کتاب فریبکاری های مالی

کتاب فریبکاری های مالی نوشته‌ی هوارد مارک شیلیت با ترجمه‌ی محمد نبی شیبه و محمد محمودی منفرد اثری است که نشر تی آرا آن را منتشر کرده است. نویسنده که سال‌ها روی پرونده‌های تقلب و دستکاری صورت‌های مالی کار کرده است در این کتاب نشان می‌دهد چگونه مدیران شرکت‌ها می‌توانند با استفاده از خلأها و مناطق خاکستری استانداردهای حسابداری تصویری غیرواقعی از سلامت مالی شرکت بسازند. متن کتاب با مثال‌های متعدد از شرکت‌های مشهور بین‌المللی مانند انرون، ورلدکام، لمان برادرز، مدیریت پسماند و ولینت پیش می‌رود و نشان می‌دهد هر کدام چگونه با بازی با اعداد، سرمایه‌گذاران و بازار را فریب داده‌اند. ساختار کتاب بر محور صورت‌های مالی اصلی یعنی صورت سود و زیان، ترازنامه و صورت جریان وجوه نقد شکل گرفته است و نویسنده توضیح می‌دهد که هر کدام از این صورت‌ها چگونه می‌توانند هم ابزار شفافیت باشند و هم ابزار پنهان‌کاری. در کنار این موارد به نقش حسابرسان، هیئت‌مدیره، ساختار حاکمیت شرکتی و حتی نهادهای ناظر نیز پرداخته شده است تا تصویر کامل‌تری از محیطی که فریبکاری در آن شکل می‌گیرد ارائه شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فریبکاری های مالی

کتاب فریبکاری های مالی با تکیه‌بر تجربه و تحلیل‌های هوارد مارک شیلیت به‌عنوان یک تحلیل‌گر و پژوهشگر بازار سرمایه نوشته شده است و مترجمان در نسخه‌ی فارسی آن کتاب کوشیده‌اند فضای مفهومی و مثال‌های اصلی را حفظ کنند. در ابتدای کتاب چند پرونده‌ی شاخص مانند شرکت مدیریت پسماند، انرون، ورلدکام، لمان برادرز و ولینت مرور شده است تا خواننده ببیند فریبکاری مالی فقط یک خطای کوچک در ثبت حساب‌ها نیست بلکه می‌تواند به ورشکستگی‌های عظیم، نابودی پس‌انداز میلیون‌ها نفر و حتی تغییر قوانین و ساختارهای نظارتی منجر شود. در همین بخش نخست نشان داده شده که چگونه شرکت مدیریت پسماند با دستکاری استهلاک و هزینه‌های یک‌باره، سال‌ها سود ساختگی گزارش کرده است یا انرون با تبدیل معاملات تجاری به «فروش» و بزرگ‌نمایی رقم درآمد، رشدی ظاهراً خیره‌کننده ساخته است. در ادامه‌ی همین فصل‌ها ورلدکام، لمان و ولینت هر کدام به‌عنوان نمونه‌هایی از دستکاری سود، جریان نقدی و معیارهای غیر 0۸۸۳ معرفی شده‌اند. کتاب فریبکاری های مالی در ۱۳ فصل تنظیم شده است و فصل‌ها در چند بخش محتوایی کنار هم قرار گرفته‌اند. فصل اول با عنوان «ساختار سازی» به فضای کلی فریبکاری، فرهنگ مدیریتی و نمونه‌های مشهور می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه فشار برای «رساندن اعداد» می‌تواند به ساختن درآمد خیالی منجر شود. فصل دوم با نقل قولی از وارن بافت آغاز می‌شود و مفهوم فریبکاری مالی را تعریف می‌کند، چهار دسته‌ی اصلی آن را توضیح می‌دهد و به اهمیت نگاه هم‌زمان به سود، ترازنامه و جریان نقدی اشاره کرده است. از فصل سوم به بعد وارد بخش «کسب درآمد به طریق فریبکاری» می‌شویم که هفت نوع دستکاری سود را معرفی می‌کند: ثبت زودهنگام درآمد، ثبت درآمد جعلی، استفاده از فعالیت‌های یک‌باره برای بادکردن سود، انتقال هزینه‌ها به دوره‌های بعد، پنهان‌کردن زیان‌ها، جابه‌جایی درآمد بین دوره‌ها و جلو انداختن هزینه‌های آینده. در فصل‌های بعدی که در فهرست آمده‌اند اما متن آن‌ها در بخش‌های نقل‌شده کمتر دیده می‌شود به فریبکاری در جریان‌های نقدی، معیارهای کلیدی غیر 0۸۸۳ و حسابداری ادغام‌ها پرداخته شده است؛ از جمله فصل‌هایی با عناوینی مانند «جریان نقدی، فریبکاری شماره ۱: انتقال جریان‌های نقدی تأمین مالی به بخش عملیاتی» یا «ذهنیت قانونی» که به توجیه‌های حقوقی و ذهنی مدیران متخلف می‌پردازد.

