کتاب نفت و هژمونیسم امریکا

کتاب نفت و هژمونیسم امریکا، نوشته محسن مسرت، رابطه‌ی پیچیده‌ی نفت، ساختار بازار جهانی انرژی و نقش ایالات متحد در شکل‌دادن به نظم سیاسی و اقتصادی جهان را بررسی می‌کند. نویسنده باتکیه‌بر تجربه‌ی چند دهه پژوهش در اقتصاد سیاسی انرژی، از تاریخچه‌ی شخصی و علمی خود آغاز می‌کند و به‌تدریج به تحلیل نظریه‌های قیمت نفت، رانت منابع طبیعی و جایگاه نفت در استراتژی هژمونیستی امریکا می‌رسد. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نفت و هژمونیسم امریکا اثر محسن مسرت

کتاب نفت و هژمونیسم امریکا با روایت مسیر علمی و فکری محسن مسرت آغاز می‌شود و از تجربه‌های او در مهندسی معدن، اقتصاد سیاسی و حضور در جنبش‌های دانشجویی و صلح‌طلبی برای توضیح نگاهش به اقتصاد نفت و انرژی استفاده می‌کند. نویسنده در پیش‌گفتار نشان می‌دهد که چگونه پرسش از عقب‌ماندگی ایران و جهان سوم، نقد نظریه‌های کلاسیک امپریالیسم و مواجهه با قانون ارزش مارکس و ریکاردو او را به‌سمت مطالعه‌ی بازار جهانی انرژی و قیمت نفت سوق داده است.

کتاب نفت و هژمونیسم امریکا دو بخش و ۱۱ فصل دارد. محسن مسرت در بخش نخست به مبانی نظری و تاریخی می‌پردازد و در فصل‌هایی مانند «منابع انرژی و عوامل تعیین‌کننده بهای نفت» و «نظریه قیمت نفت» ساختار بازار انرژی، مفهوم حامل انرژی، رقابت میان نفت، گاز، زغال‌سنگ، انرژی هسته‌ای و انرژی‌های تجدیدپذیر را توضیح می‌دهد. در همین بخش، نظریه‌ی رانت ریکاردو و مارکس، قانون هوتلینگ و ایده‌ی «نظریه‌ی ریکاردو ـ مارکس ـ هوتلینگ» برای تبیین قیمت منابع تجدیدناپذیر طرح می‌شود.

محسن مسرت در کتاب نفت و هژمونیسم امریکا، در فصل «معمای قیمت نفت» به تاریخ ۱۵۰ساله‌ی قیمت نفت از سال ۱۸۶۱ تا امروز می‌پردازد و دوره‌های مختلف بازار آزاد، رژیم امریکایی قیمت نفت، شکل‌گیری اوپک، جهش‌های قیمتی دهه‌ی ۱۹۷۰، جنگ‌های نفتی، نقش آژانس بین‌المللی انرژی و ورود قدرت‌های مصرف‌کننده‌ی جدیدی مانند چین و هند را بررسی می‌کند. در لابه‌لای این تحلیل‌ها، پیوند نفت با هژمونی سیاسی امریکا، جنگ سرد، جنگ‌های خاورمیانه، پروژه‌هایی مانند اِکوتکس و بحث‌های زیست‌محیطی و گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر نیز دنبال می‌شود.

خلاصه کتاب نفت و هژمونیسم امریکا

کتاب نفت و هژمونیسم امریکا از یک سو به‌دنبال توضیح این است که چرا قیمت نفت در عمل با آنچه نظریه‌های اقتصادی درباره‌ی منابع تجدیدناپذیر می‌گویند تفاوت دارد و از سوی دیگر نشان می‌دهد که چگونه نفت به ستون اصلی هژمونی سیاسی و نظامی امریکا تبدیل شده است. محسن مسرت ابتدا ساختار بازار انرژی، مفهوم رانت نفتی، هزینه‌های تولید، هزینه‌های جایگزین و نقش بورس‌بازی را توضیح می‌دهد و سپس نظریه‌ای جامع برای قیمت نفت بر پایه‌ی نظریه‌ی ریکاردو، مارکس و هوتلینگ ارائه می‌دهد.

