کتاب سرمایه داری و میل

کتاب سرمایه داری و میل (Capitalism and Desire) نوشته تاد مک گوان، به بررسی این پرسش می‌پردازد که چرا سرمایه‌داری فقط با زور نهادها یا نابرابری اقتصادی دوام نمی‌آورد، بلکه با سازوکارهای میل، رضایت و وعده‌ی آینده نیز خود را بازتولید می‌کند. این کتاب از دل مفاهیم روانکاوی، نسبت میان کالا، فقدان، لذت و تکرار را واکاوی می‌کند و نشان می‌دهد که بازار آزاد چگونه به بخشی از تجربه‌ی روزمره و ذهنی انسان بدل می‌شود. گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را با ترجمه صالح قربانیان منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سرمایه داری و میل

کتاب سرمایه داری و میل نوشته‌ی تاد مک گوان اثری نظری در حوزه‌ی نقد سرمایه‌داری است که از مسیر روانکاوی فرویدی و لکانی پیش می‌رود. مسئله‌ی اصلی آن فقط بی‌عدالتی اقتصادی یا سرکوب اجتماعی نیست، بلکه جذابیت روانی نظامی است که انسان‌ها را به ادامه‌دادن همان چرخه‌ای وامی‌دارد که بارها نارضایتی تولید می‌کند. نویسنده می‌کوشد توضیح دهد چرا سرمایه‌داری با وجود بحران‌ها، نابرابری‌ها و وعده‌های ناتمامش همچنان میل را به‌ سوی خود می‌کشد. در این مسیر، مفاهیمی مانند رانه‌ی مرگ، کِیف، فقدان، ابژه‌ی میل، فانتزی و دیگری بزرگ به ابزار فهم سازوکار بازار آزاد تبدیل می‌شوند.

کتاب در ۱۰ فصل تنظیم شده و از چند مسیر به یک پرسش مشترک برمی‌گردد: سرمایه‌داری چگونه رضایت را نه در تحقق خواسته‌ها، بلکه در تعویق آن‌ها سازمان می‌دهد. متن نشان می‌دهد که این نظام با وعده‌ی آینده‌ای بهتر کار می‌کند؛ وعده‌ای که در تولید، توزیع و مصرف حضور دارد و سوژه را در وضعیت انتظار نگه می‌دارد. 

در بخش‌های مختلف، تاد مک گوان به نقدهای کلاسیک سرمایه‌داری از زاویه‌ی بی‌عدالتی و سرکوب برمی‌گردد و سپس موضع خود را روشن می‌کند: باید دید سرمایه‌داری چه چیزی از انسان می‌گیرد و همزمان چه نوع رضایتی برای او می‌سازد. از همین‌جا بحث به تبلیغات، کالایی‌شدن، مصرف، فرهنگ عامه، رابطه‌ی فرد با شکست و حتی نقش بازار آزاد به‌ عنوان مرجعی نمادین کشیده می‌شود.

کتاب سرمایه داری و میل از نظر فکری متکی به بحث‌های سنگین فلسفی و روانکاوانه است، اما موضوع آن به زندگی روزمره محدود نمی‌ماند و در همان‌جا هم متوقف نمی‌شود. متن بارها نشان می‌دهد که میل فقط مسئله‌ای شخصی نیست و در دل ساختارهای اقتصادی و ایدئولوژیک شکل می‌گیرد. به همین دلیل، این کتاب هم برای فهم منطق سرمایه‌داری مهم است و هم برای فهم اینکه چرا انسان‌ها اغلب به چیزهایی دل می‌بندند که رضایت نهایی به همراه نمی‌آورند.

خلاصه کتاب سرمایه داری و میل

کتاب سرمایه داری و میل استدلال می‌کند که نقد سرمایه‌داری اگر فقط بر نابرابری یا سرکوب تکیه کند، بخشی از ماجرا را نادیده می‌گیرد. تاد مک گوان نشان می‌دهد که این نظام از میل انسان و از رابطه‌ی او با فقدان، شکست و تعویق رضایت بهره می‌برد. سرمایه‌داری مدام وعده می‌دهد که کالا، انباشت یا پیشرفت آینده می‌تواند کمبود اکنون را جبران کند، اما همین وعده هر بار میل را زنده نگه می‌دارد و رضایت را عقب می‌اندازد. 

نویسنده با استفاده از مفاهیم فروید و لکان توضیح می‌دهد که سوژه نه‌فقط قربانی این چرخه، بلکه از تکرار آن نیز نوعی کِیف به دست می‌آورد. از همین‌جا، کتاب به امکان نقدی می‌رسد که به‌ جای امید بستن به وعده‌ای تازه، خودِ منطق وعده را زیر سؤال می‌برد.

