کتاب وجوه معرفتی قرآن

کتاب وجوه معرفتی قرآن نوشته قدرت الله قربانی، رابطه‌ی هدایت دینی و شناخت را در موضوعاتی چون معنای زندگی، کرامت انسان، جهان طبیعت و مسئله‌ی شر بررسی می‌کند. پرسش محوری این کتاب این است که آموزه‌های قرآن چگونه می‌توانند در کنار عقل و تجربه‌ی بشری، به شناخت انسان از خود و جهان کمک کنند. نویسنده میان معرفت‌بخشی قرآن و تصور قرآن به‌عنوان مجموعه‌ی همه‌ی علوم تمایز می‌گذارد و موضوعات گوناگون آیات را در نسبت با هدف هدایت توضیح می‌دهد. انتشارات کتاب طه این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب وجوه معرفتی قرآن

کتاب وجوه معرفتی قرآن حاصل بررسی قدرت الله قربانی درباره‌ی ظرفیت‌های معرفت‌بخش آیات قرآن در فلسفه، الهیات، انسان‌شناسی و شناخت جامعه و طبیعت است. نویسنده بحث خود را بر این مبنا بنا کرده است که هدایت انسان بدون آگاهی‌بخشی درباره‌ی جایگاه او در هستی، نسبت او با خدا و پیامدهای رفتارهایش تحقق نمی‌یابد. قرآن در این برداشت، تنها موضوع قرائت و مناسک نیست؛ دعوت به اندیشیدن نیز بخشی از کارکرد هدایتگر این کتاب الهی است. نویسنده آموزه‌های وحیانی را مکمل و اصلاح‌کننده‌ی عقل و تجربه‌ی بشری معرفی می‌کند، نه جایگزینی برای کنارگذاشتن این دو. بحث‌ها از پرسش‌های وجودی آغاز می‌شوند و به مسائل تفسیری، فلسفی و اجتماعی گسترش می‌یابند. آیات قرآنی، توضیح مفاهیم و ارجاع به دیدگاه‌های تفسیری و فلسفی، مواد اصلی این بررسی را تشکیل می‌دهند. تمایز میان هدف اصلی قرآن و موضوعات متنوع آیات نیز اهمیت دارد: نویسنده وجود مطالب مربوط به طبیعت یا جامعه را به معنای تبدیل‌شدن قرآن به کتاب تخصصی علوم نمی‌داند.
کتاب وجوه معرفتی قرآن شامل نه فصل است. فصل نخست، قرآن، پرسش‌های بنیادی و معنای زندگی انسان، چهار محور خداشناسی، انسان‌شناسی، جهان‌شناسی و آخرت‌شناسی را به مسئله‌ی معنا پیوند می‌دهد. فصل دوم روش تفسیری امام صادق را بررسی می‌کند؛ توجه به معنای واژگان، شأن نزول، تفسیر قرآن به قرآن، استدلال عقلی و معانی باطنی از موضوعات این فصل‌اند. فصل سوم نسبت آموزه‌های قرآنی با تفکر عقلانی و فلسفی مسلمانان را مطرح کرده است. فصل چهارم، کرامت ذاتی و اکتسابی انسان را به موضوعاتی مانند اختیار، برابری و حقوق انسانی مرتبط می‌سازد. فصل پنجم به سنت‌های الهی و اجتماعی اختصاص دارد و قانونمندی‌های حاکم بر رفتار و سرنوشت جوامع را توضیح می‌دهد. فصل ششم، قرآن و معرفت‌شناسی علوم طبیعی، محدودیت شناخت بشری و آموزه‌های مربوط به طبیعت را بررسی می‌کند. سه فصل پایانی به مسئله‌ی شر، کارکردهای معرفتی اعجاز و حقانیت و نجات اختصاص یافته‌اند. بحث پایانی، برداشت تشکیکی از حقانیت و نجات را مطرح می‌کند؛ برداشتی که تفاوت درجات را در فهم این مفاهیم دخیل می‌داند و موضوع مدارا و همزیستی مسالمت‌آمیز را نیز پیش می‌کشد.

خلاصه کتاب وجوه معرفتی قرآن

کتاب وجوه معرفتی قرآن از پیوند پرسشگری انسان و نیاز او به جهان‌بینی آغاز می‌شود. سؤال درباره‌ی مبدأ، مرگ، اختیار و جایگاه انسان، در استدلال نویسنده، موضوعاتی جدا از زندگی روزمره نیستند؛ پاسخ به این پرسش‌ها بر معنای زندگی اثر می‌گذارد. قربانی سپس نشان می‌دهد که شناخت صفات الهی، سرشت مادی و معنوی انسان و نسبت جهان محسوس با غیب، چگونه در جهان‌بینی قرآنی کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. کرامت انسان و مسئولیت ناشی از آزادی او، حلقه‌ی اتصال این بحث‌ها به اخلاق و زندگی اجتماعی است. ایده‌ی اصلی این کتاب، ضرورت بهره‌گرفتن از آموزه‌های وحیانی در کنار شناخت عقلی و تجربی است. نویسنده در بحث شر، محدودیت فهم انسان و نسبت رنج با اختیار و خیرات را مطرح کرده است؛ در بحث اعجاز نیز آگاهی‌بخشی درباره‌ی حقایق پنهان را از کارکردهای معجزه می‌شمارد.

چرا باید کتاب وجوه معرفتی قرآن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب وجوه معرفتی قرآن را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تمایز معرفت‌بخشی قرآن و انتظار یافتن همه‌ی دانش‌ها در آیات را توضیح می‌دهد.
• بررسی روش تفسیری امام صادق، نقش عقل، شأن نزول و ارتباط آیات را روشن می‌کند.
• بحث کرامت انسان، زمینه‌ی بررسی نسبت منزلت انسانی با آزادی و مسئولیت را فراهم می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان فلسفه و الهیات که به ارتباط وحی، عقل و تجربه علاقه دارند.
• پژوهشگران مطالعات قرآنی که موضوع تفسیر و کارکردهای معرفتی آیات را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که درباره‌ی معنای زندگی، مسئله‌ی شر و مبانی قرآنی کرامت انسان پرسش دارند.