کتاب خاتون چهارشنبه

کتاب خاتون چهارشنبه نوشته‌ی لیلا کفاش‌زاده داستانی برگرفته از یک آیین کهن ایرانی است که انتشارات بازی و اندیشه آن را منتشر کرده است. این اثر با تصویرگری مژده دانش‌پژوه و یادداشت پایانی نویسنده درباره‌ی پیشینه‌ی آیین، دنیای اسطوره‌ای و مردمی گیلان و آذربایجان را به هم پیوند داده است. روایت، ماجرای دختری به نام لنش دیو، پرنده‌های رؤیا، باباریشه و موجودات اساطیری دیگری را در سرزمینی برفی دنبال می‌کند و در کنار آن به رسم‌های پیشانوروزی و باورهای مربوط به خاتون چهارشنبه می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خاتون چهارشنبه

کتاب خاتون چهارشنبه قصه‌ای اسطوره‌محور از لیلا کفاش‌زاده است که در سرزمینی برفی و خیالی به نام لنش شکل گرفته و در آن دخترها، پرنده‌های رؤیا، باباریشه و دیوی به نام لنش دیو حضور دارند. در این داستان، هر سال دخترها آرزوهایشان را روی کاغذ می‌نویسند و در چاه خاتون می‌اندازند تا خاتون چهارشنبه آن‌ها را به پرنده‌های آرزو بسپارد و به آسمان بفرستد. اما بوی بد لنش دیو و نقشه‌ی او برای اسیرکردن پرنده‌ها، نظم این آیین را به‌هم می‌زند و ماجرا از همین‌جا آغاز می‌شود. کتاب خاتون چهارشنبه در بخش اصلی خود روایت داستان را پیش می‌برد و در پایان، با یادداشتی از نویسنده همراه است که در آن درباره‌ی ریشه‌های مردم‌شناختی این آیین، جایگاه آن در فرهنگ عامه‌ی گیلان و آذربایجان و تلاش‌های انجام‌شده برای معرفی دوباره‌ی آن توضیح داده شده است. لیلا کفاش‌زاده در این یادداشت به مقاله‌های پژوهشی، نمایشگاه موزه‌ی عروسک و فرهنگ ایران و ساخت عروسک خاتون چهارشنبه اشاره کرده است و نشان داده است که چگونه از دل این پژوهش‌ها و فعالیت‌ها، قصه‌ی کتاب شکل گرفته است. کتاب خاتون چهارشنبه به‌این‌ترتیب هم یک داستان فانتزی با شخصیت‌های اساطیری است هم پلی میان ادبیات امروز و آیین‌های پیشانوروزی ایران.

خلاصه کتاب خاتون چهارشنبه

در کتاب خاتون چهارشنبه دختری به نام لنش دیو در سرزمین برفی لنش زندگی می‌کند؛ جایی که از دود و بوی بد خانه‌اش، برف‌ها سیاه شده و خودش هم حمام نرفته است. هر سال دخترهای روستا آرزوهایشان را روی کاغذ می‌نویسند و در چاه خاتون می‌اندازند تا خاتون چهارشنبه با لباس سفید و ردای آبی، آن‌ها را به پرنده‌های آرزو بسپارد. لنش دیو پرنده‌ها را در صندوقی زشت زندانی می‌کند و آرزوها در آسمان گم می‌شوند. دخترها غمگین می‌شوند و گمان می‌کنند خاتون رفته است. در یکی از شب‌های سرد، دور هم جمع می‌شوند تا بفهمند چه بلایی سر آرزوها و خاتون آمده و از همین‌جا جست‌وجوی آن‌ها برای نجات خاتون و پرنده‌های رؤیا آغاز می‌شود.

چرا باید کتاب خاتون چهارشنبه را بخوانیم؟

کتاب خاتون چهارشنبه آیین پیشانوروزی کمترشناخته‌شده‌ای را در قالب داستانی پر از تصویر، ترانه و شخصیت‌های اساطیری بازآفرینی کرده است. این اثر نشان می‌دهد چگونه آرزوها، طبیعت، درختان و فصل‌ها در باورهای ایرانی به هم گره خورده‌اند و در عین روایت یک قصه‌ی فانتزی، ذهن را به سوی ریشه‌های فرهنگی و اسطوره‌ای ایران می‌برد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب خاتون چهارشنبه به علاقه‌مندان فرهنگ عامه و اسطوره‌های ایرانی، مربیان و قصه‌گوها در برنامه‌های پیشانوروزی و همچنین کسانی پیشنهاد می‌شود که به دنبال داستان‌هایی درباره‌ی آیین‌ها، آرزوها و پیوند انسان با طبیعت هستند. «خاتون چهارشنبه بود. می‌لرد و می‌رفت و می‌آمد. هر سال، آخرین چهارشنبه‌ی سال را به او می‌گفتند. با هر سال به او می‌گفتند: «خاتون چهارشنبه مبارک!» خاتون لباس سفید و ردای آبی قشنگش را می‌پوشید. موهای بلندش مثل تار باریکه‌ی باران دور تا دورش می‌ریخت. زیر لب می‌گفت: «اخاتون» یعنی فرشته‌ی مهربان. در جهان سرزمین برفی به نام «لنش» زندگی می‌کرد. لنش دیو از آن‌جا بیزار بود. از سرای خنک برف می‌آمد و می‌گفت: «اخو، برف، اخو، برف!» خیلی هم بوی بدی می‌داد، انگار سال‌ها بود حمام نرفته بود. حسوری‌هاش می‌شکست که می‌دیدند خاتون را دوست دارند و آرزوهایشان را به او می‌گویند. لنش اسیرکردن پرنده‌های آرزو بود. روزی از روزهای زمستان، خودش را به شکل دود درآورد و رفت درون چاه خاتون. خاتون از بوی بد و شکل زشت او راضی نبود. از هوش رفت. در همان لحظه، لنش دیو طناب را گرفت و ته چاه را زنرانی کرد. همه‌ی پرنده‌های آرزو را هم در صندوقی زشت گذاشت و درش را قفل کرد. بعد از این ماجرا، بویی تند در هوا پیچید. دخترها هر سال آرزوهایشان را روی کاغذ می‌نوشتند و به چاه می‌انداختند، بی‌خبر از این‌که لنش دیو به‌جای خاتون نشسته است.»