کتاب دختر مدرسه ای

کتاب دختر مدرسه ای (Schoolgirl) نوشته اوسامو دازای، روایتی فشرده و درونی از یک روز در ذهن دختری نوجوان است که میان مدرسه، خانه، خاطره، شرم، میل، تنهایی و داوری‌های بی‌امان خودش رفت‌وآمد می‌کند. آنچه در این اثر جلب توجه می‌کند نه حادثه‌های بیرونی، بلکه شدت نگاه راوی به جزئی‌ترین احساسات و تناقض‌های روزمره است. انتشارات کتاب فانوس این رمان را با ترجمه نیکی نصیری منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دختر مدرسه ای

کتاب دختر مدرسه ای نوشته‌ی اوسامو دازای تک‌گویی بلند و پیوسته‌ی دختری دانش‌آموز است که از لحظه‌ی بیدارشدن تا پایان روز، ذهنش بی‌وقفه میان مشاهده، خاطره، خیال، قضاوت و خودسرزنشی حرکت می‌کند. محور اصلی اثر نه ماجرایی پرحادثه، بلکه تجربه‌ی زیستن در سن‌وسالی است که آدم مدام در حال سنجیدن خود با دیگران، با خانواده، با تصویر زن‌بودن و با انتظارات اجتماعی است. راوی گاهی تند، بی‌رحم و متناقض به‌ نظر می‌رسد و همین تناقض‌ها به متن شکل می‌دهند. او همزمان هم از خودش فاصله می‌گیرد و هم درون خودش گیر می‌افتد؛ هم به زیبایی، عشق، وقار و خلوص فکر می‌کند و هم از ابتذال، تقلید، ترس و سازش‌کاری خودش عصبانی می‌شود.

این کتاب فضای بیرونی محدودی دارد: خانه، راه مدرسه، قطار، کلاس، خیابان و بازگشت به خانه. اما در همین مسیرهای معمولی، ذهن راوی مدام گسترده‌تر می‌شود و از موضوعی به موضوع دیگر می‌پرد. مرگ پدر، رابطه‌ی پیچیده با مادر، حسادت، دلبستگی به خواهر، اضطراب در جمع، دلزدگی از بعضی آدم‌ها، کشش به زیبایی و حتی فکرکردن به ظاهر، لباس، عینک، بدن و صدا، همه در این جریان ذهنی جا می‌گیرند. اوسامو دازای از خلال همین جزئیات نشان می‌دهد که راوی چطور میان میل به پذیرفته‌شدن و میل به واقعی‌بودن دست‌وپنجه نرم می‌کند.

کتاب دختر مدرسه ای از نظر حال‌وهوا اثری پرنوسان است. در یک بخش، راوی از آسمان عصرگاهی و رنگ‌ها سر ذوق می‌آید و در بخشی دیگر از خودش، از دیگران یا از مناسبات روزمره بیزار می‌شود. همین جابه‌جایی سریع میان لطافت و تلخی، شور و ملال، شوخی و اندوه، به متن ضرباهنگ خاصی داده است. اهمیت اثر هم در همین ثبت بی‌پرده‌ی ذهنی آشفته و حساس است؛ ذهنی که می‌خواهد صادق باشد اما مدام به نقش‌بازی‌کردن، تقلید و پنهان‌کاری خودش مشکوک است.

خلاصه داستان دختر مدرسه ای

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

راوی کتاب دختر مدرسه ای یک روز عادی را از صبح تا شب از سر می‌گذراند، اما این روز عادی در ذهن او به زنجیره‌ای از فکرها، خاطره‌ها و داوری‌های تند تبدیل می‌شود. او از بیدارشدن بیزار است، در آینه به چهره و عینکش خیره می‌شود، به پدر ازدست‌رفته و مادرش فکر می‌کند، در راه مدرسه با ترس و خجالت و دلخوری روبه‌رو می‌شود و در قطار و کلاس و خیابان مدام خودش و دیگران را می‌سنجد. 

او از یک‌سو شیفته‌ی زیبایی، عشق، وقار و خلوص است و از سوی دیگر از دورویی، تقلید و ضعف خودش رنج می‌برد. این رفت‌وآمد ذهنی، تصویری نزدیک از آشفتگی، تنهایی و حساسیت یک دختر نوجوان می‌سازد.

چرا باید کتاب دختر مدرسه ای را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دختر مدرسه ای را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری دقیق از ذهن ناآرام یک دختر نوجوان ارائه می‌دهد؛ ذهنی که میان شرم، میل، خاطره و خودقضاوتی در رفت‌وآمد است.
• متن نشان می‌دهد چگونه اتفاق‌های ظاهراً معمولی روزانه می‌توانند درونی‌ترین لایه‌های شخصیت را آشکار کنند.
• خواندن این کتاب برای درک تنش میان خواستِ پذیرفته‌شدن و میل به واقعی‌بودن سودمند است.
• اثر رابطه‌ی راوی با مادر، پدر ازدست‌رفته و جهان اطرافش را از خلال جزئیات کوچک اما معنادار پیش می‌برد.

