کتاب سرنوشت بشر

کتاب سرنوشت بشر (La Condition humaine) نوشته آندره مالرو، داستان مبارزانی است که در شانگهای برای شورش آماده می‌شوند اما دشوارترین نبردشان همیشه در خیابان اتفاق نمی‌افتد. ترس از مرگ، مسئولیت در برابر دیگران و فاصله‌ی میان آرمان و عمل، تصمیم‌های شخصیت‌ها را شکل می‌دهد. مالرو در دل کشمکش‌های انقلاب چین، سؤال دیگری را پیش می‌کشد: انسان چگونه به زندگی خود معنا می‌دهد وقتی تنهایی و مرگ از او جدا نمی‌شوند؟ سیروس ذکاء این رمان را برای انتشارات خوارزمی ترجمه کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سرنوشت بشر

کتاب سرنوشت بشر اثر آندره مالرو، رمانی درباره‌ی انقلاب، وجدان و معنای تعهد است. شانگهای در آستانه‌ی شورش، فضای اصلی داستان را می‌سازد؛ شهری که محله‌های کارگری، کارخانه‌ها، مراکز تجارت خارجی و کاباره‌هایش جهان‌هایی متفاوت را کنار یکدیگر نگه داشته‌اند. مبارزان برای تغییر مناسبات قدرت آماده می‌شوند اما اتحاد سیاسی، لزوماً به معنای اشتراک در هدف نیست. مالرو این وضعیت را فقط به‌ صورت کشمکشی میان جناح‌ها نشان نمی‌دهد. شخصیت‌های او در برابر تصمیم‌هایی قرار می‌گیرند که هم سرنوشت جمعی را تحت‌تأثیر می‌گذارد و هم تصورشان از خود را دگرگون می‌کند. کیو ژیزور، سازمان‌دهنده‌ی شورش، مسئولیت هماهنگی نیروها را بر عهده دارد. چن، مبارزی که تجربه‌ی کشتن او را از دیگران دور می‌کند، سوی دیگری از تعهد انقلابی را نمایان می‌سازد. کاتو نیز در کنار این دو، امکان همبستگی میان انسان‌ها را به موضوعی ملموس تبدیل می‌کند. 

روایت میان ذهن شخصیت‌ها جابه‌جا می‌شود؛ بنابراین یک موقعیت مشترک، برای هر یک معنایی جداگانه پیدا می‌کند. خواننده علاوه‌بر دنبال‌کردن ماجرا، با فاصله‌ی میان تجربه‌ی درونی آدم‌ها و تصویری که دیگران از آن‌ها دارند روبه‌رو می‌شود.

کتاب سرنوشت بشر از صحنه‌هایی غالباً کوتاه تشکیل شده است که زمان وقوع‌شان مشخص می‌شود. این شیوه، فشار ساعت‌ها و ضرورت تصمیم‌گرفتن را به تجربه‌ی خواندن منتقل می‌کند. توصیف باران، نور چراغ‌ها، کوچه‌های تاریک و صدای کارخانه‌ها نیز شهر را به بخشی مؤثر از داستان تبدیل کرده است. تقابل‌ها فقط سیاسی نیستند: رابطه‌ی کیو و مای در برابر مناسبات خودخواهانه‌ی فرال قرار می‌گیرد و آرامش ژیزور سالخورده، در کنار نمایش‌ها و شوخی‌های کلاپیک معنای دیگری می‌یابد. 

مضمون مرکزی، تنهایی انسانی است که می‌کوشد از راه عشق، قدرت، گریز یا مشارکت در مبارزه به جهان پیوند بخورد. همین تفاوت پاسخ‌ها، داستان را از شرح یک واقعه فراتر می‌برد؛ هیچ انتخابی صرفاً یک موضع سیاسی باقی نمی‌ماند و هر تصمیم، هزینه‌ای شخصی و اخلاقی پیدا می‌کند.

