کتاب مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران

کتاب مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران نوشته‌ی واحد پژوهش انتشارات دومینو است و نشر دومینو آن را منتشر کرده است. این کتاب بخشی از یک مجموعه‌ی بزرگ‌تر درباره‌ی نظریه‌ی تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت است که در این جلد، صنعت گرافن به‌عنوان میدان اصلی بحث انتخاب شده است. نویسندگان در این اثر از دل مسئله‌ای آغاز کرده‌اند که آن را «پراکندگی دانش» در نظام آموزش و پژوهش می‌نامند؛ وضعیتی که در آن مفاهیم میان‌رشته‌ای مانند مدیریت فناوری، کارآفرینی، آینده‌پژوهی، تجاری‌سازی، علم‌سنجی و… در رشته‌ها و سرفصل‌های جداگانه پخش شده‌اند و ارتباط آن‌ها با یک صنعت مشخص مبهم مانده است. این کتاب تلاش کرده است نشان دهد چگونه می‌توان با محور قرار دادن یک صنعت واقعی، یعنی صنعت گرافن، این مفاهیم را در قالب یک منظومه‌ی منسجم کنار هم نشاند و از سطح نظریه به سطح عمل و سیاست‌گذاری رساند. ساختار اثر چندبخشی است و از مبانی نظری تلفیق، مباحث علمی گرافن و زنجیره‌ی تولید آن، تا طبقه‌بندی فناوری‌ها، مراحل مدیریت فناوری، الزامات حکمرانی و جایگاه صنعت گرافن در نظام آموزش و پژوهش را پوشش داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران

کتاب مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران با طرح مسئله‌ی «نظام آموزش و پژوهش تلفیقی» آغاز می‌شود و واحد پژوهش انتشارات دومینو در آن بحران پراکندگی دانش را نقطه‌ی عزیمت خود قرار داده است. نویسندگان توضیح داده‌اند که چگونه مفاهیم میان‌رشته‌ای، وقتی بدون تکیه بر یک صنعت مشخص آموزش داده می‌شوند، از واقعیت‌های جامعه و اقتصاد فاصله می‌گیرند و به دانشی تبدیل می‌شوند که نه به فناوری منتهی می‌شود و نه به رفاه. در بخش‌های آغازین، نظریه‌ی «تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت» معرفی شده است؛ نظریه‌ای که صنعت را محور انسجام دانش قرار می‌دهد و تلاش کرده است میان علوم پایه، مهندسی، اقتصاد، مدیریت و سیاست‌گذاری زبانی مشترک بسازد. در همین چارچوب، لایه‌های مختلف این نظریه تشریح شده است: از زیرساخت‌های پژوهشی (علم‌سنجی، مدیریت دانش، روش تحقیق، بهره‌وری علمی) تا توسعه‌ی فناوری و ابزارهای هوشمند (مدیریت فناوری، تولید فناوری، هوش مصنوعی، نرم‌افزار)، مهندسی و زیرساخت فیزیکی (مواد، انرژی، روش‌های تولید، معادن)، تجاری‌سازی و اقتصاد، اقتصاد کلان و ثبات ساختاری، سرمایه‌ی انسانی و حکمرانی و در نهایت چشم‌انداز، قانون و آینده‌پژوهی. کتاب مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران در ادامه این چارچوب نظری را به‌طور خاص بر صنعت گرافن تطبیق داده است. ساختار کتاب چند بخش اصلی دارد: در بخش ۱ نظریه‌ی تلفیق و چرایی آن توضیح داده شده و نشان داده شده است که چرا صنعت می‌تواند محور انسجام بسیاری از رشته‌ها قرار گیرد. در بخش ۲ و ۳، نگاه تلفیقی به صنعت گرافن و پراکندگی دانش این صنعت در رشته‌هایی مانند شیمی، مهندسی مواد، زمین‌شناسی، معدن، مدیریت صنعتی و… بررسی شده است. سپس در بخش «مباحث علمی و مقدماتی گرافن» فصل‌هایی مانند «مباحث علمی و نظری گرافن»، «انواع روش‌های طبقه‌بندی گرافن»، «کاربردهای گرافن»، «مواد و انرژی در زنجیره‌ی تولید گرافن»، «مراحل و فرایند تولید گرافن» و «روندهای پژوهشی جدید در حوزه‌ی گرافن» آمده است. بخش «آشنایی و طبقه‌بندی فناوری در صنعت گرافن ایران» به روش‌های طبقه‌بندی ماشین‌آلات و فناوری‌ها، زنجیره‌ی ارزش و مراحل ساخت فناوری اختصاص یافته است. در بخش‌های بعدی، فصل‌هایی مانند «ماهیت و تعاریف مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران»، «مبانی فلسفی و معرفت‌شناختی مدیریت فناوری»، «نظریه‌های مدیریت فناوری»، «مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران چه نیست؟»، «اهداف مدیریت فناوری»، «الگوهای کلان»، «سطوح و مقیاس‌ها» و سپس فصل‌های مربوط به مراحل مدیریت فناوری (پایش نیازها، آینده‌نگاری، انتخاب فناوری‌های کلیدی، تدوین نقشه‌راه، تأمین و انتقال، توسعه و استقرار، ارزیابی و نوسازی) آمده است. در بخش پایانی نیز نقش‌آفرینان، زیرساخت‌ها، اقتصاد و حکمرانی فناوری، موانع و اشتباهات رایج و ارتباط مدیریت فناوری با نظریه‌ی تلفیق و دیگر مفاهیم بررسی شده است.

