کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ

کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ نوشته‌ی علیرضا ملائی توانی است که نشر نی آن را منتشر کرده است. نویسنده که سال‌ها در حوزه آموزش و پژوهش تاریخ فعالیت کرده، در این کتاب به پرسش‌های اساسی درباره چیستی علم تاریخ، نسبت آن با فلسفه تاریخ و چگونگی انجام پژوهش روشمند در این عرصه پرداخته است. تمرکز اصلی اثر بر آموزش گام‌به‌گام روش تحقیق تاریخی، از طرح مسئله تا نگارش و دفاع از پژوهش است و جلد حاضر جلد نخست از یک مجموعه دو جلدی به‌شمار می‌آید. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ

کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ اثری آموزشی و تحلیلی درباره مبانی نظری و عملی تحقیق تاریخی است که علیرضا ملائی توانی آن را در قالب یک طرح دو جلدی سامان داده است. نویسنده در مقدمه نشان داده است که ورود به بحث روش تحقیق در تاریخ به‌معنای قرارگرفتن در مرز میان علم تاریخ و فلسفه علم تاریخ است و بدون آشنایی با مباحثی چون معرفت‌شناسی، فلسفه نظری تاریخ، مکاتب تاریخ‌نگاری و علوم کمکی تاریخ نمی‌توان از روش‌شناسی تاریخی سخن گفت. در کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ جلد نخست در نُه فصل تنظیم شده است. فصل اول به مفاهیم بنیادینی مانند تاریخ، علم تاریخ، فلسفه نظری تاریخ و فلسفه علم تاریخ می‌پردازد و جایگاه هر یک را در میان معرفت‌های درجه‌اول و درجه‌دوم توضیح می‌دهد. فصل دوم به روش‌شناسی تحقیقات تاریخی اختصاص یافته و ضمن مرور سیر شکل‌گیری مباحث روش در علوم انسانی، دیدگاه متفکرانی چون دیلتای، کروچه، وبر و کالینگ‌وود را درباره فهم و تبیین تاریخ طرح کرده است. کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ در فصل‌های بعدی به جنبه‌های کاربردی نزدیک می‌شود: تعریف تحقیق علمی، مراحل شکل‌گیری مسئله، نقش فرضیه، تفاوت تاریخ با علوم طبیعی، معیارهای تاریخ‌نگاری علمی، و سپس مباحثی مانند طرح تحقیق، منبع‌شناسی، گردآوری داده‌های تاریخی، نقد و تصفیه اسناد، شیوه‌های تحلیل داده‌ها، نگارش متن تحقیق و نحوه نقد و دفاع از آن. نویسنده در سراسر کتاب کوشیده است هم خلأ ادبیات روش تحقیق در تاریخ فارسی‌زبان را نشان دهد و هم چارچوبی آموزشی برای دانشجویان و تاریخ‌پژوهان فراهم کند.

خلاصه کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ

کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ ابتدا از پرسش‌های بنیادی آغاز می‌کند: تاریخ چیست، علم تاریخ چه تفاوتی با فلسفه تاریخ دارد، و روش تحقیق تاریخی در کدام سطح از معرفت قرار می‌گیرد. نویسنده با تفکیک میان تاریخ به‌عنوان فرایند صیرورت انسان، علم تاریخ، فلسفه علم تاریخ و فلسفه نظری تاریخ، نشان می‌دهد که روش تحقیق شاخه‌ای از فلسفه علم تاریخ است و حلقه واسط میان این ساحت‌ها به‌شمار می‌آید. در ادامه کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ ویژگی‌های علم تاریخ را برمی‌شمارد؛ از جزئی‌بودن رخدادها و نقش گزینش مورخ تا محدودیت پیش‌بینی و مصرف‌کنندگی نظریه‌های علوم دیگر. سپس به تفاوت‌های تاریخ و علوم طبیعی، بحث قوانین عام، امکان یا عدم امکان پیش‌بینی و چالش‌هایی که زبان‌شناسی، روان‌شناسی و فلسفه برای تاریخ‌نگاری ایجاد کرده‌اند می‌پردازد. بخش مهمی از کتاب به تعریف تحقیق علمی، مراحل آن، مفهوم روش و روش‌شناسی، اصول اولیه پژوهش، و در نهایت ضرورت تدوین طرح تحقیق و اجزای آن اختصاص یافته است تا خواننده بتواند از سطح مباحث نظری به طراحی یک پژوهش تاریخی مشخص برسد.

