کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم)

کتاب آموزه‌ های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم) (رمضان المبارک ۱۴۲۲ هجری قمری) نوشته‌ سیدمحمدمحسن حسینی طهرانی مجموعه‌ای از بیانات و درس‌های او در شرح فرازهایی از دعای ابوحمزه است. این جلد بخشی از دوره‌ی علوم و مبانی اسلام و تشیع و ادامه‌ی مجلدات پیشین آموزه‌های معرفت است و بر محور مفاهیمی مانند امید، رضایت به قضای الهی، نسبت انسان با سلسله‌ی علل و اسباب و حقیقت انتظار فرج شکل گرفته است. ساختار کتاب بر پایه‌ی مجالس تنظیم شده و هر مجلس به‌صورت یک جلسه‌ی مستقل اما مرتبط با دیگر جلسات، به شرح یک فقره از دعای ابوحمزه و بسط مباحث عرفانی، اخلاقی و تربیتی پیرامون آن می‌پردازد. نویسنده در این جلد باتکیه‌بر آیات قرآن، روایات، حکایات سلوکی از علامه طهرانی و آقای حداد و نیز مثال‌های عینی از زندگی روزمره، تلاش کرده است نگاه خواننده را از سطح ظاهر حوادث به باطن آن‌ها و به مبدأ واحد همه‌ی علل منتقل کند. نشر مکتب وحی این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم)

کتاب آموزه‌ های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم) باتکیه‌بر بیانات سیدمحمدمحسن حسینی طهرانی حول یک فقره‌ی محوری از دعای ابوحمزه شکل گرفته است: «و أعلَم أنّک للراجین بمَوضع إجابة و للمَلهوفین بمرصد إغاثة…». نویسنده از همین عبارت، بحث گسترده‌ای درباره‌ی رجاء حقیقی، جایگاه امید در سلوک و نسبت آن با رضایت به قضای الهی آغاز کرده است. در این جلد، دعای ابوحمزه فقط ترجمه نشده بلکه هر جمله‌ی آن بهانه‌ای برای ورود به مباحثی مانند تصحیح بینش نسبت به سلسله‌ی علل و اسباب، تفاوت علل طولی و عرضی، معنای واقعی توکل و تسلیم و نقش نیت در دعا و عمل قرار گرفته است. 

کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم) اثر سیدمحمدمحسن حسینی طهرانی نشان می‌دهد این مجالس در فضایی زنده و خطاب به جمعی از شاگردان و مخاطبان سلوکی ایراد شده و در آن، هم مباحث تحلیلی و هم حکایات تربیتی و تجربه‌های شخصی از سلوک بزرگان مانند علامه طهرانی و آقای حداد نقل شده است. 

در ادامه‌، ساختار مطالب در قالب مجالس شصت‌وهفتم تا هفتاد‌وچهارم تنظیم شده است. هر مجلس عنوانی روشن دارد که جهت بحث را مشخص می‌کند. سیدمحمدمحسن حسینی طهرانی در هر مجلس، ابتدا فراز عربی دعا را می‌خواند و ترجمه‌ی تحت‌اللفظی آن را می‌آورد، سپس با مثال‌هایی از قرآن مانند داستان حضرت خضر و موسی، روایات درباره‌ی ملک‌الموت و نیز حکایاتی از حالات علامه طهرانی در لحظات آخر حیات، نحوه‌ی تربیت اولیای خدا و برخورد آنان با بلا و اتهام، به بسط بحث می‌پردازد. این کتاب درمجموع تصویری پیوسته از سیر سالک از نگاه رجاء، صبر، تسلیم و انتظار ارائه کرده است و نشان می‌دهد چگونه یک فقره‌ی دعا می‌تواند به محور ده‌ها بحث معرفتی و تربیتی تبدیل شود.

خلاصه کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم)

نقطه‌ی آغاز کتاب آموزه‌ های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم) این اعتراف امام سجاد است که من می‌دانم تو برای امیدواران در جایگاه اجابت هستی و برای ملهوفان در کمین یاری. نویسنده از همین جمله، این پرسش را پی می‌گیرد که چرا امید به خدا هرگز بی‌پاسخ نمی‌ماند و چگونه رضایت به قضای الهی می‌تواند جای خالی بخل و منع دیگران را پر کند. 

