کتاب متفکران بزرگ روان شناسی

کتاب متفکران بزرگ روان شناسی (Key thinkers in psychology) حاصل گردآوری رم هرری و ترجمه محمد زندی، زهرا آزادفر، فرزانه وطن خواه و پرتو سیف الهی و مجموعه‌ای است از زندگی و ایده‌های چهره‌های اثرگذار روان‌شناسی و علوم مرتبط در قرن بیستم. گردآورنده‌ی این اثر در همکاری با ویراستار فارسی، زهره خسروی، کوشیده است تصویری روشن از مسیر تحول روان‌شناسی از رفتارگرایی تا شناخت‌گرایی، روان‌شناسی فرهنگی و عصب‌روان‌شناسی ارائه کند. نشر لگا این کتاب را منتشر کرده است. این اثر بر پایه‌ی یک دوره‌ی دانشگاهی در واشنگتن دی سی شکل گرفته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب متفکران بزرگ روان شناسی اثر رم هرری

کتاب متفکران بزرگ روان شناسی با تمرکز بر قرن بیستم، تاریخ روان‌شناسی را از دل زندگی و کار حدود ۴۰ متفکر برجسته دنبال کرده است. رم هرری، گردآورنده‌ی این اثر، در پیشگفتار توضیح داده است که چرا نقطه‌ی برش را قرن بیستم گرفته و بر چه اساسی از میان نام‌های فراوان، چهره‌هایی مانند پاولف، اسکینر، فروید، ویگوتسکی، پیاژه، برونر، چامسکی، تورینگ، لوریا، ویتگنشتاین، فوکو، گیبسون و... را برگزیده است.

متفکران بزرگ روان شناسی مدعی جامعیت نیست و بیشتر برداشت تحلیلی نویسنده از این است که روان‌شناسی از کجا آمده و به کجا می‌رود. این کتاب ساختاری موضوع‌محور دارد و فصل‌های آن براساس جریان‌های فکری تنظیم شده‌اند؛ نه صرفاً ترتیب الفبایی یا ملیتی. بخش «از رفتارگرایی تا شناخت‌گرایی» با شرح روندهای تاریخی آغاز قرن بیستم شروع می‌شود؛ جایی که رفتارگرایی و اثبات‌گرایی علمی، روان‌شناسی را به مطالعه‌ی محرک‌ـ‌پاسخ و آزمایش‌های حیوانی محدود کرده بودند.

صاحب اثر سپس به «اولین انقلاب شناختی» و نقش برونر، پیاژه، ویگوتسکی و بارتلت در بازگرداندن مفاهیمی مانند معنا، بازنمایی و فرهنگ به مرکز روان‌شناسی می‌پردازد. کتاب متفکران بزرگ روان شناسی در ادامه به «انقلاب شناختی دوم»، ظهور روان‌شناسی محاسباتی، علوم اعصاب شناختی و عصب‌روان‌شناسی می‌رسد و پیوند کار پژوهشگرانی مانند لوریا، پنفیلد، پربرام و گریگوری را با بحث‌های فلسفی درباره‌ی ذهن و مغز نشان می‌دهد.

خلاصه کتاب متفکران بزرگ روان شناسی

کتاب تصویری از تحول ایده‌های روان‌شناختی در قرن بیستم ارائه کرده است. این اثر از نقد این فرض آغاز می‌کند که رفتار انسان را می‌توان صرفاً از راه ادبیات، فلسفه یا حقوق فهمید و نشان می‌دهد چگونه آزمایشگاه‌های روان‌شناسی در کنار فیزیک و شیمی شکل گرفتند. سپس رفتارگرایی به‌عنوان کلان‌الگوی مسلط معرفی می‌شود؛ الگویی که با پاولف و اسکینر، رفتار را به زنجیره‌های محرک‌ـ‌پاسخ و شرطی‌سازی تقلیل داد.

صاحب اثر در ادامه دو انقلاب شناختی را شرح می‌دهد؛ نخست، بازگشت مفاهیم حالت‌های ذهنی، بازنمایی و معنا به روان‌شناسی و دوم، گسترش این رویکرد به‌سمت علوم اعصاب، محاسبات و روایت. رم هرری در فصل‌های مربوط به پاولف و اسکینر زندگی شخصی آن‌ها را روایت کرده و منطق آزمایش‌ها، دستگاه‌ها و مفاهیم کلیدی مانند بازتاب شرطی، شرطی‌سازی عامل، تقویت و خاموشی را توضیح داده است. در بخش تحول‌گرایان نیز زمینه‌ی فکری کار پیاژه و ویگوتسکی و بحث «طبیعت در برابر تربیت» طرح شده است.