خلاصه کتاب مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران

نویسندگان در مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران از یک مسئله‌ی بنیادین شروع کرده‌اند: دانش در نظام آموزش و پژوهش به‌صورت جزیره‌ای و پراکنده تولید شده است و مفاهیم میان‌رشته‌ای، بدون اتصال به یک صنعت مشخص، در سطح نظری باقی مانده‌اند. در بیان مسئله و پیشگفتار، این وضعیت با استعاره‌ی «قطعات پازل» و «جزیره‌های دانش» توضیح داده شده است؛ قطعاتی که هرکدام دقیق و درست‌اند اما چون کنار هم قرار نگرفته‌اند، تصویری واحد و کارآمد نمی‌سازند. پاسخ پیشنهادی کتاب، نظریه‌ای است که آن را «تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت» می‌نامد. در این نظریه، صنعت به‌عنوان بهترین محور انسجام دانش معرفی شده است؛ جایی که نیازهای جامعه، فناوری، اقتصاد و مدیریت در یک میدان واقعی به هم می‌رسند و می‌توان کارآمدی ایده‌ها را سنجید. بر این مبنا، کتاب ابتدا ماهیت مفاهیم میان‌رشته‌ای را توضیح داده است؛ از تمایز اصطلاحاتی مانند میان‌رشته‌ای، بین‌رشته‌ای، چندرشتگی و فرارشتگی تا نقل دیدگاه پژوهشگرانی که میان‌رشته‌ای را «بررسی یک موضوع واحد از زوایا و روش‌های گوناگون» یا «آشتی و هم‌نشینی رشته‌ها در یک مسئله‌ی چندوجهی» دانسته‌اند. سپس نظریه‌ی تلفیق در قالب چند لایه‌ی به‌هم‌پیوسته صورت‌بندی شده است: لایه‌ی زیرساخت‌های پژوهشی (مباحث نظری، روندهای پژوهشی، مدیریت دانش، علم‌سنجی، روش تحقیق، علم نافع، بهره‌وری علمی، تعامل صنعت و دانشگاه)، لایه‌ی توسعه‌ی فناوری و ابزارهای هوشمند (مدیریت فناوری، تولید فناوری، نوآوری، هوش مصنوعی، نرم‌افزار، سنجش فناوری، ثبت اختراع)، لایه‌ی مهندسی و زیرساخت فیزیکی (علم مواد و انرژی، روش‌ها و مراحل تولید، معادن، طراحی کارخانه، زیرساخت‌های آزمایشگاهی و صنعتی)، لایه‌ی تجاری‌سازی و کسب‌وکار، لایه‌ی اقتصاد کلان و ثبات ساختاری، لایه‌ی سرمایه‌ی انسانی و حکمرانی و لایه‌ی چشم‌انداز، قانون و آینده‌پژوهی. در گام بعد، همین چارچوب بر صنعت گرافن تطبیق داده شده است. کتاب نشان داده است که دانش مربوط به گرافن در نظام آموزشی به‌صورت پراکنده در رشته‌هایی مانند شیمی، مهندسی مواد، زمین‌شناسی، معدن، فیزیک، مدیریت صنعتی، کارآفرینی، آینده‌پژوهی، مدیریت دانش، نوآوری و بازاریابی توزیع شده است، درحالی‌که در واقعیت صنعت، تولید و مدیریت گرافن نیازمند تلفیق هم‌زمان این دانش‌هاست. فصل‌های مربوط به «مباحث علمی و نظری گرافن»، «انواع روش‌های طبقه‌بندی گرافن»، «کاربردهای گرافن»، «مواد و انرژی در زنجیره‌ی تولید گرافن»، «مراحل و فرایند تولید گرافن» و «روندهای پژوهشی جدید» به لایه‌ی علمی و فنی این صنعت پرداخته است. سپس در بخش «آشنایی و طبقه‌بندی فناوری در صنعت گرافن ایران» روش‌های طبقه‌بندی ماشین‌آلات و فناوری‌ها، زنجیره‌ی ارزش و مراحل ساخت فناوری در این صنعت توضیح داده شده است. هسته‌ی اصلی کتاب به «ماهیت و تعاریف مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران»، «مبانی فلسفی و معرفت‌شناختی مدیریت فناوری»، «نظریه‌های مدیریت فناوری» و پرسش «مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران چه نیست؟» اختصاص یافته است. در این فصل‌ها، مدیریت فناوری به‌عنوان یکی از قطعات پازل پیشرفت صنعت معرفی شده است که باید در کنار سایر قطعات (اقتصاد، حکمرانی، نیروی انسانی، زیرساخت، پژوهش و…) دیده شود. سپس اهداف مدیریت فناوری، الگوهای کلان و سطوح و مقیاس‌های آن در صنعت گرافن تشریح شده است. بخش بعدی، مراحل عملی مدیریت فناوری را در هفت گام پی‌درپی صورت‌بندی کرده است: پایش نیازها و ارزیابی وضعیت فناوری، آینده‌نگاری و تعیین چشم‌انداز، انتخاب و اولویت‌بندی فناوری‌های کلیدی، تدوین راهبرد و نقشه‌راه فناوری، تصمیم‌گیری در تأمین و انتقال فناوری، توسعه و استقرار فناوری و در نهایت ارزیابی عملکرد و نوسازی فناوری. در پایان، کتاب به نقش‌آفرینان مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران، زیرساخت‌های لازم، اقتصاد، سیاست‌گذاری و حکمرانی فناوری، موانع و اشتباهات رایج و نیز ارتباط مدیریت فناوری با نظریه‌ی تلفیق و دیگر مفاهیم میان‌رشته‌ای پرداخته است و جایگاه صنعت گرافن را در نظام آموزش و پژوهش از منظر «رشته‌شدن» و طراحی آموزش تلفیقی بررسی کرده است.

