کتاب شرم

کتاب شرم (La honte)، نوشته آنی ارنو و ترجمه بهاره مرادی، داستان زخمی است که از دیدن یک صحنه‌ی خانوادگی آغاز می‌شود و به‌تدریج با حافظه، طبقه‌ی اجتماعی، مذهب، زبان و تجربه‌های کودکی پیوند می‌خورد. نشر نی در سال ۱۳۹۵ این کتاب را منتشر کرده است. اِرنو در این اثر، به بازگویی یک واقعه می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه ترس و شرم می‌توانند سال‌ها بر نگاه انسان به گذشته و شیوه‌ی به‌یادآوردن آن تأثیر بگذارند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شرم اثر آنی ارنو

کتاب شرم، نوشته‌ی آنی ارنو، با صحنه‌ای تکان‌دهنده آغاز می‌شود؛ صحنه‌ای که زندگی دختری ۱۲ساله را برای همیشه تغییر می‌دهد. او پس از مواجهه با خشونتی ناگهانی در خانه، دیگر نمی‌تواند زندگی را مثل گذشته ببیند. ارنو به سراغ سال‌های کودکی می‌رود و زندگی در شهری کوچک، خانواده‌ای کاسب، محیطی مذهبی و مدرسه‌ای کاتولیک را به یاد می‌آورد. خانه، مغازه، مدرسه و آدم‌های اطرافش در این خاطرات هرکدام بخشی از جهانی را می‌سازند که در آن رفتار، زبان، ترس‌ها و آرزوهای او شکل گرفته‌اند.

کتاب شرم در ادامه به حافظه و محدودیت‌های آن می‌پردازد. راوی مدام میان آنچه با جزئیات به یاد می‌آورد و آنچه از ذهنش محو شده‌ است، رفت‌وآمد می‌کند؛ از لباس و وضعیت هوا گرفته تا صدای رادیو، عکس‌ها، کارت‌پستال‌ها، کتاب دعا و خیابان‌های شهر. این جزئیاتْ تصویری زنده از گذشته می‌سازند و نشان می‌دهند که چگونه احساس شرم با طبقه‌ی اجتماعی، تربیت مذهبی، روابط خانوادگی و نگاه دیگران در هم‌ تنیده است. زبان نیز در این داستان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ راوی می‌کوشد با کلمات، تجربه‌ای را بازسازی کند که سال‌ها گفتن و حتی به‌یادآوردنش برای او دشوار بوده است. آنی ارنو از طریق جست‌وجو در خاطرات، به گذشته‌ی خود بازمی‌گردد و تصویری دقیق از محیطی ارائه می‌دهد که شخصیتش در آن شکل گرفته است.

خلاصه داستان شرم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب شرم با خاطره‌ی روزی آغاز می‌شود که راوی می‌بیند پدرش در اوج خشم و عصبانیت قصد دارد مادرش را بکشد. این اتفاق نگاه او به خانواده و زندگی را تغییر می‌دهد. راوی در ادامه، به بازسازی خاطرات آن سال‌ها می‌پردازد و خانه، مغازه‌ی خانوادگی، مدرسه، آیین‌های مذهبی، زبان مردم، ترس‌های روزمره و نشانه‌های طبقاتی آن محیط را به یاد می‌آورد. او می‌کوشد تا بفهمد چگونه آن حادثه در ذهنش ماندگار شده و چرا احساس شرم و ترس سال‌ها بعد همچنان با او همراه است.

چرا باید کتاب شرم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب شرم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نشان می‌دهد که چگونه یک حادثه‌ی خانوادگی می‌تواند نگاه فرد به گذشته، بدن، زبان و محیط اطرافش را تغییر دهد.
• نویسنده تصویری دقیق از پیوند میان شرم، طبقه‌ی اجتماعی، تربیت مذهبی و زندگی روزمره ارائه می‌دهد.
• این کتاب به حافظه و نقش جزئیات در شکل‌گیری خاطرات توجه دارد.
• این اثر برای علاقه‌مندان به نوشته‌های چندلایه و مبتنی‌بر خاطره و تجربه‌های کودکی، خواندنی است.

