کتاب عقلانیت و وحی

کتاب عقلانیت و وحی (درآمدی بر فلسفه در قرآن) نوشته‌ی عباس محمود العقاد با ترجمه‌ی یوسف فضیلت، تلاشی است برای فهم نسبت عقل، دین و زندگی بر پایه‌ی آیات قرآن. نویسنده که از چهره‌های شناخته‌شده‌ی اندیشه‌ی معاصر عرب است، در این اثر به سراغ مفاهیم بنیادینی مانند دین، فلسفه، عقل، وحی، اخلاق، حکومت و طبقات اجتماعی رفته است. موسسه آموزش عالی آل‌طه این کتاب را منتشر کرده است و مترجم در مقدمه‌ی خود کوشیده است فضای فکری و دغدغه‌ی اصلی العقاد را برای خواننده‌ی فارسی‌زبان روشن کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عقلانیت و وحی

کتاب عقلانیت و وحی با طرح این پرسش آغاز می‌شود که دین چه ضرورتی در زندگی انسان دارد و چگونه می‌توان از دل آیات قرآن، یک دستگاه فکری منسجم برای فهم جهان و انسان استخراج کرد. عباس محمود العقاد در مقدمه توضیح داده است که دین را نه صرفاً یک نیاز اجتماعی، بلکه پاسخی به جست‌وجوی معنای زندگی و پیوند انسان با «منبع زندگی» می‌داند و از همین‌جا بحث خود را درباره‌ی عقل، ایمان و فلسفه پیش می‌برد. کتاب عقلانیت و وحی در چند فصل پیوسته، موضوعاتی مانند «دین و فلسفه»، «فلسفه‌ی قرآنی»، «قرآن و علم»، «اسباب و خلق»، «مسئله‌ی معجزات»، «اخلاق»، «حکومت»، «طبقات»، «زن و مرد در قرآن»، «ازدواج و طلاق»، «مجازات»، «مسئله‌ی روح»، «ایمان به قضا و قدر»، «فرائض و عبادات»، «تصوف» و «زندگی دیگر» را دنبال کرده است. العقاد در هر بخش، از یک مسئله‌ی نظری شروع می‌کند و سپس با استناد به آیات متعدد، تصویری از «فلسفه‌ی قرآنی» در آن زمینه به دست می‌دهد. در کتاب عقلانیت و وحی نویسنده از یک‌سو با فیلسوفان و مادی‌گرایان جدید مانند نیچه، هیوم و مارکسیست‌ها وارد گفت‌وگو شده است و از سوی دیگر، به سنت کلامی و فلسفی اسلامی و نقد دیدگاه‌هایی مانند سببیت طبیعی، تبیین مادی اخلاق و تفسیر طبقاتی تاریخ پرداخته است. مترجم در پیشگفتار فارسی، جایگاه این اثر را در مطالعات فلسفه‌ی قرآن توضیح داده و نشان داده است که العقاد چگونه می‌کوشد میان عقل و وحی، و میان ایمان دینی و پیشرفت علمی، نوعی هم‌نشینی و هم‌افزایی برقرار کند.

خلاصه کتاب عقلانیت و وحی

کتاب عقلانیت و وحی به این سؤال پاسخ می‌دهد که آیا می‌توان از قرآن، یک نگاه فلسفی به جهان، انسان و جامعه استخراج کرد و این نگاه چه نسبتی با عقل و علم دارد. العقاد ابتدا دین را به‌عنوان «فلسفه‌ی زندگی» برای امتی که به آن ایمان دارد توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که ایمان، نیازی ریشه‌دارتر از غرایز زیستی و منافع صنعتی است. سپس در بحث‌هایی مانند «قرآن و علم» و «اسباب و خلق» استدلال کرده است که قرآن نه در پی ارائه‌ی جزئیات علوم تجربی، بلکه در پی گشودن راه تفکر، نفی جبر علمی و ربط‌دادن همه‌ی اسباب به اراده‌ی الهی است. در ادامه‌ی کتاب عقلانیت و وحی، اخلاق به‌عنوان مصلحت اجتماعی و در عین حال جلوه‌ای از «زیبایی روح سالم» تحلیل شده است؛ جایی که مفاهیمی مانند صبر، عفت، عدالت، احسان و گذشت، نشانه‌ی توانایی انسان بر مسئولیت‌پذیری و تسلط بر خویش دانسته شده‌اند. نویسنده در فصل‌های مربوط به حکومت و طبقات، از آیات شورا، برادری ایمانی، تفاوت درجات و تقوا استفاده کرده است تا نشان دهد قرآن هم‌زمان هم بر برابری انسانی و هم بر تفاوت استعدادها و مسئولیت‌ها تأکید کرده است و از این راه، با دیدگاه‌های مادی‌گرایانه و مارکسیستی درباره‌ی تاریخ و جامعه وارد جدل شده است.

چرا باید کتاب عقلانیت و وحی را بخوانیم؟

کتاب عقلانیت و وحی تصویری منظم از آن‌چه العقاد «فلسفه‌ی قرآنی» می‌نامد ارائه کرده است؛ تصویری که در آن موضوعاتی مانند علم، معجزه، اخلاق، حکومت، طبقات، قضا و قدر و زندگی پس از مرگ در پیوند با هم دیده می‌شوند. این اثر برای خواننده امکان می‌آفریند تا آیات آشنا را در چارچوبی تحلیلی و مقایسه‌ای با فلسفه‌ی جدید بازببیند و نسبت عقل و وحی را از زاویه‌ای استدلالی دنبال کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب عقلانیت و وحی به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی دین، الهیات، علوم قرآنی و اندیشه‌ی سیاسی اسلامی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی نسبت علم و دین، عقل و وحی، اخلاق و ایمان یا نقد مادی‌گرایی و مارکسیسم هستند و می‌خواهند این مباحث را در پرتو آیات قرآن پی‌گیری کنند.