کتاب بازخوانی انتقادی سیاست گذاری های آموزشی در ایران معاصر

کتاب بازخوانی انتقادی سیاست گذاری های آموزشی در ایران معاصر نوشته سیدجواد میری و مهرنوش خرمی نژاد است که نقد فرهنگ آن را منتشر کرده است. نویسندگان در این اثر نسبت آموزش‌وپرورش با پرسشگری، خودآگاهی و شکوفایی انسان را بررسی کرده‌اند و آموزش تفکر نقادانه را فراتر از افزودن یک درس به برنامه‌ی آموزشی می‌دانند و بنیان‌های فکری، روابط انسانی و جایگاه اجتماعی تعلیم‌وتربیت را به پرسش می‌کشند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بازخوانی انتقادی سیاست گذاری های آموزشی در ایران معاصر

کتاب بازخوانی انتقادی سیاست گذاری های آموزشی در ایران معاصر، حاصل بررسی سیدجواد میری و مهرنوش خرمی نژاد درباره‌ی پیوند تعلیم‌وتربیت با سنت‌های فکری، مناسبات اجتماعی و تصور انسان از خودش است. نویسندگان بحث را از مسئله‌ای فراتر از کلاس درس آغاز کرده‌اند: چرا نقد استدلال‌ها گاهی به حمله‌ی شخصی تبدیل می‌شود و چرا پرسشگر ممکن است دشمن تلقی شود؟ 

پیشگفتار این کتاب، جایگاه اجتماعی معلمان و فاصله‌ی میان ارزش‌گذاری فرهنگی و وضعیت رفاهی آنان را نیز مطرح می‌کند. نویسندگان تفاوت اندیشیدن و فلسفیدن، تمایز نقد و انتقاد، تعریف تفکر نقادانه و تفاوت کودک و کودکی را بررسی کرده‌اند. نویسندگان در این بحث‌ها، کنجکاوی و حیرت را صرفاً ویژگی یک سن مشخص نمی‌دانند؛ این ویژگی‌ها می‌توانند در سراسر زندگی باقی بمانند. پرسش محوری، چگونگی شکل‌گیری نظامی آموزشی است که به‌جای محدودکردن انسان به محفوظات، امکان رشد فردی و جمعی را فراهم سازد. بحث درباره‌ی انسان‌محوری نیز در همین زمینه مطرح شده است تا پیش‌فرض‌های تربیتی، روشن‌تر شوند.
کتاب بازخوانی انتقادی سیاست گذاری های آموزشی در ایران معاصر در نظریه‌های تعلیم‌وتربیت را به پرسش‌های مربوط به نظام آموزشی ایران پیوند می‌دهد. بحث‌ها بر رابطه‌ی تجربه و اندیشه، توجه هم‌زمان به عواطف و توانایی‌های ذهنی و نقش موقعیت‌های مبهم در برانگیختن تفکر متمرکزند. 

نویسندگان همچنین آرای جان لاک، یورگن هابرماس، پیر بوردیو و پائولو فریره را بررسی کرده‌اند. عدالت آموزشی، مشارکت دانش‌آموزان، بازتولید نابرابری و فرهنگ سکوت از موضوعات این قسمت‌اند. شیوه‌ی بحث، طرح سؤال، توضیح مفاهیم و سنجیدن امکان استفاده از نظریه‌ها در بستر اجتماعی ایران است. نویسندگان انتقال بی‌واسطه‌ی الگوهای آموزشی را کافی نمی‌دانند و تفاوت زمینه‌های تاریخی و نهادی را نیز مطرح می‌کنند. نمونه‌های مربوط به تجربه‌ی جبار باغچه‌بان، مقاومت در برابر نوآوری آموزشی را به بحث‌های فلسفی متصل کرده‌اند.

خلاصه کتاب بازخوانی انتقادی سیاست گذاری های آموزشی در ایران معاصر

نویسندگان، مسئله‌ی آموزش را از حفظ‌کردن اطلاعات به چگونگی شکل‌گیری بینش انسان منتقل می‌کنند. استدلال اصلی کتاب بازخوانی انتقادی سیاست گذاری های آموزشی در ایران معاصر این است که تفکر نقادانه در خلأ پدید نمی‌آید؛ هدف تربیت، محتوای درسی، رابطه‌ی معلم و دانش‌آموز و مناسبات اجتماعی باید امکان پرسیدن را فراهم کنند. 

