کتاب دختر آتش

کتاب دختر آتش نوشته جلال اکرامی، زندگی دختری یتیم و مادربزرگش را در بخارا روایت می‌کند؛ شهری که شکوه بناهایش، فقر محله‌های پیشه‌وران را پنهان نمی‌کند. دلارام، زنی که عمرش را در خدمت دیگران گذرانده، می‌خواهد نوه‌اش فیروزه از تحقیر و وابستگی دور بماند. بیماری او، امنیت شکننده‌ی دخترک را آشکار می‌کند و امکان درس‌خواندن، دری به زندگی دیگری می‌گشاید. این رمان و ترجمه سیف الله گلکار در مجموعه‌ی مولیان جای گرفته است. انتشارات کتاب‌سرای نیک این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دختر آتش

کتاب دختر آتش اثر جلال اکرامی، رمانی اجتماعی است که زندگی زنان و فرودستان بخارا را در بستر کشمکش سنت و تجدد تصویر می‌کند. بخارا در این روایت فقط مجموعه‌ای از بازارها، مناره‌ها و خانه‌های قدیمی نیست. شهر، شبکه‌ای از مناسبات قدرت است که جایگاه اجتماعی آدم‌ها را بر فرصت‌های زندگی‌شان مقدم می‌داند. محله‌های کارگران و پیشه‌وران، خانه‌های کوچک و کم‌دارایی دارند؛ خانه‌های توانگران، حیاط‌های متعدد، اتاق‌های آراسته و خدمتکاران بسیار. توصیف این فضاها فاصله‌ی طبقاتی را به چیزی دیدنی و ملموس تبدیل کرده است. دلارام در مرکز بخش آغازین قرار دارد؛ زنی سالخورده که مردم به کاردانی و دلیری‌اش احترام می‌گذارند، اما این احترام، گذشته‌ی بردگی و تنگدستی او را پاک نمی‌کند. فیروزه نیز باوجود آزادی، زیر سایه‌ی همان گذشته زندگی می‌کند. راوی، هم رفتار شخصیت‌ها را نشان می‌دهد و هم درباره‌ی ستم و سودجویی داوری می‌کند. روایت از توصیف شهر به خانه‌ی دلارام نزدیک می‌شود و سپس از خلال نگرانی‌های او، مسئله‌های بزرگ‌تری مانند سرپرستی، ازدواج و حق آموزش را پیش می‌کشد. بیماری مادربزرگ، تفاوت میان محبوبیت در محله و برخورداری از پشتیبانی واقعی را آشکار می‌سازد؛ تفاوتی که برای آینده‌ی یک دختر بی‌پناه تعیین‌کننده است.
کتاب دختر آتش، زنان را فقط در جایگاه قربانی نشان نمی‌دهد. دلارام در برابر آزار دیگران می‌ایستد و آیمولا تنبور، شاعر، نوازنده و مدیر مدرسه، امکان حمایت و آموزش را فراهم می‌کند. در مقابل، بعضی زنان توانگر همان مناسبات تحقیرآمیز را در رفتار خود بازتولید می‌کنند. این تفاوت، موقعیت زنان را به موضوعی پیچیده‌تر از تقابل ساده‌ی زن و مرد تبدیل کرده است. گفت‌وگوها، شعرخوانی‌ها و شرح آیین‌های مهمانی، زندگی در اندرونی را پیش چشم می‌آورند. شادی ظاهری مجالس نیز گاهی رنج کسی را می‌پوشاند که دیگران او را وسیله‌ی سرگرمی کرده‌اند. معرفی نویسنده در متن ارسالی، جهت‌گیری رمان علیه ستم امیران و توانگران را در پیوند با شیوه‌های ادبی مقبول شوروی توضیح داده است. همان مقدمه، امکان بازاندیشی در پاسخ‌های قطعی رمان به مسئله‌ی تجدد را نیز مطرح می‌کند. حضور این اثر در مجموعه‌ی مولیان، با هدف معرفی ادبیات سرزمین‌های دارای پیوند فرهنگی مشترک، زمینه‌ی دیگری برای شناخت جهان داستان فراهم می‌آورد.