چرا باید کتاب سرمایه داری و میل را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سرمایه داری و میل را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب رابطه‌ی میان سرمایه‌داری و میل را از زاویه‌ای بررسی می‌کند که فقط به اقتصاد محدود نمی‌شود.
• خواننده با مفاهیمی مانند فقدان، کِیف، فانتزی و ابژه‌ی میل در پیوند با زندگی اجتماعی آشنا می‌شود.
• این کتاب توضیح می‌دهد چرا وعده‌ی رضایت در سرمایه‌داری مدام تکرار می‌شود و چرا به پایان نمی‌رسد.
• بحث کتاب به فهم سازوکار تبلیغات، مصرف‌گرایی و کالایی‌شدن روابط انسانی کمک می‌کند.
• نویسنده نقدهای مبتنی بر بی‌عدالتی و سرکوب را مرور می‌کند و مسیر سومی برای فهم پایداری سرمایه‌داری پیش می‌گذارد.
• خواندن این کتاب برای کسانی که می‌خواهند پیوند میان روانکاوی، ایدئولوژی و بازار آزاد را دقیق‌تر بفهمند، سودمند است.

خواندن کتاب سرمایه داری و میل را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سرمایه داری و میل به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه و نظریه‌ی اجتماعی که می‌خواهند سرمایه‌داری را فراتر از بحث‌های صرفاً اقتصادی بررسی کنند.
• خوانندگانی که به روانکاوی فرویدی و لکانی و کاربرد آن در تحلیل جامعه علاقه دارند.
• کسانی که درباره‌ی مصرف‌گرایی، تبلیغات و وعده‌های بازار آزاد پرسش‌های جدی دارند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که با نقد ایدئولوژی، مارکس، فروید و لکان سروکار دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند منشأ نارضایتی مداوم در فرهنگ سرمایه‌داری را بهتر درک کنند.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب سرمایه داری و میل منتشر شده است؟

• کتاب سرمایه داری و میل، ترجمه‌ی فریبرز همائی، نشر چرخ

بخشی از کتاب سرمایه داری و میل

«نگرانی‌ها دربارهٔ گرایش سرمایه‌داری به ممانعت از تقویمِ جهان عمومی‌‌ و تشویق عقب‌نشینی به حریم خصوصی تقریباً همزمان با سلطهٔ این نظام اجتماعی‌‌اقتصادی بر جهان پدیدار شد. ژان‌ژاک روسو در قرارداد اجتماعی (که آن را در سال ۱۷۶۲ نگاشت) پیامدهای زیانبار رویگردانی از خدمات عمومی را نکوهش می‌کند. هرچند او این پیامدها را مستقیماً به سرمایه‌داری نسبت نمی‌دهد، اما بدیل مشارکت در جهان عمومی را در قالب مفاهیم مالی و پولی صورت‌بندی می‌کند. او می‌نویسد: "به محض آن‌که خدمات عمومی دیگر کسب‌و‌کار اصلی شهروندان نباشد و آنان ترجیح دهند جیبشان به جای خودشان خدمت کند، دولت در آستانهٔ نابودی قرار خواهد گرفت." با گسترش سرمایه‌داری از دوران روسو تاکنون، این گرایش به خصوصی‌سازی به طور تصاعدی شدت گرفته و امروزه حتی موجودیت فضای عمومی‌‌ و عرصهٔ عمومی‌‌ را تهدید می‌کند.

خصوصی‌سازی فزاینده‌ای که پس از پیدایش سرمایه‌داری به وقوع پیوسته پیامد مستقیم منطق سرمایه‌داری است. سوژه‌ها هرچه بیشتر به سوژه‌های سرمایه‌داری تبدیل شوند بیشتر از فضای عمومی رویگردان می‌شوند و به جهان‌های خصوصی‌‌ خود پناه می‌برند. حتی زمانی که سرمایه‌داری مستلزم تعامل میان افراد در عرصه‌های تولید، توزیع و مصرف است، این تعامل را به گونه‌ای رقم می‌زند که افراد همچنان موجوداتی واقع در ساحت خصوصی باقی بمانند. فلسفهٔ پشتیبان سرمایه‌داری نیز این ویژگی را نه یک ضعف، بلکه نقطهٔ قوت نظام معرفی می‌کنند. سرمایه‌داری به جای تمرکز بر ایجاد جهانی عمومی، جامعه‌ای را بنا می‌کند که پیشرفتش به افرادی وابسته است که تنها در پی منافع شخصی خود هستند.»