چرا باید کتاب متفکران بزرگ روان شناسی را بخوانیم؟

کتاب متفکران بزرگ روان شناسی امکان دنبال‌کردن تاریخ ایده‌ها را از دل زندگی واقعی پژوهشگران فراهم کرده است. خواننده می‌تواند ببیند مفاهیمی مانند شرطی‌سازی، مهارت شناختی، معنا، فرهنگ و مغز چگونه در بستر مناقشه‌های فلسفی، سیاسی و دانشگاهی شکل گرفته و چرا برخی رویکردها مانند رفتارگرایی به بن‌بست رسیده‌اند و برخی دیگر زمینه‌ی انقلاب‌های بعدی را ساخته‌اند.

خواندن کتاب متفکران بزرگ روان شناسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان به روان‌شناسی، علوم شناختی، فلسفه‌ی علم و تاریخ علم پیشنهاد می‌شود. همچنین این اثر به کسانی توصیه می‌شود که می‌خواهند فراتر از خلاصه‌نویسی‌های درسی، با زمینه‌ی فکری و زندگی شخصی متفکران بزرگ این حوزه آشنا شوند.

درباره رم هرری

رم هرری (Rom Harre) یک فیلسوف و روان‌شناس نیوزیلندی‌ـ‌بریتانیایی بود که از پرکارترین و اثرگذارترین اندیشمندان حوزه‌ی فلسفه‌ی علوم اجتماعی به شمار می‌رفت. او در ۱۸ دسامبر ۱۹۲۷ در آپیتی در منطقه‌ی ماناواتوی شمالی نیوزیلند متولد شد؛ البته تابعیت بریتانیایی داشت. مسیر علمی این نویسنده بسیار متنوع و کم‌نظیر بوده است. او ابتدا مهندسی شیمی خواند و سپس در دانشگاه نیوزیلند (که امروزه دانشگاه آکلند نامیده می‌شود) مدرک کارشناسی ریاضیات را در سال ۱۹۴۸ و کارشناسی‌ارشد فلسفه را در سال ۱۹۵۲ دریافت کرد.

این نویسنده پس از پایان تحصیلات خود، در کالج کینگز آکلند و سپس در دانشگاه پنجاب در لاهور پاکستان به تدریس ریاضیات پرداخت. رم هرری بعدتر راهی آکسفورد شد و در کالج دانشگاهی آکسفورد زیر نظر فیلسوف برجسته، جی. ال. آستین، مدرک ب. فیل خود را در سال ۱۹۵۶ دریافت کرد. پس از مدتی فعالیت در دانشگاه بیرمنگام و دانشگاه لستر، در سال ۱۹۶۰ به آکسفورد بازگشت و جانشین فریدریش وایزمن در سمت مدرس فلسفه‌ی علم شد.

رم هرری در آکسفورد نقش مهمی در تأسیس رشته‌ی مشترک فیزیک و فلسفه ایفا کرد. او در میانه‌ی دوران حرفه‌ای خود به روان‌شناسی اجتماعی روی آورد و از چهره‌های مهم «چرخش گفتمانی» در این رشته شد. پس از بازنشستگی از آکسفورد در سال ۱۹۹۵، به گروه روان‌شناسی دانشگاه جرج‌تاون پیوست و تا سال ۲۰۱۶ به‌عنوان استاد ممتاز پژوهشی به فعالیت ادامه داد. او همچنین در دانشگاه‌های متعدد جهان ازجمله دانشگاه آئویاما در توکیو، دانشگاه سانتیاگو دِ کامپوستلا در اسپانیا، دانشگاه کایتانو اردیا در پرو، دانشگاه آزاد بروکسل و دانشگاه آرهوس دانمارک به‌عنوان استاد مدعو تدریس کرد.

رم هرری از نظر فکری دامنه‌ای بسیار گسترده داشت و درباره‌ی فلسفه‌ی ریاضیات، فلسفه‌ی علم، هستی‌شناسی، روان‌شناسی، روان‌شناسی اجتماعی، شیمی، جامعه‌شناسی و فلسفه قلم زد. او از تأثیرگذارترین چهره‌های اولیه‌ی جریان «واقع‌گرایی انتقادی» بود و با انتشار کتاب‌های The Principles of Scientific Thinking در سال ۱۹۷۰ و Causal Powers در سال ۱۹۷۵ به گسترش این رویکرد کمک کرد.

از دیگر جنبه‌های مهم فعالیت رم هرری راهنمایی رساله‌ی دکتری روی باسکار، یکی از چهره‌های اصلی واقع‌گرایی انتقادی و نیز نظارت بر پژوهش‌های پاتریک بائرت، ژرمن بریوس و جاناتان اسمیت بود. یکی از نوآوری‌های برجسته‌ی رم هرری در جامعه‌شناسی خرد و روان‌شناسی اجتماعی، ارائه‌ی مفهوم «اتوجنیکس» بود؛ رویکردی که می‌کوشید نشان دهد افراد چگونه از طریق نظام‌های باور، اعمال خود را معنادار می‌کنند و هویت خویش را می‌سازند؛ درحالی‌که همزمان تحت‌تأثیر قواعد و منابع فرهنگی قرار دارند. رم هرری این دیدگاه را همراه با پل اف. سکورد در کتاب The Explanation of Social Behaviour بسط داد.

