کتاب فلسفه نقادی کانت

کتاب فلسفه نقادی کانت (رابطه قوا) نوشته ژیل دلوز و ترجمه اصغر واعظی است و نشر نی در سال ۱۳۸۶ آن را منتشر کرده است. این اثر تفسیری فشرده از سه نقد اصلی کانت ارائه می‌دهد و به‌جای بررسی جداگانه‌ی مفاهیم، بر رابطه‌ی میان قوای ذهنی در سراسر نظام فلسفی او تمرکز می‌کند. دلوز نشان می‌دهد که حساسیت، تخیل، فاهمه و عقل در حوزه‌های مختلف شناخت، اخلاق و زیباشناسی چه جایگاهی دارند و چگونه نسبت میان آن‌ها فلسفه‌ی نقادی کانت را شکل می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فلسفه نقادی کانت اثر ژیل دلوز

کتاب فلسفه نقادی کانت (Kant's critical philosophy: the doctrine of the faculties)، نوشته‌ی ژیل دلوز، تلاشی برای فهم ساختار کلی فلسفه‌ی کانت از مسیر رابطه‌ی میان قواست. دلوز معتقد است که برای درک دستگاه فلسفی کانت نمی‌توان نقد عقل محض را جدا از دو نقد دیگر بررسی کرد. به همین دلیل، او سه نقد را در پیوند با یکدیگر می‌خواند و نشان می‌دهد که قوایی مانند حساسیت، تخیل، فاهمه و عقل در هریک از این حوزه‌ها نسبت متفاوتی با یکدیگر دارند. از این منظر، مسائل شناخت، اخلاق، آزادی و داوری زیباشناختی در ارتباط با یکدیگر قرار می‌گیرند.

ژیل دلوز در ادامه، سه قوه‌ی اصلی نفس یعنی شناخت، میل و احساس لذت و الم را بررسی می‌کند و به این مسئله می‌پردازد که چگونه هر قوه می‌تواند به صورت برترِ خود دست یابد. در این بحث، مفهوم خودآیینی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا قوه‌ی برتر قوه‌ای است که قانون عمل خود را درون خویش می‌یابد. از همین مسیر، دلوز به تفاوت میان علاقه‌ی نظری، عملی و زیباشناختی و جایگاه قانون‌گذاری فاهمه و عقل می‌پردازد. مفاهیمی مانند امر پیشین و استعلایی نیز در همین چهارچوب بررسی می‌شوند.

بخش مهمی از کتاب فلسفه نقادی کانت به نقد قوه‌ی حکم اختصاص دارد. ژیل دلوز این نقد را صرفاً مرحله‌ای تکمیلی در فلسفه‌ی کانت نمی‌داند و آن را برای فهم معماری کلی این فلسفه ضروری می‌شمارد. در اینجا رابطه‌ی میان قوا شکل متفاوتی پیدا می‌کند و مسئله‌ی هماهنگی آن‌ها، به‌ویژه در تجربه‌ی زیباشناختی، اهمیت می‌یابد. به این ترتیب، نقد سوم جایگاهی پیدا می‌کند که در آن می‌توان نسبت میان شناخت، اخلاق و احساس را از زاویه‌ای تازه دنبال کرد.

خلاصه کتاب فلسفه نقادی کانت

کتاب فلسفه نقادی کانت سه نقد اصلی کانت را از منظر رابطه‌ی میان قوای ذهن بررسی می‌کند. در نقد عقل محض، فاهمه نقش قانون‌گذار دارد و تخیل و عقل در نسبت با آن عمل می‌کنند. در نقد عقل عملی، عقل جایگاه قانون‌گذار را به دست می‌آورد و مسئله‌ی آزادی و قانون اخلاقی در مرکز بحث قرار می‌گیرد. سپس نقد قوه‌ی حکم مطرح می‌شود؛ حوزه‌ای که در آن رابطه‌ی قوای ذهنی شکل آزادتر و متفاوتی پیدا می‌کند.

ژیل دلوز با دنبال‌کردن این تغییرات، نشان می‌دهد که فلسفه‌ی کانت فقط مجموعه‌ای از نظریه‌ها درباره‌ی شناخت، اخلاق و هنر نیست، بلکه نظامی است که در آن جایگاه و نسبت قوای ذهنی در هر حوزه تغییر می‌کند. از این منظر، فهم رابطه‌ی این قوا راهی برای درک پیوستگی سه نقد و ساختار کلی فلسفه‌ی نقادی است.

