کتاب نامه ای در باب تساهل

کتاب نامه‌ ای در باب تساهل (A letter Concerning toleration)، نوشته جان لاک و ترجمه‌ شیرزاد گلشاهی کریم، از آثار مهم در بحث رابطه‌ی دین، قدرت سیاسی و آزادی وجدان است. لاک در این اثر از طریق یک نامه، حدود دخالت حکومت در باورهای دینی را بررسی می‌کند و بر این نکته تأکید می‌کند که ایمان حقیقی با اجبار و فشار به وجود نمی‌آید. بحث کتاب از اختلافات مذهبی فراتر می‌رود و به مسئله‌ی حدود قدرت سیاسی و حق فرد در انتخاب باورهای خود می‌رسد. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نامه‌ ای در باب تساهل اثر جان لاک

کتاب نامه‌ ای در باب تساهل از شناخته‌شده‌ترین آثار جان لاک درباره‌ی آزادی وجدان و مرز میان اقتدار سیاسی و ایمان دینی است. مترجم در مقدمه، زمینه‌ی تاریخی شکل‌گیری بحث تساهل را در بستر کشمکش‌های مذهبی اروپا بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه مسئله‌ی بردباری دینی به یکی از مباحث مهم اندیشه‌ی سیاسی تبدیل شده است. جان لاک میان دولت و کلیسا تمایز می‌گذارد: دولت برای تأمین و حفظ منافع مدنی شکل گرفته است، درحالی‌که کلیسا اجتماعی داوطلبانه است که افراد برای عبادت و رستگاری به آن می‌پیوندند. بر این اساس، حکومت نباید در اموری که به ایمان و وجدان فرد مربوط می‌شود، دخالت کند.

جان لاک در این اثر هم از مدارا دفاع می‌کند هم با استدلالی روشن توضیح می‌دهد که زور و مجازات نمی‌تواند باور واقعی ایجاد کند. ممکن است تهدید، زندان یا فشار اجتماعی رفتار ظاهری افراد را تغییر دهد، اما نمی‌تواند اعتقادی را در ذهن و وجدان آنان به وجود آورد. کتاب نامه‌ ای در باب تساهل سپس به موضوعاتی مانند تعریف کلیسا، حق عضویت و خروج از آن، حدود تکفیر و وظایف حاکم مدنی می‌پردازد. اهمیت اثر در این است که جدایی میان حوزه‌ی ایمان و حکومت را به مسئله‌ی وجدان فردی، مسئولیت شخصی و امکان هم‌زیستی میان پیروان باورهای مختلف پیوند می‌دهد.

خلاصه کتاب نامه‌ ای در باب تساهل

کتاب نامه‌ ای در باب تساهل بر این دیدگاه استوار است که ایمان و رستگاری به امور درونی انسان مربوط‌ هستند و نمی‌توان با فرمان، تهدید یا مجازات ایجادشان کرد. جان لاک وظیفه‌ی حکومت را حفظ زندگی، آزادی، تندرستی و دارایی مردم می‌داند و تعیین عقیده‌ی دینی آنان را خارج از قلمرو اقتدار سیاسی می‌داند. در مقابل، کلیسا را اجتماعی داوطلبانه تعریف می‌کند که افراد برای عبادت و پیگیری رستگاری به آن می‌پیوندند و همان‌طور که در پیوستن به آن آزادند، باید امکان ترک آن را نیز داشته باشند.

جان لاک در ادامه نشان می‌دهد که دخالت حکومت در امور دینی نه‌تنها در ایجاد ایمان واقعی بی‌اثر است، بلکه می‌تواند به تعارض و بی‌ثباتی اجتماعی نیز منجر شود. او در کنار دفاع از تساهل مذهبی، به حدود این تساهل و رابطه‌ی آن با نظم عمومی و اقتدار حکومت می‌پردازد و تصویری روشن از مرز میان آزادی دینی و وظایف مدنی ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب نامه‌ ای در باب تساهل را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نامه‌ ای در باب تساهل را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب یکی از صورت‌بندی‌های کلاسیک درباره‌ی مرز میان اقتدار حکومت و باور دینی را شرح می‌دهد.
• این اثر توضیح می‌دهد که چرا ایمان از نظر لاک امری درونی است و نمی‌توان آن را با اجبار به وجود آورد.
• کتاب به شناخت ریشه‌های فکری آزادی وجدان و تساهل مذهبی در اندیشه‌ی سیاسی مدرن کمک می‌کند.
• این اثر نشان می‌دهد که چگونه اختلافات مذهبی به پرسش‌هایی درباره‌ی قانون، قدرت و هم‌زیستی اجتماعی منجر می‌شود.
• مقدمه‌ی مترجم زمینه‌ی تاریخی بحث تساهل را بررسی می‌کند و خواننده را برای فهم استدلال‌های لاک آماده می‌سازد.

