کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران

کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران (دانشگاه امیرکبیر، ۱۳۵۷ - ۱۳۳۸) نوشته عباس عبدی، حاصل گردآوری پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی و اثری تحلیلی در باب شکل‌گیری و تحول یکی از مهم‌ترین کانون‌های دانشجویی ایران است. نشر نی این کتاب را در سال ۱۳۹۳ منتشر کرده است. نویسنده که خود سال‌ها در این دانشگاه زیسته و در فعالیت‌های سیاسی آن حضور داشته است، با اتکا به مصاحبه‌های گسترده، اسناد شخصی و پرونده‌های آموزشی دانشجویان، تاریخ جنبش دانشجویی این مرکز را بازگو کرده است. کتاب حاضر از تأسیس پلی‌تکنیک، ترکیب دانشجویان، فضای سیاسی ایران و نقش جریان‌های مختلف مذهبی و چپ در این محیط سخن گفته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران اثر عباس عبدی

کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران پژوهشی است که عباس عبدی آن را بر پایه‌ی ترکیبی از انگیزه‌های شخصی، دغدغه‌های جامعه‌شناختی و تجربه‌ی زیسته خود در دانشگاه امیرکبیر (پلی‌تکنیک سابق) نوشته است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که چگونه پرسش‌های چرا انقلاب؟ چرا اسلامی؟، او را به‌سمت مطالعه‌ای تاریخی در یک محیط مشخص سوق داده است تا از خلال آن بخشی از سازوکارهای اجتماعی و سیاسی منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ را دریابد.

کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران بر جامعه‌شناسی تاریخی استوار شده است. عباس عبدی ابتدا به تاریخ آموزش عالی در ایران، از دارالفنون و دانشگاه تهران تا گسترش دانشگاه‌ها و تأسیس پلی‌تکنیک، می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه تمرکز دولتی و نظارت شدید حکومت بر دانشگاه‌ها، زمینه‌ساز تنش‌های سیاسی بوده است. سپس با استفاده از حدود ۴۰۰۰ پرونده‌ی آموزشی، تصویری آماری از دانشجویان پلی‌تکنیک ارائه کرده است؛ از سن و جنسیت و محل تولد تا طول مدت تحصیل، ترک تحصیل، زندان‌رفتن و حتی نوع عکس‌های موجود در پرونده‌ها.

جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران در ادامه به تاریخچه‌ی تأسیس دانشکده‌ی صنعتی، جدایی آن از هنرسرای عالی فنی، شکل‌گیری انستیتوهای تخصصی و ارتباط آن‌ها با دانشگاه‌های خارجی می‌پردازد و بعد وارد روایت دوره‌بندی‌شده‌ای از تحولات سیاسی درون دانشکده می‌شود. عباس عبدی چهار مقطع زمانی از ۱۳۳۸ تا ۱۳۵۷ را تفکیک کرده و در هر دوره، هم فضای عمومی ایران و هم وضعیت داخلی دانشگاه پلی‌تکنیک، سازمان‌های صنفی، انجمن‌های اسلامی و گروه‌های چپ و مذهبی را بررسی کرده است.

بخش مهمی از کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران نیز به حضور دانشجویان این دانشکده در سازمان‌های چریکی مانند چریک‌های فدایی خلق، سازمان مجاهدین خلق، حزب ملل اسلامی و گروه فلسطین اختصاص یافته است. نویسنده با ذکر نام‌ها، سال‌های ورود، رشته‌ها و سرنوشت افراد نشان داده است که چگونه دانشگاه پلی‌تکنیک به یکی از خاستگاه‌های اصلی کنشگران مسلح و سیاسی تبدیل شد. عباس عبدی کوشیده است نسبت میان زندگی روزمره‌ی دانشجویی، فعالیت صنفی و گرایش به مبارزه‌ی رادیکال را توضیح دهد.

خلاصه کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران

فهم بخشی از چرایی انقلاب ۱۳۵۷ و اسلامی‌شدن آن از خلال مطالعه‌ی دقیق یک دانشگاه فنی، یعنی دانشگاه امیرکبیر (پلی‌تکنیک سابق)، ممکن است. نویسنده ابتدا زمینه‌ی تاریخی را ترسیم می‌کند؛ از شکست‌های نظامی قاجار و آغاز اعزام محصلان به اروپا تا تأسیس دارالفنون و سپس دانشگاه تهران و گسترش آموزش عالی. سپس به‌طور خاص به تولد پلی‌تکنیک، ساختار آموزشی فشرده، ترکیب عمدتاً مردانه‌ی دانشجویان و نقش این ویژگی‌ها در شکل‌گیری فضای سیاسی می‌پردازد. عباس عبدی در ادامه نشان می‌دهد چگونه دانشجویان پلی‌تکنیک از دل جبهه‌ی ملی دوم، نهضت آزادی و فضای نیمه‌باز سیاسی اوایل دهه‌ی ۱۳۴۰ به‌سمت اشکال رادیکال‌تر مبارزه کشیده شدند.

نویسنده با تکیه بر مصاحبه‌ها و اسناد، مسیر ورود دانشجویان به گروه‌های چریکی، اختلافات درونی، خطاهای امنیتی، بازداشت‌ها، اعدام‌ها و نیز نقدهای بعدی خودِ فعالان به گذشته‌شان را روایت کرده است. تحلیل آماری از پرونده‌ها تصویری از تغییرات نسلی، مذهبی‌ترشدن بخشی از ورودی‌ها و افزایش طول تحصیل و ترک تحصیل را ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران را بخوانیم؟

جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران امکان مشاهده‌ی جزئی و نزدیک یک دانشگاه مهندسی را در متن تحولات سیاسی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ فراهم کرده است. خواننده‌ی این پژوهش با ترکیبی از روایت‌های شخصی، تحلیل تاریخی و داده‌های آماری روبه‌رو می‌شود که نشان می‌دهند چگونه یک محیط آموزشی فنی می‌تواند به کانون کنش سیاسی، چریکی و مذهبی تبدیل شود. نویسنده همچنین به تناقض‌ها و خطاهای آن دوره اشاره کرده است.