خلاصه کتاب فریبکاری های مالی

کتاب فریبکاری های مالی ابتدا نشان می‌دهد که انگیزه‌ی اصلی بسیاری از مدیران برای دستکاری اعداد، فشار دائمی برای برآورده‌کردن انتظارات بازار و حفظ روند رشد ظاهراً بی‌وقفه‌ی سود است. نویسنده با مثال جو ناکیو در شرکت کوست کامیونیکیشنز توضیح می‌دهد که چگونه تبدیل «رساندن اعداد» به مهم‌ترین ارزش سازمانی، زمینه‌ی خلق ۲,۵ میلیارد دلار درآمد خیالی و سقوط ۹۷ درصدی قیمت سهام را فراهم کرد. سپس با پرونده‌هایی مانند مدیریت پسماند، انرون، ورلدکام، لمان برادرز و ولینت نشان داده شده که فریبکاری مالی معمولاً ترکیبی از چند تکنیک است: بزرگ‌نمایی درآمد، به‌تعویق‌انداختن هزینه‌ها، استفاده از اقلام یک‌باره برای آرایش صورت سود و زیان، جابه‌جایی جریان‌های نقدی بین بخش‌های عملیاتی و تأمین مالی و طراحی معیارهای سفارشی که عملکرد را بهتر از واقع نشان می‌دهد. در بخش نظری کتاب فریبکاری های مالی فریبکاری مالی به‌عنوان هر اقدامی تعریف شده است که سرمایه‌گذاران را درباره‌ی عملکرد یا سلامت اقتصادی شرکت گمراه کند؛ به‌گونه‌ای که سود، جریان نقدی یا وضعیت ترازنامه قوی‌تر از واقع به‌نظر برسد. نویسنده چهار دسته‌ی اصلی برای این رفتارها در نظر گرفته است: دستکاری سود، دستکاری جریان نقدی، بازی با معیارهای کلیدی و سوءاستفاده از پیچیدگی حسابداری ادغام‌ها. در بخش دستکاری سود هفت نوع فریبکاری معرفی شده است؛ از ثبت زودهنگام درآمد و ثبت درآمد جعلی تا انتقال هزینه‌های آینده به دوره‌ی فعلی برای ساختن «ذخیره‌ی سود» و هموارکردن نوسان‌ها. در بخش جریان نقدی نشان داده شده که چگونه می‌توان با طبقه‌بندی نادرست پرداخت‌ها و دریافت‌ها، جریان نقدی عملیاتی را پررنگ و بدهی‌ها را کم‌رنگ کرد. در بخش معیارهای کلیدی، مثال ولینت نشان می‌دهد که چگونه تمرکز بر «درآمد نقدی» و حذف سیستماتیک هزینه‌ها می‌تواند شکاف بزرگی بین سود حسابرسی‌شده و عددی که مدیریت روی آن تأکید کرده است ایجاد کند. در بخش مربوط به ادغام‌ها نیز توضیح داده شده که ادغام و تملیک به‌دلیل ذخایر، هزینه‌های یک‌باره و پیچیدگی ارزش‌گذاری، بستر مناسبی برای پنهان‌کردن زیان‌ها و ساختن سودهای موقت است. در فصل‌های پایانی کتاب به نقش حاکمیت شرکتی، هیئت‌مدیره، حسابرسان و نهادهای ناظر پرداخته شده و نشان داده شده که ضعف کنترل‌ها، تضاد منافع و روابط طولانی و بدون چالش بین مدیریت، هیئت‌مدیره و حسابرس چگونه راه را برای فریبکاری باز می‌کند.

