کتاب قصه گویی و سلامت روان

کتاب قصه گویی و سلامت روان نوشته‌ی سلیمان شهبازی و مژگان دارابی مروری تحلیلی بر جایگاه قصه در شکل‌گیری ذهن، هیجان و هویت انسان است. نویسندگان در این اثر به پیوند قصه‌گویی با روان‌شناسی رشد، روان‌درمانی، علوم اعصاب و فرهنگ می‌پردازند و نشان می‌دهند روایت چگونه در تجربه روزمره و رنج‌های روانی حضور دارد. ساختار کتاب از مبانی مفهومی و فلسفی شروع می‌شود و تا مباحث عصب‌شناختی، رشد کودک و مداخلات عملی در حوزه سلامت روان ادامه می‌یابد. نشر کنکاش آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قصه گویی و سلامت روان

کتاب قصه گویی و سلامت روان با تکیه‌بر رویکردی میان‌رشته‌ای تلاش می‌کند نشان دهد ذهن انسان از اساس روایی عمل می‌کند و بدون قصه نمی‌توان تجربه، هیجان و هویت را فهمید. نویسندگان کتاب قصه گویی و سلامت روان ابتدا در فصل اول به مبانی مفهومی قصه، روایت، خاطره و هویت روایی می‌پردازند و توضیح می‌دهند که انسان چگونه از کودکی جهان را در قالب داستان‌های شخصی، خانوادگی و فرهنگی سازمان می‌دهد. در ادامه کتاب قصه گویی و سلامت روان فصل دوم را به ریشه‌های فلسفی و نظری روایت در سنت‌هایی مانند پدیدارشناسی، ساختارگرایی، پساساختارگرایی، اندیشه ویتگنشتاین، ریکور، برونر و مک‌آدامز اختصاص داده است و نشان داده شده که چرا روایت فقط ابزار بیان نیست بلکه در ساخت واقعیت روانی نقش دارد. فصل سوم کتاب قصه گویی و سلامت روان وارد حوزه نوروساینس می‌شود و شبکه حالت پیش‌فرض مغز، حافظه رویدادی، نورون‌های آینه‌ای، شبیه‌سازی عصبی و نقش آن‌ها در همدلی روایی و تنظیم هیجان را شرح می‌دهد. در فصل چهارم کتاب قصه گویی و سلامت روان پیوند قصه‌گویی با رشد شناختی، هیجانی و اجتماعی کودک و نوجوان بررسی شده و سپس به کاربرد قصه در درمان روان‌شناختی پرداخته است. فصل پنجم کتاب قصه گویی و سلامت روان به مداخلات عملی مبتنی بر قصه در ارتقای سلامت روان می‌پردازد؛ از آموزش قصه در محیط‌های بالینی و آموزشی تا استفاده از روایت‌های اسطوره‌ای ایرانی و کارکرد تحولی آن‌ها. فصل ششم کتاب قصه گویی و سلامت روان نیز قصه‌گویی را در بستر فرهنگ و بافت اجتماعی دنبال کرده و در پیوست‌ها نمونه‌هایی از مداخلات، طرح‌ها و منابع فارسی و لاتین آورده است.

خلاصه کتاب قصه گویی و سلامت روان

کتاب قصه گویی و سلامت روان بر این ایده استوار است که انسان جهان را نه به‌صورت داده‌های خام بلکه در قالب روایت تجربه می‌کند. نویسندگان نشان داده‌اند بسیاری از رنج‌های روانی از داستان‌هایی ناشی می‌شوند که فرد درباره خود و جهان پذیرفته است و تغییر این روایت‌ها می‌تواند تجربه هیجانی و هویت را دگرگون کند. در فصل‌های آغازین، مفاهیم روایت، قصه، خاطره شخصی و هویت روایی تعریف شده و سطوح مختلف روایت شخصی، خانوادگی و فرهنگی توضیح داده شده است. سپس کتاب به مبانی فلسفی و عصب‌شناختی روایت می‌پردازد و نشان می‌دهد مغز چگونه تجربه را در قالب سناریوهای زمانی و علی سازمان می‌دهد. در بخش‌های بعدی، نقش قصه‌گویی در رشد کودک، شکل‌گیری خودآگاهی، همدلی و تنظیم هیجان و نیز کاربرد آن در روایت‌درمانی، قصه‌درمانی و مداخلات بالینی و آموزشی تشریح شده است. در پایان، قصه‌گویی به‌عنوان پلی میان خرد روایی سنتی و دانش نوین سلامت روان معرفی شده است.

