کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ

کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ نوشته علیرضا ملائی توانی است که نشر نی در سال ۱۳۸۸ آن را منتشر کرده است. نویسنده که سال‌ها در حوزه‌ی آموزش و پژوهش تاریخ فعالیت کرده، در این کتاب به پرسش‌هایی اساسی درباره‌ی چیستی علم تاریخ، نسبت آن با فلسفه‌ی تاریخ و چگونگی انجام پژوهش روشمند در این عرصه پرداخته است. تمرکز اصلی اثر بر آموزش گام‌به‌گام روش تحقیق تاریخی، از طرح مسئله تا نگارش و دفاع از پژوهش، است و کتاب حاضر جلد نخست از یک مجموعه‌ی دو جلدی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ اثر علیرضا ملائی توانی

کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ اثری آموزشی و تحلیلی درباره‌ی مبانی نظری و عملی تحقیق تاریخی است که علیرضا ملائی توانی آن را در قالب یک مجموعه‌ی دو جلدی سامان داده است. نویسنده در مقدمه نشان داده است که ورود به بحث روش تحقیق در تاریخ به‌ معنای قرارگرفتن در مرز میان علم تاریخ و فلسفه‌ی علم تاریخ است و بدون آشنایی با مباحثی چون معرفت‌شناسی، فلسفه‌ی نظری تاریخ، مکاتب تاریخ‌نگاری و علوم کمکی تاریخ نمی‌توان از روش‌شناسی تاریخی سخن گفت. جلد نخست کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ در نُه فصل تنظیم شده است. فصل اول به مفاهیم بنیادینی مانند تاریخ، علم تاریخ، فلسفه‌ی نظری تاریخ و فلسفه‌ی علم تاریخ می‌پردازد و جایگاه هریک را در میان معرفت‌های درجه‌اول و درجه‌دوم توضیح می‌دهد. فصل دوم به روش‌شناسی تحقیقات تاریخی اختصاص یافته و ضمن مرور سیر شکل‌گیری مباحث روش در علوم انسانی، دیدگاه متفکرانی چون دیلتای، کروچه، وبر و کالینگ‌وود را دربار‌ه‌ی فهم و تبیین تاریخ طرح کرده است.

در فصل‌های بعدی به جنبه‌های کاربردی پرداخته شده است: تعریف تحقیق علمی، مراحل شکل‌گیری مسئله، نقش فرضیه، تفاوت تاریخ با علوم طبیعی، معیارهای تاریخ‌نگاری علمی و سپس مباحثی مانند طرح تحقیق، منبع‌شناسی، گردآوری داده‌های تاریخی، نقد و تصفیه‌ی اسناد، شیوه‌های تحلیل داده‌ها، نگارش متن تحقیق و نحوه‌ی نقد و دفاع از آن. علیرضا ملائی توانی در سراسر کتاب کوشیده است هم خلأ ادبیات روش تحقیق در تاریخ فارسی‌زبان را نشان دهد و هم چهارچوبی آموزشی برای دانشجویان و تاریخ‌پژوهان فراهم کند.

خلاصه کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ

کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ ابتدا از پرسش‌های بنیادین آغاز می‌کند: تاریخ چیست، علم تاریخ چه تفاوتی با فلسفه‌ی تاریخ دارد و روش تحقیق تاریخی در کدام سطح از معرفت قرار می‌گیرد. علیرضا ملائی توانی با تفکیک میان تاریخ به‌عنوان فرایند صیرورت انسان، علم تاریخ، فلسفه‌ی علم تاریخ و فلسفه‌ی نظری تاریخ، نشان می‌دهد که روش تحقیق شاخه‌ای از فلسفه‌ی علم تاریخ است و حلقه‌ی واسط میان این ساحت‌ها به‌ شمار می‌آید.

کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ، در ادامه، ویژگی‌های علم تاریخ را برمی‌شمارد؛ از جزئی‌بودن رخدادها و نقش گزینش مورخ تا محدودیت پیش‌بینی و مصرف‌کنندگی نظریه‌های علوم دیگر. سپس به تفاوت‌های تاریخ و علوم طبیعی، بحث قوانین عام، امکان یا عدم امکان پیش‌بینی و چالش‌هایی که زبان‌شناسی، روان‌شناسی و فلسفه برای تاریخ‌نگاری ایجاد کرده‌اند می‌پردازد. بخش مهمی از کتاب به تعریف تحقیق علمی، مراحل آن، مفهوم روش و روش‌شناسی، اصول اولیه‌ی پژوهش و در نهایت ضرورت تدوین طرح تحقیق و اجزای آن اختصاص یافته است تا خواننده بتواند از سطح مباحث نظری به طراحی یک پژوهش تاریخی مشخص برسد.

چرا باید کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ را بخوانیم؟

کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ تصویری منسجم از پیوند میان مبانی نظری تاریخ و مهارت‌های عملی پژوهش ارائه کرده است. خواننده با خواندن این کتاب می‌تواند هم جایگاه علم تاریخ را در میان علوم بشناسد و هم بفهمد چگونه از مرحله‌ی طرح مسئله تا نگارش و دفاع از یک تحقیق تاریخی پیش برود و از خطاهای رایج در این مسیر پرهیز کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و دانش‌آموختگان تاریخ، پژوهشگران علوم انسانی که با داده‌های تاریخی سروکار دارند و کسانی که درگیر نگارش پایان‌نامه یا طرح‌های پژوهشی تاریخی‌اند پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه به افرادی که دغدغه‌ی ارتقای کیفیت روش تحقیق و فاصله‌گرفتن از وقایع‌نگاری صرف را دارند.

بخشی از کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ

«در همه علوم و معارف بشری، نام علم با موضوع آن تفاوت دارد حال آن‌که واژه «تاریخ» لفظ مشترکی است که هم بر عنوان یک علم و هم بر موضوع آن اطلاق می‌شود. گاه کاربرد این واژه به معنای علم تاریخ، گاه به معنای رخدادها و تحولات زندگی بشر در گذشته است و گاه به مفهوم موجودی پویاست که به‌سوی مقصدی معلوم یا نامعلوم در حرکت است. برای نمونه، هنگامی که می‌گوییم تاریخ ایران باستان را باید به شیوه‌ای روشمند نگاشت، مرادمان «علم تاریخ» است و هنگامی که می‌گوییم تاریخ ایران باستان مملو از جنگ‌ها و کشورگشایی‌هاست منظورمان تاریخ به معنای گذشته بشر است و هنگامی که می‌گوییم تاریخ ایران باستان از آغاز تا پایان مسیر مشخصی را طی کرده و روندی تکاملی یا ادواری بر آن حاکم بوده، مرادمان «فلسفه تاریخ» است.»