چرا باید کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ را بخوانیم؟

کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ تصویری منسجم از پیوند میان مبانی نظری تاریخ و مهارت‌های عملی پژوهش ارائه کرده است. خواننده با آن کتاب می‌تواند هم جایگاه علم تاریخ را در میان علوم بشناسد و هم بداند چگونه از مرحله طرح مسئله تا نگارش و دفاع از یک تحقیق تاریخی پیش برود و از خطاهای رایج در این مسیر پرهیز کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه این کتاب به دانشجویان و دانش‌آموختگان تاریخ، پژوهشگران علوم انسانی که با داده‌های تاریخی سروکار دارند، و کسانی که درگیر نگارش پایان‌نامه یا طرح‌های پژوهشی تاریخی‌اند پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه افرادی که دغدغه ارتقای کیفیت روش تحقیق و فاصله‌گرفتن از وقایع‌نگاری صرف را دارند.

بخشی از کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ

«بنابراین، پژوهشگران روش تحقیق در تاریخ به قلمروی قدم نهاده‌اند که حدود و دامنه آن به‌درستی روشن نیست. زیرا موضوعات مورد مطالعه مورخان از عرصه تنگ سیاست گذر کرده و به همه حوزه‌های متزاید زندگی گذشته بشر جاری شده است؛ بینش و روش تاریخ‌نویسی دگرگون شده و تلقی‌ها و انتظارات جدیدی از علم تاریخ شکل گرفته است. از همین‌رو، در پرتو مکاتب تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری جدید، روش‌شناسی تاریخی متحول شده است. پژوهشگر این عرصه از خود می‌پرسد که باید از روش تحقیق در تاریخ سخن بگوید یا از روش‌های تحقیق در تاریخ؟ تردیدی نیست که مکاتب گوناگون از روش‌های گوناگون در مطالعات تاریخی سخن گفته‌اند. صرف‌نظر از آن‌چه مورخان و فیلسوفان علم تاریخ و رهبران مکاتب تاریخی درباره روش تحقیق در تاریخ گفته‌اند، در گستره روش تحقیق پرسش‌های فراوانی ذهن و ضمیر پویندگان آن را به خود مشغول می‌دارد که ازجمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: روش چیست و روش‌شناسی به چه معناست؟ ویژگی‌های روش علمی کدام است؟ چگونه می‌توان در تاریخ، پژوهش علمی انجام داد؟ طرح تحقیق چیست و از چه اجزا یا عناصری تشکیل شده است؟ موضوع، سؤالات و فرضیاتِ پژوهش باید واجد چه ویژگی‌هایی باشند؟ فایده، هدف و اهمیت طرح‌های پژوهشی در چیست؟ پیشینه تحقیق را چگونه می‌توان نقد و ارزیابی کرد؟ با چه شیوه‌هایی باید منابع تحقیق را شناسایی و از نظر درجه اهمیت و اعتبار طبقه‌بندی نمود؟ سازماندهی تحقیق باید بر چه مبنا و معیاری صورت پذیرد؟ روش‌های گردآوری داده‌های تاریخی کدام‌اند؟ اطلاعات جمع‌آوری‌شده را چگونه باید دسته‌بندی کرد؟ راه‌های بازشناسی و تصفیه داده‌های درست از نادرست کدام‌اند؟»