کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی

کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی نوشته رضا داوری اردکانی، نسبت میان اندیشه‌ی فلسفی، زندگی اجتماعی و دشواری‌های توسعه را در قالب گفت‌وگو بررسی می‌کند. نویسنده از تجربه‌های شخصی، شعر و مسائل عمومی آغاز می‌کند تا نشان دهد چرا شناخت گرفتاری‌های جامعه به چیزی بیش از داوری درباره‌ی اشخاص و تصمیم‌های سیاسی نیاز دارد. نشر نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. تمایز میان وطن‌دوستی و ناسیونالیسم نیز از بحث‌های این کتاب است؛ تمایزی که پرسش از معنای ایران و پیوند فرهنگی ایرانیان را پیش می‌کشد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی

کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی، اندیشه‌های رضا داوری اردکانی را در فضای پرسش‌وپاسخ عرضه می‌کند؛ فضایی که خاطره، توضیح مفاهیم و نقد اجتماعی در کنار هم قرار می‌گیرند. دو بخش با عنوان‌های تنهایی پرهیاهو و ایران، گفت‌وگوهای عبدالجواد موسوی با نویسنده را دربر می‌گیرند. موضوعات از خلوت اهل فلسفه و مناسبات شخصی آغاز می‌شوند و به آموزش، اخلاق، سیاست و معنای تعلق به وطن می‌رسند. پرسش‌های مصاحبه‌کننده گاهی پاسخ‌ها را به چالش می‌کشند و گاهی زمینه‌ی روشن‌ترشدن مقصود نویسنده را فراهم می‌کنند. داوری اردکانی میان نقد یک شیوه‌ی اداره‌ی جامعه و دشمنی با اشخاص تفاوت می‌گذارد. او همچنین توضیح می‌دهد که چرا ارتباط شخصی با سیاست‌مداران، لزوماً به معنای تأیید فکر و عملکرد آنان نیست. تجربه‌ی معلمی، فعالیت در فرهنگستان علوم و سردبیری نامه‌ی فرهنگ نیز در همین زمینه مطرح شده‌اند. این تجربه‌ها صرفاً خاطرات شغلی نیستند؛ نویسنده از خلال آن‌ها درباره‌ی امکان شنیده‌شدن سخن انتقادی و دشواری انتقال مقصود سخن می‌گوید. اختلاف‌نظرهای فکری در این گفت‌وگوها هم موضوع بحث‌اند و هم فرصتی برای توضیح حدود مدارا، نقد و پاسخ‌دادن به مخالفان.
کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی در بررسی مسائل اجتماعی، میان سطح سیاسی و زمینه‌ی تاریخی آن‌ها تمایز می‌گذارد. نویسنده ناکامی بعضی برنامه‌ها را فقط نتیجه‌ی نخواستن یا بدعمل‌کردن مدیران نمی‌داند و نسبت میان خواسته‌ها و امکان تحققشان را می‌سنجد. شعر نیز در این بحث حضوری جدی دارد. داوری اردکانی شعر اخوان را صرفاً بیان بدبینی شخصی تلقی نمی‌کند و امکان فهم وضع تاریخی از خلال شعر را پیش می‌کشد. بحث ایران، همین حساسیت به زمینه و تفاوت مفاهیم را در حوزه‌ی وطن‌دوستی دنبال کرده است. او مفهوم سیاسی کشور را از پیوندهای فرهنگی و تاریخی جدا می‌کند و انتساب بزرگان فرهنگ به مرزهای سیاسی را مسئله‌دار می‌داند. خواننده در این مسیر، به‌جای روبه‌روشدن با مجموعه‌ای از تعریف‌های جداگانه، شاهد ارتباط پرسش‌هاست: تعلق فرهنگی چه نسبتی با آزادی دارد؟ اندیشه چگونه به زندگی عمومی مربوط می‌شود؟ نقد تجدد چگونه می‌تواند همراه با توجه به نیازهای مردم باشد؟