چرا باید کتاب فریبکاری های مالی را بخوانیم؟

کتاب فریبکاری های مالی به‌جای ارائه‌ی توصیه‌های کلی، با رفتن سراغ پرونده‌های واقعی نشان می‌دهد فریبکاری مالی در عمل چگونه رخ می‌دهد و در صورت‌های مالی چه ردپایی به‌جا می‌گذارد. خواننده در خلال روایت پرونده‌هایی مانند انرون، ورلدکام، لمان برادرز، مدیریت پسماند و ولینت با الگوهای تکرارشونده‌ی تقلب آشنا می‌شود؛ الگوهایی مثل رشد غیرعادی درآمد بدون رشد متناسب سود، فاصله‌ی زیاد بین سود و جریان نقدی، افزایش شدید مطالبات بلندمدت یا استفاده‌ی افراطی از اقلام یک‌باره. این کتاب علاوه‌بر معرفی تکنیک‌های دستکاری سود و جریان نقدی، نگاه تحلیلی به نقش ساختار حاکمیت شرکتی، هیئت‌مدیره، حسابرسان و نهادهای ناظر دارد و نشان می‌دهد که فریبکاری فقط یک مسئله‌ی فنی حسابداری نیست بلکه نتیجه‌ی ترکیب انگیزه‌های قوی، نظارت ضعیف و فرهنگ سازمانی ناسالم است. خواندن این اثر کمک می‌کند خواننده هنگام مواجهه با صورت‌های مالی و گزارش‌های مدیریتی فقط به عدد سود خالص یا چند نسبت ساده اکتفا نکند و به ارتباط بین سود، ترازنامه و جریان نقدی توجه کند. آشنایی با دسته‌بندی هفت‌گانه‌ی دستکاری سود، سه نوع فریبکاری در جریان نقدی و بازی با معیارهای غیر 0۸۸۳، نوعی «چک‌لیست ذهنی» برای تشخیص نشانه‌های هشداردهنده ایجاد می‌کند. همچنین بخش‌هایی که به نقش هیئت‌مدیره، طرح‌های جبران خدمات مدیران و استقلال حسابرس پرداخته است نشان می‌دهد که قبل از اعتماد به اعداد، باید به این پرسید که چه کسانی این اعداد را تولید و تأیید کرده‌اند و چه منافعی در میان است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فریبکاری های مالی به دانشجویان و فعالان حوزه‌ی حسابداری، مالی و مدیریت مالی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال درک عمیق‌تری از نقاط ضعف و قابلیت سوءاستفاده در صورت‌های مالی هستند. همچنین به تحلیل‌گران و سرمایه‌گذاران بازار سرمایه پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند در ارزیابی شرکت‌ها فراتر از سود گزارش‌شده بروند و نشانه‌های اولیه‌ی دستکاری را تشخیص دهند. مدیران، اعضای هیئت‌مدیره و حسابرسان داخلی نیز می‌توانند از این کتاب برای شناخت بهتر ریسک‌های حاکمیت شرکتی و طراحی کنترل‌های مؤثرتر استفاده کنند.