رم هرری در آثار متأخر خود، به‌ویژه کتاب مقدمه‌ای فلسفی بر علوم شناختی (Cognitive Science) در سال ۲۰۰۲، با گرایش‌های تقلیل‌گرای زیست‌شناختی و دوگانه‌انگاری‌های نادرست به مخالفت پرداخت و چارچوبی ویتگنشتاینی ارائه کرد که در آن «اشخاص»، «ارگانیسم‌ها» و «مولکول‌ها» در تعامل پویا با یکدیگر قرار دارند و توصیف‌های مربوط به کنش، هنجارمندی و تجربه‌ی انسانی از اولویت مفهومی برخوردارند.

او در سال‌های پایانی عمر به علاقه‌ی نخستین خود، یعنی شیمی، بازگشت و به‌عنوان رئیس افتخاری انجمن بین‌المللی فلسفه‌ی شیمی فعالیت کرد. رم هرری علاوه‌بر سخنرانی‌ها و مقالات متعدد، دو کنفرانس بین‌المللی درباره‌ی فلسفه‌ی شیمی، یکی در آکسفورد و دیگری در مدرسه‌ی اقتصاد لندن، برگزار کرد. او سرانجام در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۹ درگذشت و میراثی گسترده در فلسفه، علوم اجتماعی و روان‌شناسی بر جای گذاشت. کتاب متفکران بزرگ روان شناسی (Key thinkers in psychology) حاصل گردآوری رم هرری است.

جوایز و افتخارات نویسنده

رم هرری در طول زندگی علمی خود افتخارات و جوایز متعددی دریافت کرد. او در سال ۱۹۸۶ موفق به دریافت دکترای افتخاری از دانشگاه هلسینکی و همچنین دکترای افتخاری از بروکسل شد. در سال ۱۹۹۸ نیز دو دکترای افتخاری دیگر از دانشگاه پرویی کایتانو اردیا در لیما و دانشگاه آرهوس دانمارک به او اعطا شد. انجمن روان‌شناسی آمریکا و بخش روان‌شناسی نظری و فلسفی آن در سال ۲۰۱۰ جایزه‌ی یک عمر دستاورد علمی را به رم هرری اهدا کردند. این نویسنده در سال ۲۰۱۲ دکترای افتخاری دانشگاه مَسی را نیز دریافت کرد و در سال ۲۰۱۴ موفق به کسب جایزه‌ی تئودور ساربین از انجمن روان‌شناسی آمریکا و بخش روان‌شناسی نظری و فلسفی این انجمن شد.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب متفکران بزرگ روان شناسی

آدریان فرنهام (Adrian Furnham) از کالج دانشگاهی لندن معتقد است این کتاب بسیار خوب نوشته شده و اثری هوشمندانه، روان و جذاب است. منتقد باور دارد که تعادل میان زندگی‌نامه و شرح اندیشه‌ها و دستاوردهای صاحب اثر به‌خوبی رعایت شده است و همین ویژگی باعث می‌شود خواننده به‌سختی بتواند این کتاب را کنار بگذارد.

بخشی از کتاب متفکران بزرگ روان شناسی

«به نظر می‌رسد که انسان‌ها از ابعاد گوناگون با هم متفاوت هستند. برخی افراد غمگین و بدبین هستند، و برخی دیگر بشاش و خوش‌بین. برخی افراد خجالتی هستند، و برخی پرشور و هیجان. برخی افراد مطیع هستند، و برخی هم پرخاشگر. چنین ویژگی‌هایی نشانهٔ تفاوت در شخصیت به شمار می‌آیند. آیا این صفات دائمی هستند یا بر اساس شرایطی که فرد در آن قرار می‌گیرد، تغییر می‌کنند؟ ما چگونه می‌توانیم تفاوت حالت‌های ارائه‌شده از جانب افراد مختلف در یک موقعیت یکسان را با حالت‌هایی که یک فرد خاص در موقعیت‌های گوناگون از خود نشان می‌دهد، توضیح دهیم؟ آیا اساساً یک شخصیت‌شناسی «علمی» امکان‌پذیر است که از طریق آن بتوانیم روابط قانونمند بین صفات شخصیتی و انواع شرایطی را که صفات در آن بروز پیدا می‌کنند بیابیم؟ آیا صفات شخصیتی _ اگر که وجود داشته باشند_ توضیحی از رفتار انسان هستند؟ نویسندگانی که زندگی و کار آن‌ها در این فصل موردبحث قرار خواهد گرفت، دیدگاه‌های بسیار متفاوتی دربارهٔ این پرسش‌ها داشتند. برخی به وجود صفات معتقد بودند و برخی دیگر این ایده را بی‌ربط می‌دانستند.»