کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی

کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی (Conversations with Kiarostami) نوشته گادفری چشایر و ترجمه صالح نجفی، مجموعه‌ای از گفت‌وگوهاست که از خلال آن‌ها می‌توان مسیر فکری و هنری عباس کیارستمی را در نسبت با فیلم‌هایش دنبال کرد. این اثر فقط ثبت چند مصاحبه نیست، بلکه تصویری از شیوه‌ی نگاه کیارستمی به سینما، بازیگر، لوکیشن، کودکی، واقعیت و تماشاگر به دست می‌دهد. نشر لگا در کنار گفت‌وگوهای اصلی، گفت‌وگوی صالح نجفی با کیارستمی و چند متن ضمیمه را نیز به کتاب افزوده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی

کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی نوشته‌ی گادفری چشایر بر پایه‌ی مجموعه‌ای از مصاحبه‌ها شکل گرفته که در آن‌ها کیارستمی درباره‌ی فیلم‌هایش از آغاز کار تا پایان دهه‌ی ۱۳۷۰ حرف می‌زند. مسیر بحث از »نان و کوچه» شروع می‌شود و به فیلم‌هایی چون «خانه‌ی دوست کجاست؟»، «کلوزآپ»، «طعم گیلاس» و «باد ما را خواهد برد» می‌رسد. اهمیت این گفت‌وگوها در این است که پاسخ‌ها فقط شرح تولید فیلم‌ها نیستند؛ کیارستمی در آن‌ها از تجربه‌ی کار با نابازیگران، نسبت فضا و شخصیت، نقش تصادف در فیلمسازی، معنای پایان‌بندی و حتی بی‌اعتمادی‌اش به بعضی قواعد تثبیت‌شده‌ی سینما سخن می‌گوید.

کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی فقط به متن مصاحبه‌ها محدود نمی‌ماند و با یادداشت مترجم، دیباچه‌ی احمد کیارستمی و ضمیمه‌هایی همراه است که زمینه‌ی خواندن گفت‌وگوها را گسترده‌تر می‌کنند. در این بخش‌ها، جایگاه کیارستمی در سینمای ایران و جهان و نیز کیفیت رابطه‌ی گادفری چشایر با او روشن‌تر می‌شود. 

یکی از نکات جالب این کتاب این است که گفت‌وگوها به‌ ترتیب فیلم‌ها پیش می‌روند و در نتیجه خواننده با نوعی نقشه‌ی تدریجی از تحول نگاه کیارستمی روبه‌رو می‌شود؛ از فیلم‌های کانون و توجه به کودکان تا آثاری که مرز میان واقعیت، اجرا و مشاهده را پیچیده‌تر می‌کنند. لحن پاسخ‌ها نیز تصویری از خود کیارستمی می‌سازد: دقیق، گاهی شوخ، گاهی خلاف انتظار و همیشه درگیر پرسش از اینکه سینما چگونه می‌تواند چیزی فراتر از قصه‌گویی صرف باشد.

خلاصه کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی

کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای گادفری چشایر با عباس کیارستمی است که در آن‌ها کارگردان از مسیر ورودش به سینما، سال‌های فعالیت در کانون پرورش فکری، تجربه‌ی ساخت فیلم‌های کوتاه و بلند و نگاهش به عناصر اصلی فیلمسازی حرف می‌زند. 

متن کتاب به‌تدریج از زندگی حرفه‌ای او به درون ایده‌هایش می‌رسد: اینکه چرا لوکیشن برایش تعیین‌کننده است، چرا با بازیگران غیرحرفه‌ای کار می‌کند، چرا به پایان‌های بسته علاقه ندارد و چگونه از دل موقعیت‌های ساده به پرسش‌های بزرگ‌تر می‌رسد. ضمیمه‌ها و متن‌های همراه نیز این تصویر را کامل‌تر می‌کنند و زمینه‌ی تاریخی و فکری گفت‌وگوها را نشان می‌دهند.

چرا باید کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مسیر شکل‌گیری نگاه سینمایی عباس کیارستمی را از خلال حرف‌های خودش نشان می‌دهد.
• خواننده با پشت‌صحنه‌ی فکری فیلم‌هایی آشنا می‌شود که در دوره‌های مختلف کار او ساخته شده‌اند.
• کتاب توضیح می‌دهد کیارستمی چگونه به بازیگر، فضا، زمان، پایان‌بندی و واقعیت در سینما فکر می‌کرد.
• وجود گفت‌وگوهای پی‌درپی درباره‌ی فیلم‌ها، امکان دنبال‌کردن تغییرات نگاه او را در طول چند دهه فراهم می‌کند.
• این اثر برای شناخت نیمه‌ی کمتر بحث‌شده‌ی کارنامه‌ی کیارستمی، به‌ویژه فیلم‌های دوره‌ی کانون، اطلاعات ارزشمندی در اختیار می‌گذارد.