چرا باید کتاب فلسفه نقادی کانت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فلسفه نقادی کانت را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب سه نقد اصلی کانت را در ارتباط با یکدیگر بررسی می‌کند و تصویری یکپارچه از نظام نقادی او ارائه می‌دهد.
• دلوز رابطه‌ی میان حساسیت، تخیل، فاهمه و عقل را در حوزه‌های مختلف فلسفه‌ی کانت روشن‌ می‌کند.
• کتاب به فهم مفاهیمی مانند امر پیشین، خودآیینی، قانون اخلاقی و حس مشترک کمک می‌کند.
• نویسنده اهمیت نقد قوه‌ی حکم را در ساختار کلی فلسفه‌ی کانت برجسته می‌کند.
• خواننده با تفسیر ژیل دلوز از کانت و شیوه‌ی خاص او در خواندن تاریخ فلسفه آشنا می‌شود.

خواندن کتاب فلسفه نقادی کانت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فلسفه نقادی کانت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه که می‌خواهند سه نقد کانت را در ارتباط با یکدیگر مطالعه کنند.
• خوانندگانی که درباره‌ی رابطه‌ی شناخت، اخلاق و زیباشناسی در فلسفه‌ی کانت پرسش دارند.
• علاقه‌مندان به آثار ژیل دلوز که می‌خواهند یکی از خوانش‌های مهم او از تاریخ فلسفه را دنبال کنند.
• کسانی که به‌دنبال چهارچوبی برای فهم رابطه‌ی قوای ذهنی در فلسفه‌ی کانت هستند.
• مخاطبانی که به موضوعاتی مانند آزادی، قانون اخلاقی، تخیل و داوری زیباشناختی علاقه دارند.

درباره ژیل دلوز

ژیل دلوز، متولد ۱۸ ژانویه‌ی ۱۹۲۵ و درگذشته‌ی ۴ نوامبر ۱۹۹۵، فیلسوف فرانسوی و از چهره‌های برجسته‌ی فلسفه‌ی قاره‌ای در سده‌ی بیستم بود. او از سال ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۸ در دانشگاه سوربن فلسفه خواند و در سال ۱۹۵۷ تدریس تاریخ فلسفه را در همین دانشگاه آغاز کرد. دلوز از سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۴ با مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه همکاری داشت و سپس در دانشگاه‌های مختلف به تدریس و پژوهش پرداخت. او در طول فعالیت دانشگاهی خود درباره‌ی فیلسوفانی چون کانت، لایب‌نیتس، اسپینوزا و برگسون و همچنین موضوعاتی مانند سینما و موسیقی سخنرانی‌ها و درس‌گفتارهای متعددی ارائه کرد.

دوستی دلوز با میشل فوکو از مهم‌ترین روابط فکری میان متفکران فرانسوی آن دوره بود. دلوز در آثارش به مفاهیمی مانند تفاوت، تکرار، میل، شدن و چندگانگی می‌پرداخت و در کنار فوکو و دیگر متفکران فرانسوی، از چهره‌های اثرگذار اندیشه‌ی پساساختارگرا و فلسفه‌ی معاصر بود. کتاب «تفاوت و تکرار» از مهم‌ترین آثار اوست و بسیاری از پژوهشگران آن را یکی از آثار برجسته‌ی فلسفه‌ی معاصر می‌دانند.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

نشر گام نو نیز در سال ۱۳۸۶، با همین عنوان و با ترجمه‌ی مهدی پارسا این کتاب را منتشر کرده است.

بخشی از کتاب فلسفه نقادی کانت

قاعده نخست قاعده بزرگ «هملت» است كه می‌گويد «زمان بی‌چفت وبست است». زمان بی‌چفت و بست است. زمان بدون لولاست. لولاهامحورهايی هستند كه در به دور آن می‌چرخد. واژه Cardo در زبان لاتين بر تبعيت زمان از چهار جهت اصلی دلالت می‌كند، جهاتی كه حركات ادواری كه توسط زمان اندازه‌گيری می‌شود از ميان آن می‌گذرد. تا وقتی زمان بر لولاهايش باقی است تابع حركت است: زمان مقدار حركت، مسافت يا عدد است. اين ديدگاه فلسفه باستان بود. اما بی‌چفت و بست بودن زمان به معنای واژگونی رابطه حركت‌ـ زمان است. اكنون حركت است كه تابع زمان است. همه چيز ازجمله خود حركت تغيير می‌كند. ما از هزارتويی به هزارتوی ديگر می‌رويم. هزارتو ديگر دايره يا مارپيچینيست كه پيچيدگی‌هايش را بازگو نمايد، بلكه نخ يا خط مستقيم رام‌نشدنیاست كه سادگی‌اش آن را اسرارآميزتر می‌كند: به گفته بورخس «هزارتويیكه از يك خط واحد مستقيم تشكيل شده و تقسيم‌ناپذير و لاينقطع است». زمان ديگر با حركت كه آن را اندازه می‌گيرد مرتبط نيست، بلكه اين حركت است كه با زمان كه آن را مشروط می‌كند مرتبط است: اين نخستين واژگونی بزرگ كانتی در كتاب نقد عقل محض است.