کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی

کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی نوشته نصرالله قادری و صادق رشیدی است و نشر سوره مهر آن را منتشر کرده است. این کتاب می‌کوشد معنای تئاتر مسجد را از سطح یک برچسب یا محل اجرا فراتر ببرد و آن را در پیوند با هنر قدسی، زیبایی، الهام، جهان‌نگری دینی و نسبت مسجد با حیات اجتماعی توضیح دهد. نویسندگان از همان آغاز با یک سؤال محوری پیش می‌روند؛ اینکه آیا تئاتر مسجد فقط نمایشی با موضوع دینی است یا با نوعی نگاه خاص به انسان، هنر و امر قدسی روبه‌رو هستیم؟ نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی اثر نصرالله قادری و صادق رشیدی

کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی نوشته‌ی نصرالله قادری و صادق رشیدی تلاشی است برای تعریف و تبیین مفهومی که در فضای هنرهای نمایشی کمتر به‌صورت نظری بررسی شده است. نویسندگان بحث را از یک پرسش بنیادین آغاز می‌کنند: تئاتر مسجد دقیقاً چیست و چه نسبتی با ذات تئاتر، دین، زیبایی و امر قدسی دارد؟ کتاب نشان می‌دهد که مقصود فقط نمایشی با موضوعات مذهبی یا اجرایی در فضای مسجد نیست؛ بلکه سخن از گونه‌ای نگرش به آفرینش هنری است که بر توحید، ولایت، الهام، کشف و شهود و پیوند صورت و معنا تکیه دارد. این کتاب از مباحث فلسفی، دینی، زیبایی‌شناختی و تاریخی کمک می‌گیرد تا جایگاه این مفهوم را روشن‌تر کند.

تئاتر مسجد و هنر قدسی در فصل‌های آغازین هم به کلیات و روش‌شناسی پژوهش می‌پردازد و هم پیشینه‌ی بحث را مرور می‌کند. نویسندگان توضیح می‌دهند که چرا درمورد تئاتر مسجد خلأ نظری وجود دارد و چرا این موضوع بیشتر در سطح جشنواره، گفت‌وگو یا تجربه‌های اجرایی باقی مانده است. کتاب سپس به‌سراغ مفاهیمی مثل هنر قدسی، هنر سنتی، نسبت دین و هنر، معنای مسجد، کارکردهای اجتماعی و معنوی آن و نیز پیوند مسجد با معماری اسلامی می‌رود. مسجد در این بخش‌ها فقط یک ساختمان یا محل عبادت معرفی نمی‌شود؛ بلکه به‌عنوان فضایی چندساحتی دیده می‌شود که عبادت، آموزش، اجتماع، فرهنگ و حتی هنر را در خود جمع می‌کند.

کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی صرفاً توصیفی یا گزارشی نیست. بخش مهمی از این اثر بر استدلال، مرزبندی مفهومی و پاسخ‌دادن به سوءبرداشت‌ها استوار است. نصرالله قادری و صادق رشیدی بارها توضیح داده‌اند که تئاتر مسجد را نباید با تبلیغات سطحی، استفاده‌ی ابزاری از دین یا بازگویی صرفِ موضوعات مذهبی یکی دانست. در نگاه این دو نویسنده این نوع تئاتر زمانی معنا پیدا می‌کند که هم بر فن و تکنیک تکیه داشته باشد و هم از ساحت الهام و ادراک قدسی جدا نشود. به همین دلیل این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند نسبت میان تئاتر، مسجد، زیبایی، معماری، اجتماع و اندیشه‌ی دینی را در یک چهارچوب نظری دنبال کنند.

خلاصه کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی

تئاتر مسجد فقط به اجرای نمایش در فضای مسجد یا پرداختن به شخصیت‌ها و موضوعات مذهبی محدود نمی‌شود. نصرالله قادری و صادق رشیدی ابتدا ریشه‌های آیینی تئاتر و نسبت آن با دین را بررسی می‌کنند و سپس با تکیه بر مفاهیمی مانند توحید، ولایت، زیبایی، الهام و کشف‌وشهود، تعریفی نظری از تئاتر مسجد به دست می‌دهند. کتاب در ادامه به معنای مسجد، کارکردهای اجتماعی و فرهنگی آن، نسبت مسجد با معماری اسلامی و تفاوت هنر قدسی با هنر صرفاً دینی می‌پردازد. حاصل این مطالب ترسیم چارچوبی است که در آن تئاتر مسجد به‌عنوان هنری متکی بر فن، معنا و حضور امر قدسی فهم می‌شود.

