایلی را نیز بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه این عوامل ساختار آن جامعه را تغییر دادند.

چرا باید کتاب سیاست ایلی در ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سیاست ایلی در ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری دقیق از رابطه‌ی دولت پهلوی اول با ایلات، عشایر و جامعه‌ی روستایی ارائه می‌دهد.
• نویسنده پیامدهای اجتماعی و اقتصادی سیاست‌هایی مانند اسکان اجباری و خلع‌سلاح را بررسی می‌کند.
• خواننده با نقش گروه‌هایی مانند دهقانان، کلانتران و عشایر عادی در تحولات این دوره آشنا می‌شود.
• کتاب برداشت‌های رایج درباره‌ی «مسئله‌ی ایلی» را بررسی می‌کند و روابط میان دولت و گروه‌های مختلف جامعه‌ی ایلی را از زوایای گوناگون نشان می‌دهد.
• فصل‌های کتاب برای شناخت رابطه‌ی میان تمرکز قدرت، نظامی‌گری، اصلاحات اجباری و نارضایتی‌های محلی مفیدند.
• این اثر برای شناخت تحولات جنوب ایران، بختیاری‌ها، قشقایی‌ها و رابطه‌ی آنان با دولت و صنعت نفت اطلاعات ارزشمندی در اختیار خواننده می‌گذارد.

خواندن کتاب سیاست ایلی در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سیاست ایلی در ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ ایران که می‌خواهند دوره‌ی پهلوی اول را از منظر مناطق روستایی و ایلی بررسی کنند.
• خوانندگانی که درباره‌ی رابطه‌ی دولت مرکزی، ارتش و جوامع محلی کنجکاوند.
• دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی که به موضوع دولت‌سازی و تمرکز قدرت علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند نقش بختیاری‌ها، قشقایی‌ها و دیگر ایلات جنوب را در تحولات سیاسی این دوره بهتر بشناسند.
• مخاطبانی که به تاریخ اجتماعی دهقانان، عشایر و دیگر گروه‌های فرودست در دوره‌ی پهلوی علاقه‌مندند.

درباره استفانی کرونین

استفانی کرونین مدرس دانشکده‌ی مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد در بریتانیاست. او سال‌ها از بورسیه‌ی بنیاد میراث ایران نیز بهره‌مند بوده است. او ویراستاری آثاری مانند شکل‌گیری ایران مدرن: دولت و جامعه در دوره‌ی رضاشاه، ۱۹۲۱‌ـ‌۱۹۴۱، اصلاح‌گران و انقلابیون در ایران مدرن: چشم‌اندازهای تازه درباره‌ی چپ ایران و فرودستان و اعتراض اجتماعی: تاریخ از پایین در خاورمیانه و شمال آفریقا را نیز بر عهده داشته است. 

ارتش و حکومت پهلوی دیگر کتاب اوست.

بخشی از کتاب سیاست ایلی در ایران

«این کتاب باورهای متعارف پیرامون «سیاست ایلی» در ایران را به چالش می‌کشد و از این طریق استدلال می‌کند که صورت‌بندی ایدئولوژیک نخبگان ملی‌گرا از پویایی ایل و دولت برپایه‌ی سوءتفاهمی اساسی بود که درباره‌ی نقش‌ها و نگرش‌های واقعی نخبگان ایلی و توده‌ی جمعیت‌های ایلاتی، چه عشایر (کوچ‌رو) چه عشایر نیمه‌کوچنده و چه یک‌جانشین، داشتند. افزون‌براین، استدلال می‌کند که نه‌تنها اتخاذ رویکردی از سوی دولت جدید که بر فرض دشمنی ذاتی ایلات و به‌تبع آن توسل سریع به اجبار مبتنی بود، مشکلاتی را که قرار بود حل کند تشدید کرد، بلکه تأیید پرشور نخبگان سیاسی از این «راه‌حل» برای مسئله‌ی ایلی، برای خود نخبگان نیز فاجعه‌آمیز بود. و از طرف دیگر این مسئله بیش‌از هر عاملی به رشد گرایش‌های نظامی‌گرایانه و اقتدارگرایانه دامن زد و راه را برای یک‌دهه سرکوب و دیکتاتوری هموار ساخت.
این کتاب همچنین با دوره‌بندی مرسوم ایرانِ اوایل پهلوی که خلع‌سلاح و اسکان ایلات را فرایند تدریجی و گریزناپذیر آرام‌سازی تصویر کرده مخالفت می‌کند. درمقابل، فصل‌های پیشِ‌رو روایتی ناپایدارتر را ارائه می‌کنند: سیاست‌هایی که در هردوسطح مرکزی و محلی با عمل‌گرایی، و حتی اعمال خودسرانه مشخص می‌شوند و در کل بیش‌ازآنکه بر ایدئولوژی یا استراتژی ملی استوار باشند تابع واقعیت‌های سیاسی و نیازهای لحظه‌ای بودند.»