خلاصه داستان دختر آتش

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
دلارام کنیز در محله‌ای از پیشه‌وران بخارا، نوه‌ی یتیمش فیروزه را بزرگ می‌کند. او از کار و خدمت درآمدی اندک دارد و نمی‌خواهد دخترک ناچار به خدمتکاری در خانه‌ی توانگران شود. بیماری دلارام، نگرانی درباره‌ی آینده‌ی فیروزه را جدی‌تر می‌کند. احمد سقا دل‌نگران آن‌هاست، اما ریش‌سفید محله پشت ظاهر خیرخواهانه‌اش، حساب سود خود را نگه داشته است. روایت سپس به ماجرای آشنایی فیروزه با آیمولا تنبور بازمی‌گردد؛ بانویی هنرمند که مدرسه‌ی دخترانه اداره می‌کند. فیروزه در خانه‌ی یک بای، هم مهربانی می‌بیند و هم تحقیر آدم‌های بی‌پناه را. آیمولا پیشنهاد می‌دهد دخترک بدون پرداخت هزینه درس بخواند. این فرصت، در کنار مراقبت مادربزرگ، بخشی از زندگی او را تغییر می‌دهد. دلارام نیز احساس می‌کند باید گذشته‌ی خود و پدر و مادر فیروزه را برایش بازگو کند تا دخترک جایگاهش را بشناسد.

چرا باید کتاب دختر آتش را بخوانیم؟

• توصیف خانه‌ها، بازار و محله‌های پیشه‌وران، تصویری جزئی از محیط زندگی شخصیت‌ها و فاصله‌ی طبقاتی در بخارا می‌سازد.
• رابطه‌ی دلارام و فیروزه، مراقبت از کودک را در کنار نگرانی‌های اقتصادی و اجتماعی نشان می‌دهد.
• حضور آیمولا تنبور، پیوند هنر، آموزش دختران و حمایت از محرومان را وارد داستان می‌کند.
• تفاوت میان آزادی قانونی و امنیت واقعی، پرسشی مشخص درباره‌ی سرنوشت فرودستان پیش می‌کشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• این رمان به علاقه‌مندان ادبیات تاجیکستان و داستان‌های اجتماعی با فضای بخارا پیشنهاد می‌شود.
• خوانندگان علاقه‌مند به موضوع آموزش دختران، نابرابری طبقاتی و موقعیت زنان، مخاطبان این کتاب‌اند.
• دوستداران روایت‌های متکی بر روابط شخصیت‌ها، به‌ویژه پیوند مادربزرگ و نوه، می‌توانند این کتاب را بخوانند.

بخشی از کتاب دختر آتش

«فیروزه در اندیشه فرورفته و با چشمانی اشک‌آلود به مادربزرگش چشم دوخته بود. از کودکی و نخستین روزهایی که به راه افتاده بود، تنها کسی را که کنار خود دیده بود، مادربزرگ بود. فیروزه هیچ‌گاه نه نوازش و عشق مادرانه را دیده و شناخته بود و نه مهر و لبخند پدرانه را. پدر و مادرش هنگامی که او کوچک بود مرده بودند. آن‌ها بچهٔ خود را نزد دلارام پیر گذاشته بودند و زن پیر جایگزین آن‌ها شده بود. دلارام کنیز بااینکه بسیار پیر بود هنوز کار می‌کرد و هرچه به دست می‌آورد برای نوه‌اش هزینه می‌کرد. او نمی‌خواست نوه‌اش به خدمتکاری آدم‌های پول‌دار درآید. نمی‌خواست با دختربچه بدرفتاری شود. از نوه‌اش همچون تخم چشمش نگهداری می‌کرد. به او خیاطی، گلدوزی، آشپزی و خانه‌داری یاد می‌داد. شب‌ها برایش قصه‌هایی شگفتی‌آور می‌گفت. شیوهٔ خوب زندگی کردن، دادگری و عشق به کار کردن را آموزش می‌داد. فیروزه بزرگ می‌شد بی‌آنکه از دروغگویی و حیله‌گری آگاه باشد.
دلارام پیر به کار کردن خو گرفته و هیچ‌گاه خستگی را به خود ندیده بود. کسی ندیده بود که او آهی کشیده یا گله و شکایتی کرده باشد. مردم محله و نیز مردم بخش‌های دیگر شهر به او احترام می‌گذاشتند و از او راهنمایی می‌خواستند. هنگام جشن‌ها او را به خانه‌هایشان دعوت می‌کردند و کار پذیرایی و آماده‌سازی خوراک‌ها را به او می‌سپردند.
‌- ‌ دلارام! دیگ و بشقاب کم نیست؟
‌- ‌ دلارام! اگر دو اتاق و بالاخانه و ایوان را فرش کنیم، برای مهمانی جا کم نیاید؟
‌- ‌ دلارام! این شیرینی‌ها و مرباها کم نیست؟
‌- ‌ دلارام! بهتر است از کدام خواننده دعوت کنیم؟
‌- ‌ دلارام! چطور است تیلو رقاص را دعوت کنیم؟
و دلارام به همهٔ این پرسش‌ها به شایستگی پاسخ می‌داد.»