خلاصه کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی

دغدغه‌ی اصلی کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی، شناخت وضع جامعه‌ای است که خواهان توسعه است اما خواستن را نمی‌تواند به‌آسانی به تحقق خواسته‌هایش برساند. داوری اردکانی مسائل عمومی را نشانه‌هایی برای فهم این وضعیت می‌بیند. او مهاجرت اهل علم را صرفاً مسئله‌ای قابل‌حل با تدبیر سیاسی نمی‌داند و فاصله با جهان توسعه‌یافته را در توضیح این پدیده دخالت می‌دهد. نقد او به تجدد، ضرورت تأمین نان، امنیت، اعتماد و امید مردم را کنار نمی‌زند. بحث اخلاق نیز بر همین پیوند تکیه دارد: ارزش‌ها در محیط آکنده از فساد و بی‌اعتمادی، جداگانه حفظ نمی‌شوند. نویسنده در بحث ایران، میان تعلق به وطن و پذیرش ناسیونالیسم فرق می‌گذارد. او رابطه‌ی ایرانیان با شاعران و متفکران را نه مالکیت بر آنان، بلکه شاگردی و مشارکت در تاریخی مشترک می‌فهمد.

چرا باید کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• گفت‌وگوها تفاوت نقد فلسفی جامعه با موضع‌گیری جناحی را روشن می‌کنند.
• بحث آموزش، فاصله‌ی میان طراحی یک برنامه و امکان تحقق خواسته‌هایش را پیش می‌کشد.
• تأمل درباره‌ی شعر، پیوند دریافت هنری با فهم وضعیت تاریخی را نشان می‌دهد.
• بررسی تعلق فرهنگی، فرصتی برای سنجیدن نسبت میراث مشترک و ادعای مالکیت فراهم می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی اجتماعی و مسائل توسعه در ایران.
• خوانندگان پیگیر اندیشه‌ها و تجربه‌های فکری رضا داوری اردکانی.
• پژوهشگران دغدغه‌مند نسبت فرهنگ، هویت ملی و سیاست.
• علاقه‌مندان به گفت‌وگوهای انتقادی درباره‌ی اخلاق و آموزش.

بخشی از کتاب نقد تجدد و درد توسعه نیافتگی

«همین‌طور است. من در رفتار و کردار نزدیکانم دقت می‌کنم و معنی رفتار و کردار آن‌ها را می‌پرسم و می‌خواهم بدانم. گاهی معنی رفتار دیگران را آدم مستقیم می‌گیرد و عکس‌العمل نشان می‌دهد. من معمولاً این کار را نمی‌کنم. عکس‌العمل هم نشان می‌دهم، اما بعد به آن فکر می‌کنم که مثلاً فرزند من وقتی فلان حرف را زد منظورش چه بود، فلان رفتار را داشت برای چه؟ آقای فردید بیشتر در کار کتاب بود، اما علائق خودش را هم داشت. مثلاً اگر خانه‌اش تعمیر می‌خواست او همهٔ کارهایش را تعطیل می‌کرد و می‌ایستاد پای تعمیر خانه‌اش. من اصلاً نمی‌توانم این کار را بکنم. اولاً تعمیر نمی‌کنم، ثانیاً اگر چاره‌ای جز این کار نداشته باشم، من انجام نمی‌دهم.
همسر خوبی هستید؟
نه، نه. کسی که همواره با کتاب و قلم است و اگر هم با کتاب و قلم نباشد در فکر کتاب و قلم است، نمی‌تواند همسر خوبی باشد. حتی نمی‌تواند دوست و معاشر خوبی باشد. از این جهت به همسر و فرزندانم حق می‌دهم اگر گله کنند که البته فرزندانم گله نمی‌کنند. رسم فرزند نیست که گله کند. اگر هم گله کنند من به آن‌ها حق می‌دهم. به زن‌ها و مردها توصیه می‌کنم همسر اهل فلسفه نگیرند. همسر شاعر نشوند.
شده است مثل آدم‌هایی که خیلی خسته می‌شوند و کم می‌آورند بگویید کاش هیچ‌وقت کتاب نمی‌خواندم؟
نه، اصلاً. چیزهای دیگر گفته‌ام، اما هیچ‌وقت نشده بگویم کاش کتاب نمی‌خواندم. مثلاً گفته‌ام کاش عضو فرهنگستان نمی‌شدم. یا گفته‌ام کاش دانشگاهی نمی‌شدم، اما هیچ‌وقت نگفته‌ام کاش معلم نمی‌شدم، یا کاش کتاب نمی‌خواندم.»