خواندن کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، دانشجویان علوم اجتماعی و علوم سیاسی، علاقه‌مندان به تاریخ دانشگاه‌ها و جنبش‌های دانشجویی در ایران و نیز به کسانی که در پی درک زمینه‌های اجتماعی و نسلی انقلاب ۱۳۵۷ هستند، پیشنهاد می‌شود.

درباره عباس عبدی

عباس عبدی زاده‌ی یک تیر ۱۳۳۵ در محله‌ی دولابِ تهران، فعال سیاسی‌ـ‌اجتماعی، پژوهشگر اجتماعی و روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب ایرانی است که تحصیلات خود را در رشته‌ی مهندسی نساجی در دانشگاه پلی‌تکنیک تهران آغاز کرد و سپس در رشته‌ی مهندسی پلیمر در دانشگاه امیرکبیر ادامه داد. او از دانشجویان پیرو خط امام بود و در جریان گروگان‌گیری سفارت ایالات متحده‌ی آمریکا در سال ۱۳۵۸ حضور داشت؛ رویدادی که به بحران ۴۴۴روزه‌ی روابط ایران و آمریکا انجامید. این پژوهشگر در سال‌های بعد در حوزه‌ی روزنامه‌نگاری و امور سیاسی نقش فعالی ایفا کرد و عضویت در شورای سردبیری روزنامه‌های «سلام» و «صبح امروز» را در کارنامه‌ی خود ثبت کرد.

این نویسنده از مؤسسان مؤسسه‌ی پژوهشی آینده، عضو مؤسس جبهه‌ی مشارکت ایران اسلامی و از اعضای شورای مرکزی و دفتر سیاسی این حزب بوده و در انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایران نیز عضویت داشته است. او مسئولیت‌هایی مانند معاونت فرهنگی مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست‌جمهوری، فعالیت در بخش اطلاعات خارجی دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، عضویت در هیئت هفت‌نفره‌ی فارس و مسئولیت دفتر پژوهش‌های اجتماعی در معاونت سیاسی دادستان کل ایران را بر عهده داشته است.

عباس عبدی در دهه‌های ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ با بازداشت و محاکمه مواجه شد و در نهایت پس از تحمل زندان، از اتهام جاسوسی و تبلیغ علیه نظام، تبرئه شد. او سپس از چهره‌های شاخص حامی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ شد و پس از آن به عضویت شورای راهبری انتخاب کابینه و تدوین سیاست‌های دولت چهاردهم درآمد. عباس عبدی در کنار فعالیت‌های سیاسی و رسانه‌ای، آثار پژوهشی و تألیفی متعددی در حوزه‌ی جامعه‌شناسی، سیاست و فرهنگ منتشر کرده است.

از مهم‌ترین کتاب‌های عباس عبدی می‌توان به «صدایی که شنیده نشد»، «چهار پژوهش در جامعه‌شناسی فرهنگ»، «قدرت، قانون، فرهنگ»، «انقلاب علیه تحقیر»، «در مسیر آزادی»، «جرم، مجرم، مجازات در ایران» و «اصلاحات به‌مثابه‌ی یک روش» اشاره کرد که هر یک بخشی از دغدغه‌های فکری او در حوزه‌ی جامعه، سیاست، حقوق و فرهنگ را بازتاب داده‌اند. افزون بر این آثار کتاب‌های دیگری نیز از او منتشر شده است که نشان‌دهنده‌ی استمرار فعالیت پژوهشی و تحلیلی او در مسائل اجتماعی و سیاسی ایران است. کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران (دانشگاه امیرکبیر، ۱۳۵۷ - ۱۳۳۸) اثر دیگری به قلم اوست.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

بر اساس گزارش‌های آرشیو روزآنلاین، عباس عبدی در سال ۱۳۸۵ به‌عنوان یکی از پنج روزنامه‌نگار برتر سال انتخاب شده است.

بخشی از کتاب جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران

«فضای عمومی دانشکده

مهم‌ترین ویژگی فضای عمومی پلی‌تکنیک غلبه و وضوح وجه سیاسی و مبارزاتی آن بر سایر وجوه بود، مبارزه‌ای که کمابیش مبتنی بر فضای مبارزاتی بیرون از دانشگاه‌ها بود، یعنی مبارزه‌ای مخفی و براندازانه علیه رژیم شاه، از این رو کلیه آثار مثبت و یا منفی آن مبارزه نیز به تناسب در پلی‌تکنیک مشهود بود.

اصل شدن مبارزه و ضرورت مخفی رفتار کردن موجب شده بود که دانشجویان سیاسی عموماً یکدیگر را با اسم کوچک یا صفت‌های خود ساخته صدا کنند، و در سال‌های بعد طوری شد که در برخی از موارد، فامیلی یکدیگر را نمی‌دانستند، و به‌طور کامل از نوشتن آدرس و شماره تلفن یکدیگر پرهیز می‌کردند. چنین القا می‌شد که در همه مسائل باید نکات ایمنی را رعایت کرد. لذا ممکن بود که با بروز نشانه‌هایی از رفتار شک‌برانگیز از سوی کسی، انگشت اتهام به سوی وی نشانه رود. نمونه‌های زیادی در این زمینه وجود دارد که به تناسب اشاره خواهد شد.»