خلاصه داستان سرنوشت بشر

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

چن در نیمه‌شب وارد اتاق مردی می‌شود که سند تحویل محموله‌ای اسلحه را در اختیار دارد. گروه‌های انقلابی شانگهای برای شورش به سلاح نیاز دارند و مأموریت او قرار است راه دسترسی به این محموله را باز کند. چن پس‌ از انجام مأموریت، به جمع رفقایش بازمی‌گردد اما تجربه‌ی خشونت برای او چیزی بیش از یک اقدام ضروری بوده است. کیو و کاتو باید هم مسئله‌ی اسلحه را حل کنند و هم مقدمات حرکت نیروها را فراهم آورند. پیام‌های مخفی، گزارش‌های راه‌آهن و رفت‌وآمد در کوچه‌های شهر، بخش‌های مختلف نقشه‌ی شورش را به هم پیوند می‌دهد. 

کتاب سرنوشت بشر در کنار این تدارکات، اختلاف میان آرمان مشترک و تجربه‌ی شخصی مبارزان را دنبال می‌کند. شخصیت‌ها در برابر خطر، پاسخ‌های یکسانی ندارند و رابطه‌ی آن‌ها با مرگ، مسئولیت و دیگران به‌تدریج آشکار می‌شود.

چرا باید کتاب سرنوشت بشر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سرنوشت بشر را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• رمان، تعهد سیاسی را در پیوند با مسئولیت اخلاقی و هزینه‌ی تصمیم‌های شخصی بررسی می‌کند.
• تغییر زاویه‌ی دید، تفاوت تجربه‌ی شخصیت‌ها از رویدادهای مشترک را آشکار می‌سازد.
• تقابل عشق، سلطه‌جویی و همبستگی، امکان مقایسه‌ی شیوه‌های معنابخشیدن به زندگی را فراهم می‌آورد.
• صحنه‌های زمان‌دار، فشار تصمیم‌گیری در جریان شورش را محسوس می‌کنند.

خواندن کتاب سرنوشت بشر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سرنوشت بشر به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های سیاسی که کشمکش‌های اخلاقی شخصیت‌ها را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که مضمون تنهایی، مرگ و معنای زندگی برایشان اهمیت دارد.
• علاقه‌مندان به داستان‌های شخصیت‌محور که از نثر فشرده و جابه‌جایی میان ذهن شخصیت‌ها استقبال می‌کنند.

درباره آندره مالرو

آندره مالرو (André Malraux) (۱۹۰۱-۱۹۷۶)، نویسنده، نظریه‌پرداز هنر و سیاستمدار فرانسوی بود. او در پاریس متولد شد و در مدرسه‌ی زبان‌های شرقی به تحصیل پرداخت اما دوره‌ی متوسطه را به پایان نرساند. با وقوع جنگ داخلی اسپانیا در دهه‌ی ۱۹۳۰، مالرو به جبهه‌ی جمهوری‌خواهان ملحق شد و در نیروی هوایی آنان خدمت کرد. در جریان جنگ جهانی دوم، ابتدا به‌ عنوان راننده‌ی تانک در ارتش فرانسه حضور داشت و پس از اسارت، موفق به فرار شد و به نیروهای مقاومت فرانسه پیوست. او در سال ۱۹۴۴ به دست نیروهای گشتاپو دستگیر شد و پس از مدتی با مداخله‌ی نیروهای مقاومت آزادی خود را به دست آورد.

مالرو پس از جنگ وارد ساختار سیاسی دولت موقت فرانسه به رهبری شارل دوگل شد و سمت وزارت اطلاع‌رسانی را بر عهده گرفت. او در فاصله‌ی سال‌های ۱۹۵۲ تا ۱۹۵۴ اثر سه‌جلدی خود با عنوان «موزه‌ی خیالی پیکرتراشی جهان» را در حوزه‌ی نظریه‌ی هنر و زیباشناسی به انتشار رساند. با بازگشت دوگل به قدرت در سال ۱۹۵۸، مالرو از سال ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۹ به‌ عنوان نخستین وزیر امور فرهنگی فرانسه فعالیت کرد؛ دوره‌ای که با طرح‌هایی چون تأسیس خانه‌های فرهنگ در مناطق مختلف فرانسه و نظارت بر مرمت بناهای تاریخی همراه بود.

کارنامه‌ی ادبی مالرو با رمان‌هایی چون «سرنوشت بشر»، «امید» و «وسوسه‌ی غرب» شناخته می‌شود. او در طول حیات خود سفرهای متعددی به کشورهای آسیایی و خاورمیانه انجام داد و در جریان این پژوهش‌ها و بازدیدها، توجه ویژه‌ای به تاریخ و معماری شهرهای ایران، از جمله اصفهان، نشان داد.