کتاب، در ادامه، تاریخ قیمت نفت را در پنج دوره از بازار آزاد داخلی امریکا تا شکل‌گیری رژیم امریکایی قیمت نفت، ملی‌شدن نفت در ایران، جهش‌های قیمتی دهه‌ی ۱۹۷۰، جنگ ایران و عراق، نقش اوپک، سیاست‌های آژانس بین‌المللی انرژی و ورود چین و هند به‌عنوان مصرف‌کنندگان بزرگ مرور می‌کند. در پس این روایت، پیوند میان ساختار قدرت جهانی، قراردادهای نواستعماری، پروژه‌های زیست‌محیطی و بحث گذار از انرژی فسیلی به انرژی‌های تجدیدپذیر نیز مطرح شده است.

چرا باید کتاب نفت و هژمونیسم امریکا را بخوانیم؟

این کتاب تصویری درهم‌تنیده از اقتصاد نفت، نظریه‌های قیمت منابع طبیعی و سازوکارهای هژمونی سیاسی امریکا ارائه کرده است. خواننده با خواندن این کتاب می‌تواند هم منطق رانت نفتی، هزینه‌های تولید و جایگزین و نقش اوپک را بهتر بفهمد و هم رابطه‌ی نفت با جنگ‌ها، سیاست‌های زیست‌محیطی و بحث گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر را در چهارچوبی تحلیلی دنبال کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد، علوم سیاسی، روابط بین‌الملل و مطالعات انرژی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی فهم ریشه‌های هژمونی امریکا، تاریخ نفت در ایران و جهان و چالش گذار از انرژی فسیلی به انرژی‌های تجدیدپذیر را دارند.

درباره محسن مسرت

محسن مسرت اقتصاددان و پژوهشگر ایرانی است که در سال ۱۳۲۵ در تهران به دنیا آمده است. او از چهره‌های شناخته‌شده در حوزه‌ی اقتصاد سیاسی و توسعه به شمار می‌آید و سال‌ها به تدریس و پژوهش در دانشگاه‌های آلمان اشتغال داشته است.

مسرت تحصیلات خود را در رشته‌ی اقتصاد ادامه داد و پس از مهاجرت به آلمان، به فعالیت‌های دانشگاهی و پژوهشی پرداخت. او به‌عنوان استاد دانشگاه در آلمان، به‌ویژه در حوزه‌های اقتصاد توسعه، جهانی‌شدن، عدالت اجتماعی و نقد نظام سرمایه‌داری شناخته می‌شود. آثار و مقالات او عمدتاً بر پیامدهای اقتصادی و اجتماعی سیاست‌های جهانی، نابرابری و ضرورت بازنگری در الگوهای توسعه تمرکز دارند.

از دیگر حوزه‌های مورد توجه او می‌توان به مسائل صلح، محیط‌زیست و انرژی اشاره کرد. محسن مسرت همچنین در فعالیت‌های فکری و مدنی مرتبط با صلح و عدالت جهانی مشارکت داشته و از منتقدان سیاست‌های نولیبرالی و جنگ‌محور در سطح بین‌المللی است.

او در کنار تدریس، مقالات و کتاب‌های متعددی به زبان‌های فارسی و آلمانی منتشر کرده و به‌عنوان یکی از روشنفکران ایرانی مقیم خارج از کشور، در مباحث نظری و اجتماعی نقش فعالی داشته است.

بخشی از کتاب نفت و هژمونیسم امریکا

«برخلاف انرژی هسته‌ای که تقریبا اهمیت خود در تولید برق در سطح جهانی را از دست خواهد داد، انرژی‌های تجدیدپذیر خورشیدی و بادی به‌رغم سهم ناچیز آن در تولید و مصرف امروز، هم‌اکنون در بسیاری از کشورهای اروپایی، مانند آلمان، اسپانیا، ایتالیا و در امریکا، چین و هندوستان رشد چشمگیری دارد. شاید در آینده بسیار نزدیک این انرژی‌ها بتوانند حتا بدون سوبسید با انرژی‌های سنتی تولید برق رقابت کنند. در حال حاضر در کشور آلمان نیروگاه‌های بادی و فتوولتایی ۲۵ درصد از برق این کشور را تأمین می‌کنند و سهم آن در تأمین برق آلمان از سهم نیروگاه‌های هسته‌ای بیشتر بوده است. با توجه به تغییرات آب‌وهوایی و رعایت الزامات زیست‌محیطی و هزینه‌های تولید، تغییر سیستم انرژی در سطح جهان ازالگوی فسیلی به الگوی انرژی‌های تجدیدپذیر گریزناپذیر است. حتا با کمی خوش‌بینی می‌توان قرن جاری را قرن انرژی‌های تجدیدپذیر نامید.»