پاسخ او در یک محور اصلی جمع شده است: تصحیح بینش انسان نسبت به سلسله‌ی علل و اسباب. به‌ گفته‌ی او، ریشه‌ی بسیاری از گرفتاری‌های فکری و روحی در این است که انسان علت را به‌جای معلول می‌گیرد و چشمش فقط به علل مادی و ظاهری دوخته می‌شود، مثل کودکی که از آمپول فقط درد را می‌بیند و از درمان غافل است. نویسنده در ادامه، با مثال‌هایی مانند داستان حضرت خضر و موسی، تفاوت نگاه به علل طولی و عرضی را توضیح داده است: همان حادثه‌ای که اگر به ملک‌الموت نسبت داده شود، پذیرفته می‌شود، وقتی به دست خضر دیده می‌شود محل اعتراض قرار می‌گیرد، درحالی‌که هر دو در یک سلسله‌ی واحد مأذون از جانب خدا قرار دارند.

از اینجا بحث به تربیت اولیای الهی می‌رسد: اینکه چگونه با گوش‌مالی‌های حساب‌شده، سالک را از تکیه‌بر کثرات جدا می‌کنند و به صبر، تحمل تهمت، و سکوت در برابر بی‌انصافی‌ها عادت می‌دهند تا ظرفیت او برای تحمل نور توحید بالا برود. در مجالس بعدی، رجاء حقیقی به‌عنوان امیدی تعریف شده که بدون التزام به لوازم عملی، بی‌معنا است، رجاء باید با عمل صالح، ترک تعارفات در مسیر الهی و جدیت در انتخاب مرجع و استاد همراه باشد، سپس رابطه‌ی رجاء با انتظار فرج، معنای درست انتظار و اینکه هدایت الهی همواره در جریان است حتی اگر اشخاص تغییر کنند، شرح داده شده است. 

در پایان این جلد، نویسنده به نقش نیت در دعا و رجاء، خطر یأس و سوءظن به خدا و این نکته می‌رسد که باوجود رحمت گسترده‌ی الهی، ناامیدی نه‌تنها بی‌جا بلکه نوعی نگاه نادرست به خدا است و سالک باید در عین دیدن بلاها و محدودیت‌ها، مقصد رجاء خود را فقط خدا قرار دهد نه اشخاص و مظاهر.

چرا باید کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم) را بخوانیم؟

کتاب آموزه‌ های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم) باتکیه‌بر فقره‌های دعای ابوحمزه، مباحثی درباره‌ی نگاه انسان به جهان، حوادث، بیماری، مرگ، موفقیت و شکست مطرح می‌کند. نویسنده مفاهیمی مانند توکل، رجاء، تسلیم و انتظار را با استفاده از حکایات و نمونه‌هایی از زندگی اولیای خدا توضیح می‌دهد و آن‌ها را به موقعیت‌های ملموس زندگی روزمره پیوند می‌زند.

مباحث عرفانی در این جلد در کنار مثال‌هایی ساده از زندگی و طبیعت مطرح می‌شوند و بر اهمیت نوع نگاه انسان به حوادث و تجربه‌های زندگی تأکید می‌شود؛ همچنین موضوعاتی مانند بلا، مرگ، عدالت الهی، اختیار و تقدیر، نیت، انتخاب آگاهانه‌ی استاد و مرجع و پرهیز از رجاء بی‌عمل بررسی می‌شوند. این کتاب درمجموع می‌کوشد میان مفاهیم معرفتی و مسائل عملی سلوک ارتباط برقرار کند.

خواندن کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد چهارم) به کسانی پیشنهاد می‌شود که با دعای ابوحمزه‌ی ثمالی مأنوس‌ هستند و می‌خواهند فهم عمیق‌تری از فرازهای آن به‌ دست آورند، علاقه‌مندان به مباحث عرفانی و تربیتی در سنت شیعی، طلاب و دانش‌پژوهان علوم دینی که به‌دنبال نمونه‌ای عینی از پیوند دعا، تفسیر و سلوک عملی هستند و کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی بلا، مرگ، ناامیدی و معنای واقعی رجاء و انتظار فرج‌ هستند و می‌خواهند این موضوعات را در قالب گفتارهای تحلیلی و حکایات سلوکی دنبال کنند.