خواندن کتاب نامه‌ ای در باب تساهل را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نامه‌ ای در باب تساهل به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی سیاسی و بحث درباره‌ی حدود اقتدار حکومت.
• خوانندگانی که به رابطه‌ی دین، آزادی وجدان و قانون علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی تاریخ اندیشه‌ی سیاسی و آزادی مذهبی.
• کسانی که می‌خواهند با استدلال‌های کلاسیک در دفاع از مدارا و مخالفت با تحمیل عقیده آشنا شوند.
• مخاطبانی که به متون فلسفی و سیاسی مبتنی‌بر استدلال و بحث مفهومی علاقه دارند.

درباره جان لاک

جان لاک (John Locke) در ۲۹ اوت ۱۶۳۲ در سامرست بریتانیا چشم به جهان گشود. او فیلسوف و سیاستمدار انگلیسی و از چهره‌های برجسته‌ی تجربه‌گرایی بود و در شکل‌گیری اندیشه‌ی عصر روشنگری نقشی مهم ایفا کرد. تأثیر آرای او را می‌توان در اندیشه‌ی متفکرانی چون ولتر و ژان ژاک روسو دنبال کرد.

بخش مهمی از اندیشه‌ی سیاسی لاک در واکنش به شرایط مذهبی و سیاسی زمانه‌اش شکل گرفت. در دوره‌ای که بسیاری از حکومت‌ها و نهادهای دینی اجبار را راهی برای هدایت مردم به‌سمت ایمان می‌دانستند، لاک بر آزادی وجدان و ضرورت مدارا در امور دینی پافشاری کرد. نظریه‌ی تساهل او از همین زمینه‌ی فکری و تاریخی سرچشمه گرفت و به یکی از پایه‌های مهم دیدگاه او درباره‌ی رابطه‌ی دین و حکومت تبدیل شد.

لاک در دانشگاه آکسفورد به تحصیل پزشکی پرداخت و در سال ۱۶۶۱ به‌عنوان منشی آنتونی اشلی کوپر فعالیت خود را آغاز کرد. تجربه‌ی تحولات سیاسی انگلستان در شکل‌گیری دیدگاه‌های او بی‌تأثیر نبود. بعدها بسیاری از آرای سیاسی لاک را از زمینه‌های فکری انقلاب باشکوه ۱۶۸۸ دانستند؛ رویدادی که به سلطنت استبدادی پایان داد و استقرار نظامی مبتنی‌بر قانون اساسی را به دنبال داشت.

لاک از پایه‌گذاران لیبرالیسم نخستین به‌ شمار می‌رفت و در نظریه‌ی حقوق طبیعی، بر حق حیات، آزادی و مالکیت تأکید می‌کرد. دفاع او از حکومت نمایندگی و مدارا در امور دینی دامنه‌ی نفوذ اندیشه‌هایش را در تحولات سیاسی خارج از انگلستان گسترش داد و بر شکل‌گیری اندیشه‌ی سیاسی انقلاب آمریکا نیز اثر گذاشت. نامه‌ ای در باب تساهل و دو رساله درباره‌ی حکومت از مهم‌ترین آثار سیاسی او هستند. جان لاک در ۲۸ اکتبر ۱۷۰۴ درگذشت.

بخشی از کتاب نامه‌ ای در باب تساهل

«این‌که فردی خود را محق بداند، دیگران را، هر چند قلبا خواهان رستگاری آنان باشد، با زجر و شکنجه از بین ببرد، حتی اگر این امر در سرزمین‌هایی که به کیش مسیح در نیامده‌اند صورت گیرد، اعتراف می‌کنم که برای من امری بسیار عجیب است و فکر می‌کنم برای دیگران نیز این چنین باشد. مطمئنا هیچ‌کس باور نمی‌کند که چنین رفتاری از سر خیرخواهی، عشق یا نیت خیر باشد. اگر کسی معتقد باشد که آدمیان می‌بایست با آتش و شمشیر مجبور به پذیرش برخی عقاید گردند، و بدون این‌که روحیات آنان مد نظر گرفته شود، می‌باید از این یا آن عبادت ظاهری پیروی کنند، یا اگر کسی سعی کند، آن‌هایی که در ایمانشان به خطا رفته‌اند را با مجبور ساختنشان به پذیرش چیزی که به آن، معتقد نیستند، به آیین جدید برگرداند و درعین‌حال به آنان اجازه دهد، کارهایی را که کتاب مقدس مجاز نمی‌شمرد انجام دهند، بدون شک چنین شخصی فقط خواهان جمعیت‌های پر ازدحامی است که در همین امور ظاهری با او مشترک و هم‌دل باشند، اما این‌که او با این ابزار، حقیقتا قصد دارد یک کلیسای واقعا مسیحی به‌وجودآورد، قطعا باور کردنی نیست. بنابراین جای تعجب نیست، کسانی که واقعا برای پیشبرد دین برحق و کلیسای مسیح جهد و تلاش نمی‌کنند، از سلاح‌هایی استفاده کنند که یک مسیحی از آن‌ها استفاده نمی‌کند.»