خواندن کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به سینمای عباس کیارستمی که می‌خواهند نگاه او را از زبان خودش دنبال کنند.
• خوانندگانی که درباره‌ی فرایند شکل‌گیری فیلم و تصمیم‌های پشت دوربین کنجکاوند.
• دانشجویان و پژوهشگران سینما که به تاریخ و تحول سینمای ایران علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند درباره‌ی نسبت واقعیت، اجرا و مشاهده در فیلم‌های کیارستمی بیشتر بدانند.
• کسانی که به گفت‌وگوهای مفصل با هنرمندان و شرح تجربه‌های کاری آن‌ها علاقه دارند.

درباره صالح نجفی

صالح نجفی (متولد ۱۳۵۴)، مترجم، نویسنده و پژوهشگر حوزه‌ی فلسفه و سینما، فرزند محمدعلی نجفیِ کارگردان است که به دلیل نگاه بین‌رشته‌ای و تألیف مجموعه‌ی «فیلم به‌مثابه‌ی فلسفه»، موفق به کسب جایزه‌ی بهترین تألیف در هشتمین دوره‌ی کتاب سال سینمای ایران (۱۳۹۷) شد. او با برگزاری کارگاه‌های آموزشی و ترجمه‌ی آثار فکری فلاسفه و متفکرانی چون سورن کیرکگور («مفهوم آیرونی» و «مفهوم اضطراب»)، زیگموند فروید («موسی و یکتاپرستی»)، آلن بدیو («تفکر نامتناهی») و مایکل والز («حوزه‌های عدالت»)، نقش مهمی در پیوند زدن تئوری سینما، روان‌کاوی و فلسفه‌ی سیاسی داشته است.

بخشی از کتاب گفت و گوهایی با عباس کیارستمی

«چشایر: اجازه دهید دربارهٔ نان و کوچه صحبت کنیم. اولین و، به‌گمان من، یکی از بهترین فیلم‌های کوتاه شما. از جریان ساخت آن چه در خاطرتان مانده؟

کیارستمی: تازگی آن را همراه گروهی تماشاگر دیدم و احساس کردم تمام نقطه‌ضعف‌های این اولین فیلم را تا همین الان با خودم حمل کرده‌ام. به همین ترتیب، اگر نان و کوچه محاسنی داشته باشد، آنها را هم در سایر فیلم‌های من پیدا می‌کنید. این مرا یاد حرفی می‌اندازد که آقای [آکیرا] کوروساوا یک‌بار گفت. حرفی بسیار عجیب. دستیارش فیلم مسافر را برایش می‌گذارد و، بعد از تمام‌شدن فیلم، به دستیارش می‌گوید کیارستمی اصلاً عوض نشده است. و می‌گوید نمی‌دانم این حرف مدح است یا ذم. چیزهایی در نان و کوچه هست که در فیلم‌های دیگر من تکرار می‌شوند؛ این فیلم مادر همهٔ فیلم‌های من است.

هنگام ساخت فیلم اختلاف‌هایی با مدیر فیلمبرداری پیدا کردم. هنوز که هنوز است با فیلمبردارها به مشکلاتی برمی‌خورم اما الان دست‌کم این امتیاز را دارم که آنها به حرفم گوش می‌کنند. ولی در مورد این‌یکی مدیر فیلمبرداری حاضر نبود به من گوش کند. حالا خیلی دلم می‌خواهد پیدایش کنم و بهش بگویم: بیا بعد از بیست‌وهشت سال بنشینیم و فیلم را تماشا کنیم و ببینیم کدام‌یک از ما به وظیفهٔ خودش عمل نکرد. [می خندد] دوربین او خیلی می‌لرزید. در فرایند تدوین هم مداخله کرد. نمایی بود که می‌خواستم یک‌نفس تا انتها برود، بدون قطع‌شدن __ نمای آخر را می‌گویم، هنگامی‌که بچه و سگ می‌آیند و دم در می‌ایستند. بچه زنگ در را می‌زند و می‌رود داخل، و سگ هم تلاش می‌کند داخل بشود. ولی شخصی که در را باز کرده در را به‌روی سگ می‌بندد. سگ دراز می‌کشد و سرش را می‌گذارد روی پنجه‌هایش، و بعد وقتی بچه‌ای دیگر به کوچه می‌آید، سگ سرش را بلند می‌کند و به آن بچه نگاه می‌کند. همهٔ اینها در متن فیلمنامهٔ من بود و من آن را برای یک نما نوشته بودم. اما مدیر فیلمبرداری گفت باید این صحنه را قطعه‌قطعه بگیریم. گفتم، نه، همه‌اش باید در یک نما اتفاق بیفتد. و خب، معلوم بود که سگ حرفه‌ای نیست، کودک هم حرفه‌ای نبود __ خود من هم تازه‌کار بودم، غیر‌حرفه‌ای بودم! هر سه تای ما برای فیلمبردار مشکلاتی بزرگ به‌وجود آوردیم. همیشه عصبانی بود. و برای گرفتن این نما، آخرین نمای فیلم، سی روز فیلمبرداری کردیم. فیلمبرداری کامل همین یک صحنه یک ماه وقت گرفت.»