چرا باید کتاب مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران را بخوانیم؟

مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران اثری است که یک مفهوم معمولاً کلی و انتزاعی، یعنی مدیریت فناوری، را در بستر یک صنعت مشخص و پیشرفته بازتعریف کرده است. این کتاب به‌جای ارائه‌ی تعاریف عمومی، نشان داده است مدیریت فناوری وقتی معنا پیدا می‌کند که پرسش «در کدام صنعت؟» و «با چه اقتضائاتی؟» به‌طور دقیق پاسخ داده شود. انتخاب صنعت گرافن به‌عنوان میدان مطالعه، امکان پیوند دادن مباحث نظری با یک نمونه‌ی عینی و راهبردی را فراهم کرده است؛ نمونه‌ای که هم در سطح علمی در لبه‌ی دانش قرار دارد و هم در سطح اقتصادی و صنعتی، ظرفیت ارزش افزوده‌ی بالا و نقش‌آفرینی در اقتصاد دانش‌بنیان را دارد. خواندن این کتاب به درک این نکته کمک می‌کند که چرا مفاهیم میان‌رشته‌ای مانند مدیریت فناوری، کارآفرینی، آینده‌پژوهی، تجاری‌سازی، علم‌سنجی و… اگر بدون محوریت یک صنعت آموزش داده شوند، در سطح شعار و نظریه باقی می‌مانند و چگونه می‌توان با محور قرار دادن صنعت، آن‌ها را به ابزارهای واقعی حل مسئله تبدیل کرد. ساختار چندلایه‌ی نظریه‌ی تلفیق، از زیرساخت‌های پژوهشی تا آینده‌پژوهی، تصویری منسجم از زنجیره‌ی «علم تا ثروت» ارائه کرده است و نشان داده است هر حلقه‌ی این زنجیره چگونه به حلقه‌های دیگر وابسته است. برای کسانی که به طراحی سیاست‌های علم و فناوری، بازطراحی رشته‌های دانشگاهی، یا توسعه‌ی صنایع پیشرفته علاقه‌مند هستند، این کتاب نمونه‌ای از صورت‌بندی یک نظریه‌ی بومی و تطبیق آن با یک صنعت واقعی را پیش چشم می‌گذارد. همچنین برای پژوهشگران و فعالان حوزه‌ی گرافن، این اثر امکان می‌دهد جایگاه مدیریت فناوری را در کنار مباحث فنی، اقتصادی و حکمرانی این صنعت به‌صورت یکپارچه ببینند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن مدیریت فناوری در صنعت گرافن ایران به پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های نانو، گرافن، مهندسی مواد و شیمی که به ابعاد مدیریتی و راهبردی صنعت علاقه‌مند هستند پیشنهاد می‌شود. همچنین به سیاست‌گذاران علم و فناوری، مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان، فعالان حوزه‌ی مدیریت فناوری و برنامه‌ریزان آموزشی که به طراحی رشته‌ها و برنامه‌های میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت فکر می‌کنند توصیه می‌شود. برای کسانی که دغدغه‌ی عبور از پژوهش‌های صرفاً نظری به سمت حل مسئله‌های واقعی صنعت و اقتصاد دانش‌بنیان را دارند، این کتاب می‌تواند منبعی تحلیلی و ساختاردهنده باشد.