چرا باید کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب می‌کوشد مفهوم تئاتر مسجد را از برداشت‌های محدود و رایج جدا کند و تعریف دقیق‌تری از آن به دست دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند نسبت میان تئاتر، دین، مسجد و هنر قدسی را در یک بحث نظری پیگیری کند.
• این اثر فقط به موضوع اجرا در مسجد نمی‌پردازد و کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و معنوی مسجد را هم بررسی می‌کند.
• کتاب نشان می‌دهد که از نگاه نویسندگان، فن و تکنیک به‌تنهایی برای آفرینش این نوع تئاتر کافی نیست و الهام و جهان‌نگری نیز نقش دارند.
• بخش‌های مربوط به پیشینه‌ی پژوهش و مبانی نظری، تصویری از منابع و دیدگاه‌های مرتبط با تئاتر دینی و امر قدسی ارائه می‌دهد.
• بحث درباره‌ی معماری مسجد و پیوند آن با زیبایی‌شناسی، دامنه‌ی کتاب را از تئاتر فراتر می‌برد و به فهم کلی‌تر هنر اسلامی کمک می‌کند.

خواندن کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران و دانشجویان تئاتر که می‌خواهند با یکی از بحث‌های کمترتبیین‌شده‌ی هنرهای نمایشی در ایران آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به نسبت دین، هنر و زیبایی که به‌دنبال یک صورت‌بندی مفهومی از این پیوند هستند.
• فعالان فرهنگی مسجد که می‌خواهند درباره‌ی جایگاه هنر نمایش در فضای مسجد تأمل بیشتری داشته باشند.
• کسانی که می‌خواهند کارکردهای اجتماعی و معنوی مسجد را فراتر از معنای رایج آن بررسی کنند.

درباره نصرالله قادری

نصرالله قادری، نویسنده، کارگردان، منتقد، استاد دانشگاه و مدیر انتشارات نمایش، در ۲۳ دی ۱۳۳۹ در سمنان متولد شد. او پس از اخذ دیپلم اقتصاد اجتماعی از دبیرستان هفت‌تیرِ سمنان، تحصیلات هنری خود را تا مقطع فوق‌دیپلم بازیگری و کارگردانی تئاتر در مرکز آموزش هنر، لیسانس کارگردانی سینما در دانشگاه هنر و فوق‌لیسانس کارگردانی تئاتر در دانشگاه تربیت مدرس ادامه داد و سرانجام نشان درجه یک هنری معادل دکتری را دریافت کرد و در سال ۱۴۰۰ به عضویت مؤسسه‌ی هنرمندان پیشکسوت درآمد.

او سال‌ها عضویت در هیئت‌علمی دانشگاه هنر، سردبیری ماهنامه‌ی تخصصی نمایش، عضویت در کانون ملی منتقدان تئاتر ایران (وابسته به A.I.C.T) و کانون مدرسان خانه سینما و تدریس دروس متنوع هنری در دانشگاه‌های مختلف ایران را تجربه کرده است. نصرالله قادری علاوه‌بر گذراندن دوره‌های کوتاه آموزشی در مؤسسات بین‌المللی مانند انیستیتو لویی لومیرهای فرانسه و استودیو تئاتر لهستان، در کنفرانس‌های جهانی متعددی در شهرهای ورشو، فریبورگ، نیویورک، پاریس و کاتاک هند سخنرانی کرده و داوری جشنواره‌هایی همچون تئاتر فجر و تئاتر دفاع مقدس را بر عهده داشته است.

چند نمونه از کتاب‌های نظری و پژوهشی نصرالله قادری عبارت است از «آناتومی ساختار درام»، «بوطیقای نمایشنامه‌نویسی»، «زندگی در تئاتر»، «زن، مذهب، نسل آینده در آثار برگمن» و «تنهاترین عاشق، عاشق‌ترین تنها». او در زمینه‌ی نگارش نمایشنامه‌های چاپ‌شده نیز کارنامه‌ی پرباری دارد. از میان متون نمایشی او می‌توان به «وقت پیچاپیچ»، «افسانه‌ی لیلیث»، «به من دروغ بگو»، «زخم کهنه‌ی قبیله‌ی من!» و «فریادها و نجواهای دختر ترسا» اشاره کرد. همچنین کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی نوشته نصرالله قادری و صادق رشیدی است.