چرا باید کتاب قصه گویی و سلامت روان را بخوانیم؟

کتاب قصه گویی و سلامت روان تصویری منسجم از این پرسش ارائه می‌دهد که چرا قصه تا این اندازه بر ذهن، هیجان و روابط انسانی اثر می‌گذارد. خواننده با سازوکارهای روایی ذهن، پیوند قصه با مغز، رشد کودک و درمان آشنا می‌شود و نمونه‌هایی از کاربرد قصه‌گویی در ارتقای سلامت روان در محیط‌های خانواده، آموزش و بالین را می‌بیند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب قصه گویی و سلامت روان به دانشجویان و متخصصان روان‌شناسی، مشاوره و علوم تربیتی پیشنهاد می‌شود. همچنین به مربیان، والدین و فعالان فرهنگی که به استفاده آگاهانه از قصه در تربیت، آموزش و حمایت روانی کودکان و نوجوانان علاقه‌مند هستند توصیه می‌شود. «در بسیاری از سنت‌های فکری و معنوی، آفرینش با «کلمه» آغاز می‌شود؛ استعاره‌ای ژرف که نشان می‌دهد جهان انسانی از آغاز در بستر معنا و زبان شکل گرفته است. انسان تنها با واژه‌ها سخن نمی‌گوید؛ با واژه‌ها می‌اندیشد، تجربه را سامان می‌دهد و واقعیت را تفسیر می‌کند. آنچه ما «جهان زیسته» می‌نامیم، صرفاً مجموعه‌ای از رویدادهای بیرونی نیست، بلکه حاصل نظام‌های معنایی و روایت‌هایی است که فرد در بستر فرهنگ، خانواده و تاریخ درونی می‌کند. از نخستین سال‌های زندگی، انسان در شبکه‌ای از روایت‌ها رشد می‌کند؛ روایت‌هایی درباره خوب و بد، ارزشمندی و بی‌ارزشی، توانستن و نتوانستن. این روایت‌های درونی‌شده به‌تدریج ساختاری شبیه «نظام معنایی شخصی» پیدا می‌کنند و ادراک، هیجان و رفتار فرد را هدایت می‌نمایند. از این منظر، بسیاری از رنج‌های روانی نه مستقیماً از رویدادهای بیرونی، بلکه از داستان‌هایی ناشی می‌شوند که فرد درباره خود و جهان پذیرفته و آن‌ها را حقیقتی قطعی و تغییرناپذیر تلقی کرده است. بنابراین زبان فقط ابزار بیان تجربه نیست؛ سازنده تجربه است. انسان در دل روایت‌ها زندگی می‌کند و از خلال آن‌ها خود و جهان را می‌فهمد. درست در همین نقطه است که امکان دگرگونی پدیدار می‌شود: با تغییر روایت، تجربه زیسته نیز می‌تواند دگرگون گردد. قصه‌گویی یکی از کهن‌ترین و ماندگارترین شیوه‌های سازمان‌دهی تجربه انسانی است. قصه‌ها از دیرباز پلی میان نسل‌ها، فرهنگ‌ها و جهان‌های درونی افراد بوده‌اند و به انسان کمک کرده‌اند رنج‌ها، امیدها و پرسش‌های وجودی خود را معنا کند. عبارت‌هایی مانند «یکی بود، یکی نبود» یا «روزی روزگاری...» صرفاً آغاز یک داستان نیستند؛ آن‌ها دروازه ورود به قلمرو مشترک خیال، هویت و فهم انسانی‌اند.»