این اثر، آموزش متکی بر پاسخ‌های ازپیش‌تعیین‌شده را در برابر یادگیری مبتنی بر تجربه، گفت‌وگو و طرح مسئله قرار می‌دهد. نویسندگان همچنین جداسازی ذهن از عاطفه را نقد کرده‌اند و شکوفایی را وابسته به توجه به ابعاد گوناگون انسان می‌دانند. بحث عدالت نشان می‌دهد که مدرسه ممکن است به‌جای کاستن از نابرابری، زمینه‌ی بازتولید نابرابری را فراهم کند.

دغدغه‌ی نهایی، پرورش انسانی است که بتواند واقعیت اجتماعی را بفهمد، درباره‌ی هنجارهای پذیرفته‌شده سؤال کند و در تغییر شرایط زندگی مشارکت داشته باشد؛ نه انسانی که تنها دریافت‌کننده‌ی معلومات و تابع نظم موجود باشد.

چرا باید کتاب بازخوانی انتقادی سیاست گذاری های آموزشی در ایران معاصر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بازخوانی انتقادی سیاست گذاری های آموزشی در ایران معاصر را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت نقد بنیان‌های فکری و تخریب شخصی را توضیح می‌دهد.
• بحث ذهن و دل، نقش عواطف و محیط کلاس در یادگیری را روشن می‌کند.
• بررسی آموزش بانکی، پیامدهای تبدیل دانش‌آموز به دریافت‌کننده‌ی اطلاعات را نشان می‌دهد.
• مباحث عدالت آموزشی، امکان بازتولید نابرابری در مدرسه را بررسی می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• معلمان و مدیران مدارس که به رابطه‌ی پرسشگری، نظم کلاس و یادگیری علاقه‌مندند.
• دانشجویان علوم تربیتی، جامعه‌شناسی و فلسفه که پیوند اندیشه و نهاد آموزش را بررسی می‌کنند.
• پژوهشگران سیاست‌گذاری آموزشی که دغدغه‌ی عدالت، مشارکت دانش‌آموزان و اهداف تربیت را دارند.

بخشی از کتاب بازخوانی انتقادی سیاست گذاری های آموزشی در ایران معاصر

«در نقد بسیاری از رویکردها و محور اندیشه‌هایی که در حوزه پداگوژی (فن تعلیم و تربیت) مطرح می‌شود، می‌توان گفت این نظریات از پداگوژی فاصله گرفته است، به عبارت دیگر این اندیشه‌ها تنها بر ذهن متمرکز هستند. به عنوان مثال بر اساس نظریه قطره‌چکانی که ابتدا باید فضای ذهن آماده شود و سپس اندیشه جدید، قطره قطره القاء شود؛ نکته‌ای که در این اندیشه نادیده گرفته شده، آن است که موجودیت انسان دکارتی نیست، یعنی نباید انسان را به یک ذهن تقلیل داد.
وجود انسان صرفاً مبتنی بر ایده ذهن نیست بلکه انسان، برآمده از دیالکتیک ذهن و دل است. مقصود از دل، عواطف انسانی است. به‌ویژه آنکه در کودک دانش‌آموز ساحت عواطف به مراتب وسیع‌تر است. یعنی اگر نظام تعلیم و تربیت، تنها معطوف به پارامترهای ذهنی باشد، اساساً نمی‌تواند مواجهه‌ای با کلیت دانش‌آموز به مثابه یک کودک داشته باشد.
در نظام آموزش و پرورش ایران بسیاری از معلمان و مدیریت مدارس، دانش‌آموزان را به مثابه موجودیت‌هایی تلقی می‌کنند که بسیار سرکش و مهارناپذیرند و باید یک‌سری الگوهایی ذهنی را به آنان دیکته کنند تا دانش‌آموزان بتوانند آموزش‌ها را بپذیرند و آن‌ها را درونی‌سازی نمایند. در حالی که این نوع تلقی و استدلال فکری درمورد دانش‌آموزان بر اساس اندیشه‌های مربی محور است یعنی به این معنا که مربی به عنوان نماینده ذهن‌محوری در تعلیم و تربیت محسوب می‌شود.
حال این پرسش مطرح می‌شود که اگر دانش‌آموز عاطفه‌محور مد نظر قرارگیرد، ساختار آموزشی چگونه باید باشد؟»