درباره سیروس ذکاء

سیروس ذکاء (۱۴۰۰-۱۳۰۵)، مترجم، روزنامه‌نگار و منتقد بود. او در تبریز در خانواده‌ای اهل فرهنگ متولد شد و برادر یحیی ذکاء، پژوهشگر تاریخ و هنر ایران بود. ذکاء تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته‌ی علوم سیاسی در دانشگاه تهران به پایان رساند و از دهه‌های نخست پس از شهریور ۱۳۲۰ به حوزه‌ی مطبوعات، ترجمه و نقد ادبی وارد شد. تمرکز عمده‌ی فعالیت‌های قلمی او بر برگردان متون ادبی، فلسفی و نمایشی از زبان فرانسوی به فارسی قرار داشت.

بخش قابل‌توجهی از کارنامه‌ی ترجمه‌ی ذکاء به آثار دو نویسنده‌ی فرانسوی، آندره مالرو و آندره ژید، اختصاص دارد. او از مالرو آثاری چون «سرنوشت بشر»، «فاتحان»، «راه شاهی»، «وسوسه‌ی غرب» و «دوران تحقیر» را به فارسی ترجمه کرد. از میان آثار ژید نیز برگردان عناوینی نظیر «مائده‌های زمینی»، «دخمه‌های واتیکان»، «سمفونی پاستورال» و رساله‌ی «داستایفسکی» را منتشر نمود. علاوه‌بر این، او آثاری از دیگر نویسندگان برجسته‌ی فرانسوی از جمله «مرگی بسیار آرام» اثر سیمون دوبووار، نمایش‌نامه‌های «سوءتفاهم» و «درستکاران» اثر آلبر کامو و «درباره‌ی فن شعر» از پل والری را ترجمه کرده است.

جوایز و افتخارات کتاب سرنوشت بشر

• برنده‌ی جایزه‌ی گنکور (سال ۱۹۳۳)
• در لیست ۱۰۰ رمان برتر قرن نشریه‌ی لوموند
• فروش بیش از پنج میلیون جلد در فرانسه

بخشی از کتاب سرنوشت بشر

«چِن نمی‌دانست پشه‌بند را بلند کند، یا ضربه را از روی آن فرود آورد. اضطراب معده‌اش را در هم می‌فشرد. از خونسردی خود خبر داشت، ولی در این لحظه جز با بهت و گیجی نمی‌توانست به آن فکر کند. تودۀ سفید پشه‌بند که از سقف اتاق روی این بدن محوتر از سایه فرو‌می‌ریخت مسحورش کرده بود. فقط یک پا که بر اثر خواب نیمه‌خمیده ولی زنده بود از پشه‌بند بیرون افتاده بود _ قطعه‌ای از بدن انسان. یگانه روشنایی، از عمارت چندطبقۀ مجاور می‌آمد و مستطیلی بزرگ از نور رنگ‌پریدۀ برق بود. روشنایی با میله‌های پنجره بریده شده بود و سایۀ یکی از میله‌ها درست زیر آن پا _‌گویی برای اینکه آن را برجسته‌تر و زنده‌تر نشان دهد‌_ روی تختخواب افتاده بود. چهار‌پنج بوق اتومبیل با هم به صدا درآمد. آیا او را پیدا کرده‌اند؟ پیکار، پیکار با دشمنانی که از خود دفاع می‌کنند، دشمنان بیدار!

موج سر‌و‌صدا خوابید، پس چند اتومبیل در خیابان گیر کرده بودند (هنوز در دنیای آدم‌ها اتومبیل‌ها در خیابان گیر می‌کردند). چن دوباره خود را در برابر لکۀ سفید و نرم پشه‌بند و مستطیل روشنایی که در این شب خالی از زمان، بی‌حرکت مانده بود یافت.

چن پیش خود تکرار می‌کرد که این مرد باید بمیرد. این حرف ابلهانه بود، زیرا مسلم بود که او را خواهد کشت. اینکه گرفتار شود یا نشود، اعدامش کنند یا نکنند اهمیتی نداشت. چیزی جز این پا و این مرد، که می‌بایست طوری او را بکشد که مجال دفاع نداشته باشد، وجود نداشت _ چون اگر به دفاع برمی‌خاست دیگران را به کمک می‌طلبید.»