خواندن کتاب شرم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب شرم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به آثاری که بر حافظه، کودکی و بازگشت به گذشته تمرکز دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند داستانی درباره‌ی تأثیر خشونت خانوادگی بر ذهن و احساسات بخوانند.
• کسانی که به رابطه‌ی میان طبقه‌ی اجتماعی، تربیت مذهبی و شکل‌گیری هویت علاقه دارند.
• مخاطبانی که از آثار شخصیت‌محور و سرشار از جزئیات زندگی روزمره لذت می‌برند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که درباره‌ی خاطره، خودنوشت و تجربه‌ی زیسته مطالعه می‌کنند.

درباره آنی ارنو

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

بخشی از جوایز آنی ارنو از این قرارند:

• جایزه‌ی نوبل ادبیات در سال ۲۰۲۲، به‌پاس شجاعت و دقت او در آشکارکردن ریشه‌ها، بیگانگی‌ها و محدودیت‌های جمعیِ حافظه‌ی شخصی.
• جایزه‌ی رنودو در سال ۱۹۸۴ برای کتاب جایگاه.
• جایزه‌ی مارگریت دوراس و جایزه‌ی فرانسوا موریاک در سال ۲۰۰۸ برای کتاب سال‌ها.
• جایزه‌ی زبان فرانسه در سال ۲۰۰۸ برای مجموع آثارش.
• جایزه‌ی مارگریت یورسِنار در سال ۲۰۱۷ برای مجموع آثارش.
• جایزه‌ی فورمنتور در سال ۲۰۱۹ برای مجموع آثارش.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره این کتاب چیست؟

کتاب شرم از سوی منتقدان به‌دلیل دقت و صراحت آنی ارنو در بازسازی یک خاطره‌ی تکان‌دهنده مورد توجه قرار گرفته است. گاردین این اثر را کتابی کوتاه اما قدرتمند می‌داند که با یک حادثه‌ی خشونت‌آمیز در دوران کودکی آغاز می‌شود و به بررسی تأثیر آن بر ذهن و زندگی راوی می‌پردازد. این نشریه همچنین شیوه‌ی ارنو در فاصله‌گرفتن از روایت داستانی و نزدیک‌شدن به نوعی مطالعه‌ی شخصی و اجتماعی را از ویژگی‌های مهم کتاب می‌داند. پابلیشرز ویکلی نیز بر خونسردی و دقت ارنو در مواجهه با خاطره تأکید کرده است. از نگاه این نشریه، نویسنده به‌جای تفسیر بیش‌ازحد حادثه، به جزئیات جهان پیرامون آن توجه می‌کند و از طریق زبان، رفتار، قواعد اجتماعی و مناسبات خانوادگی، فضای کودکی خود را بازسازی می‌کند. کِرکِس ریویوز نیز کتاب شرم را اثری جدی و عمیق توصیف کرده و توانایی ارنو در ثبت دقیق احساسات و فضای یک دوره‌ی تاریخی را از نقاط قوت کتاب دانسته است.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

انتشارات علمی و فرهنگی نیز در سال ۱۳۹۸ با ترجمه‌ی سمانه رودبارمحمدی این کتاب را منتشر کرده است.

بخشی از کتاب شرم

«پيش از شروع فکر می‌کردم که قادر باشم همهٔ جزئيات را به‌خاطر بياورم. درواقع، من به‌جز فضا، حالتِ هر کدام‌مان در آشپزخانه و يک‌سری از صحبت‌ها، چيزِ ديگری را به‌خاطر نسپرده‌ام. ديگر نمی‌دانم انگيزهٔ اصلیِ جروبحث چه بود. آيا مادرم لباس ِ سفيدِ فروشندگی‌اش را به تن داشت يا آن را برای اين‌که پيش‌بينی می‌کرد بخواهيم به گردش برويم، درآورده بود؟ نمی‌دانم غذايی که خورديم چه بود. هيچ خاطرهٔ دقيقی از صبحِ آن يک‌شنبه خارج از چارچوبِ عاداتِ معمول مثلِ عشای ربانی، شيرينی‌فروشی و... ندارم؛ با اين‌که بايد زياد پيش آمده باشد که به عقب و به زمانِ قبل از وقوعِ صحنه برگشته باشم، همان‌طور که بعدا دربارهٔ ديگر وقايع هم اين کار را کردم. با وجودِ اين، مطمئنم که دامنِ آبی با خال‌های سفيد به‌تن داشتم، چون دو تابستان بود که می‌پوشيدمش. وقتی آن را تنم می‌کردم، با خودم می‌گفتم: «اين دامن مخصوص همين روزه!» از وضعيتِ هوا هم مطمئنم که آفتاب و ابر با هم بود و باد می‌وزيد.»