نصرالله قادری در عرصه‌ی هنرهای اجرایی تئاترهای بسیاری را نویسندگی و کارگردانی کرده که پنج نمونه از اجرای این آثار شامل «بازی تابلوی آخر»، «حدیث آصف زهرخورده از بهر آن که راست کردار بود!»، «آه، مریم مقدس!»، «من قاضی‌ القضاتم که مرگ مرد مهر کردم به مهر!» و «کشتار خاموش» است. او علاوه‌بر بازیگری در نمایش‌هایی نظیر «فرشته‌ها می‌لرزند»، در سینما نیز فعال بوده و کارگردانی سه فیلم «شیخ اشراق» (۱۳۶۴)، «برادر بر دار» (۱۳۶۷) و «نبض گل سرخ» (۱۳۷۰) را در کارنامه‌ی هنری خود ثبت کرده است. این نویسنده و پژوهشگر افتخارات و مسئولیت‌های متعددی داشته است. 

درباره صادق رشیدی

صادق رشیدی زاده‌ی سال ۱۳۵۹، دارای دکترای پژوهش هنر، پژوهشگر مطالعات نظری هنر و ادبیات و مدرس هنر تئاتر است. او تألیفات و ترجمه‌های متعددی دارد. کتاب «تئاتر مسجد و هنر قدسی» نوشته‌ی نصرالله قادری و اوست. از دیگر آثار مکتوب صادق رشیدی می‌توان اشاره کرد به کتاب‌های «مطالعات انتقادی (نظریه‌های انتقادی معاصر در نقد ادبیات و هنر)»،‌ «مطالعات نشانه‌شناختی (مجموعه مقالات): (نشانه‌شناسی موسیقی ایرانی، تعزیه، درام و پسامدرنیسم)»،‌ «نشانه‌شناسی موسیقی تعزیه»،‌ « هنر پیرا اسلامی: تحلیل انتقادی گفتمان‌های مسلط در مطالعات هنر اسلامی» و «درآمدی بر نشانه‌شناسی موسیقی». ترجمه‌ی کتاب «نمایش‌نامه‌نویسی: ساختار کنش» نوشته‌ی سام اسمایلی (Sam Smiley) نیز بر عهده‌ی صادق رشیدی و پرستو جعفری بوده است.

جوایز و افتخارات نویسنده

نصرالله قادری به‌پشتوانه‌ی پیشینه‌ی علمی و هنری خود افتخاراتی همچون دریافت نشان درجه‌ی یک هنری معادل دکتری، عضویت در مؤسسه‌ی هنرمندان پیشکسوت و انتخاب به‌عنوان نویسنده‌ی برجسته‌ی جشنواره‌های ملی را در سوابق خود دارد.

بخشی از کتاب تئاتر مسجد و هنر قدسی

«جایگاه مخاطب در تئاتر مسجد

مخاطب معانی گسترده‌ای دارد. این واژه حوزهٔ ارتباطی وسیعی را برای هنرمند تئاتر به وجود می‌آورد و یکی از اجزای مثلث زیبایی‌شناختی هنرمند و اثر هنری و مخاطب است که از اهمیت بسیاری برخوردار است. مطرح کردن موضوع مخاطب هرگز به این معنا نیست که هنرمند باید اثر خود را صرفاً به‌منظور تأثیرگذاری خلق کند، بلکه هنر در حقیقت در نوع خود تأثیرگذار است. مخاطب در علم ارتباطات اصطلاح رایجی است که معنای ساده‌ای را به همراه دارد و به افراد و گروه‌های ناشناخته‌ای می‌گویند که روی سخن ارتباطات عمومی با آن‌هاست (اسولیوان و دیگران، ۱۳۸۵: ۴۲). اولین مخاطبان همان تماشاگران تئاتر، بازی‌های دسته‌جمعی، بساط‌های نمایشی و انواع اجراهایی بوده‌اند که در تمدن‌های گوناگون و در مراحل مختلف تاریخ اشکال متنوعی به خود گرفته‌اند. مخاطب به‌عنوان گروهی از تماشاگران وقایع ماهیتا سکولار، در بیش از دوهزار سال قبل، تنها به‌عنوان یکی از عناصر موجود در نهاد نمایش که شامل نویسندگان، نقش‌آفرینان، تولیدکنندگان و کارفرمایان متخصص می‌شد، مطرح بوده است (مک کویل، ۱۳۸۵: ۵). هر هنرمند برای هر اثری که می‌آفریند، آگاهانه یا ناآگاهانه مخاطبی را برمی‌گزیند. این انتخاب، هرچند به‌طور غیرمستقیم، از طریق خلاقیت و از میان دلایل مؤثر بسیاری صورت می‌پذیرد که ممکن است برای هر اثر هنری وجود داشته باشد.»