خواندن کتاب دختر مدرسه ای را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به داستان‌های شخصیت‌محور که بیشتر بر ذهن و احساسات راوی تکیه دارند.
• خوانندگانی که به روایت‌های نوجوانی، اضطراب اجتماعی و کشمکش با تصویر خود علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند رابطه‌ی میان خانواده، فقدان و شکل‌گیری نگاه فرد به خودش را بهتر بشناسند.
• علاقه‌مندان به آثاری که تناقض‌های درونی شخصیت را بی‌پرده و بدون آرایش نشان می‌دهند.

درباره اوسامو دازای

اوسامو دازای (Osamu Dazai) (۱۹۰۹-۱۹۴۸) که با نام توشیما شوجی متولد شده، داستان‌نویس و رمان‌‌نویس مدرنتیست ژاپنی بود. او در خانواده‌ای مرفه متولد شده بود اما همیشه نسبت به آن احساس گناه می‌کرد و به همین خاطر در ۲۰ سالگی نخستین خودکشی ناموفق خود را تجربه کرد. نقطه‌ی عطف زندگی دازای، خودکشی نویسنده‌ی محبوبش ریونوسکه آکوتاگاوا بود؛ اتفاقی که او را به سمت بی‌اعتنایی نسبت به تحصیل، غرق شدن در الکل، ولخرجی‌های افراطی و پیوستن به گروه‌های مارکسیستی کشاند. دازای پس از ورود به رشته‌ی ادبیات فرانسه در دانشگاه سلطنتی توکیو، بی‌درنگ ترک‌تحصیل کرد و با یک گیشا گریخت. این نویسنده برای اولین‌بار در داستان کوتاه «قطار» سبک شیشوتسو یا رمانِ خودنوشتِ اعترافی (I-novel) را پایه‌گذاری کرد؛ همان سبکی که به امضای ادبی او بدل شد و بن‌مایه‌ی اصلی اکثر نوشته‌هایش باقی ماند.

کارنامه‌ی دازای را می‌توان به دو دوره تقسیم کرد؛ دوره‌ی اول شامل رمان‌ها و داستان‌های خودنوشت اوست که مربوط به سال‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۰ هستند و تنهایی، انحطاط و روح عیاش او را عریان می‌سازند. داستان «گیوفوکوکی»، «گل‌های لودگی»، «خلاف جریان»، «خدای بیهودگی»، «مجموعه سال‌های افول» و «دختر مدرسه‌ای» از آثار این مرحله از زندگی اوسامو دازای هستند. دوره‌ی دوم کار او در دوران جنگ جهانی دوم شروع می‌شود که به بازآفرینی خلاقانه‌ی قصه‌های کهن ژاپنی روی می‌آورد و «وزیرِ سانه تومو»، «سوگارو»، «جعبه‌ی پاندورا» و «قصه‌ی شاه پریان» را می‌نویسد. اوج شکوفایی و شهرت دازای مربوط به رمان «خورشید رو به غروب» است که زوال طبقه‌ی اشراف ژاپن پس از جنگ را به تصویر کشید. اوسامو دازای بعد از چند بار خودکشی، سرانجام در سال ۱۹۴۸ به زندگی خود پایان داد.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب دختر مدرسه ای منتشر شده است؟

• کتاب صبح خاکستری، ترجمه‌ی آزاده سلحشور، نشر نیماژ

بخشی از کتاب دختر مدرسه ای

«صبح از خواب بیدار شدن حال غریبی است. شبیه وقت‌هایی است که با دکوچان قایم‌باشک بازی می‌کنیم. خمیده و بی‌حرکت در کمدی تاریک پنهان شده‌ام و او بی‌هوا در را با سر و صدای زیادی باز می‌کند و فریاد می‌زند "پیدات کردم!" و نور خورشید به داخل می‌ریزد و همه‌جا روشن می‌شود و من احساس عجیب نیمه‌هشیاری دارم و قلبم از جا کنده می‌شود و جلوی کیمونویم را مرتب می‌کنم و از کمد خارج می‌شوم، اول کمی دستپاچه، و بعد عصبانی از این که جایم لو رفته است. صبح از خواب بیدار شدن چیزی شبیه این است. یا نه، نه‌چندان شبیه این. احساس کاملاً متفاوتی است. از جهتی حتی بدتر و تحمل‌ناپذیرتر. جعبه‌ای را باز می‌کنی که داخلش جعبه‌ی کوچک‌تری است. آن جعبه‌ی کوچک‌تر را باز می‌کنی و همچنان جعبه‌ی کوچک‌تری در آن می‌بینی و آن را هم باز می‌کنی و هنوز هم جعبه‌ی کوچکتری در آن است و همین‌طور ادامه می‌دهی تا هفت یا هشت‌تایی از آن‌ها را باز کنی و سر آخر جعبه‌ای کوچک اندازه‌ی یک تاس باقی می‌مانَد. نفست را در سینه حبس می‌کنی و بازش می‌کنی و می‌بینی که هیچ‌چیز آن‌جا نیست؛ خالیِ خالی‌ست. بله، بیشتر شبیه این حس است.»