کتاب ژئواکونومی و حکمرانی

کتاب ژئواکونومی و حکمرانی (جنگ با ابزارهای دیگر) نوشته‌ی رابرت دی. بلک‌ویل و جنیفر ام. هاریس است که رضا رحمتی آن را به فارسی ترجمه کرده و نشر دانشگاه تهران آن را منتشر کرده است. نویسندگان که هر دو سابقه‌ی حضور در حوزه‌ی سیاست خارجی و اندیشکده‌های آمریکایی را دارند، در این اثر نشان می‌دهند چگونه اقتصاد، پول، انرژی، تجارت، سرمایه‌گذاری و حتی زیرساخت‌های مالی جهانی به ابزارهای اصلی رقابت قدرت‌ها تبدیل شده است؛ ابزاری که در بسیاری از موارد جایگزین مداخله‌ی نظامی می‌شود یا دست‌کم در کنار آن به کار می‌رود. این کتاب با تکیه بر تجربه‌ها و گزارش‌های شورای روابط خارجی آمریکا، از یک‌سو مفهوم ژئواکونومی را تعریف و از سوی دیگر، کاربردهای عملی آن را در سیاست خارجی کشورهایی مانند آمریکا، چین، روسیه، کشورهای خلیج فارس و اتحادیه‌ی اروپا بررسی کرده است. ساختار کتاب از مقدمه‌های مترجم، شورای روابط خارجی و نویسندگان آغاز می‌شود و سپس در فصل‌های تحلیلی متعدد، هم مبانی نظری و مفهومی ژئواکونومی را توضیح می‌دهد و هم با مثال‌های عینی از تحریم‌ها، جنگ‌های ارزی، خطوط لوله‌ی انرژی، پیمان‌های تجاری و صندوق‌های ثروت ملی، نشان می‌دهد چگونه «جنگ با ابزارهای دیگر» در جهان امروز جریان دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ژئواکونومی و حکمرانی

کتاب ژئواکونومی و حکمرانی با تمرکز بر مفهوم «جنگ با ابزارهای دیگر» توضیح می‌دهد که چگونه دولت‌ها از ابزارهای اقتصادی برای پیشبرد اهداف ژئوپلیتیک استفاده می‌کنند. رابرت بلک‌ویل و جنیفر هاریس در مقدمه‌ی خود نشان داده‌اند که ایالات متحده با وجود داشتن قدرتمندترین اقتصاد جهان، در دهه‌های اخیر بیش از آنکه از پول و بازار بهره بگیرد، به نیروی نظامی تکیه کرده است و در مقابل، کشورهایی مانند چین و روسیه به‌طور روزافزون از تجارت، سرمایه‌گذاری، انرژی، تحریم، وام و بدهی به‌عنوان سلاح‌های ژئواکونومیک استفاده کرده‌اند. در این کتاب ژئواکونومی به‌عنوان «استفاده از ابزارهای اقتصادی برای ترویج و دفاع از منافع ملی و ایجاد نتایج مطلوب ژئوپلیتیک و نیز اثرگذاری فعالیت‌های اقتصادی دیگر کشورها بر اهداف ژئوپلیتیک یک کشور» تعریف شده است. نویسندگان با مرور تاریخی سیاست خارجی آمریکا از انقلاب این کشور تا جنگ‌های جهانی، جنگ سرد، و دوره‌ی پس از جنگ سرد نشان داده‌اند که چگونه سنت استفاده از ابزارهای اقتصادی در سیاست خارجی آمریکا ابتدا شکل گرفته، سپس در دوره‌هایی مانند جنگ ویتنام و پس از آن به حاشیه رانده شده و جای خود را به رویکردی عمدتاً نظامی داده است. کتاب ژئواکونومی و حکمرانی در ادامه، ساختاری تحلیلی و مرحله‌به‌مرحله دارد. پس از مقدمه‌ی مترجم و مقدمه‌ی شورای روابط خارجی آمریکا، فصل اول با عنوان «منظور از ژئواکونومی چیست؟» به تعریف مفهومی و تمایز ژئواکونومی از ژئوپلیتیک، مرکانتیلیسم، لیبرالیسم اقتصادی و اقتصاد سیاسی بین‌الملل می‌پردازد. فصل دوم با عنوان «ژئواکونومی و نظام بین‌الملل» توضیح می‌دهد که چگونه بازگشت ژئواکونومی، منطق و عمل سیاست خارجی را تغییر داده و چه دگرگونی‌هایی در حکمرانی جهانی، انتخاب‌های دولت‌ها، ماهیت بازارها و قراردادهای بین‌المللی ایجاد کرده است. فصل سوم «ابزارهای پیشرو ژئواکونومی امروز» را بررسی کرده است: سیاست تجاری، سیاست سرمایه‌گذاری، تحریم‌های اقتصادی، فضای سایبری، کمک‌های مالی، سیاست پولی و سیاست‌های انرژی و کالاها. در فصل چهارم با مطالعه‌ی موردی چین، ژئواکونومی این کشور در قبال تایوان، کره‌ی شمالی، ژاپن، آسیای جنوب شرقی، پاکستان و هند تحلیل شده است. فصل‌های پنجم تا هفتم به قدرت ژئواکونومیک چین، تاریخ و وضعیت کنونی ژئواکونومی در سیاست خارجی آمریکا می‌پردازد. فصل هشتم «ژئواکونومی انقلاب انرژی آمریکای شمالی» را بررسی کرده و فصل نهم با طرح «دستورکار ۲۰ موردی» و رهنمودهای سیاسی مشخص، پیشنهاد می‌کند آمریکا چگونه می‌تواند ژئواکونومی را دوباره در مرکز استراتژی خود قرار دهد. فصل دهم نیز جایگاه ژئواکونومی را در استراتژی بزرگ و منافع ملی آمریکا جمع‌بندی کرده است.

خلاصه کتاب ژئواکونومی و حکمرانی

مقدمه‌ی مترجم در کتاب ژئواکونومی و حکمرانی توضیح می‌دهد که ژئواکونومی مفهومی نسبتاً تازه در ادبیات روابط بین‌الملل است اما استفاده از ابزارهای اقتصادی برای شکل‌دادن به رفتار بازیگران سیاسی، قدمتی به اندازه‌ی تاریخ منازعات میان کشورها دارد. مترجم با اشاره به نقش ادوارد لوتواک در جاانداختن این واژه، تأکید کرده است که این کتاب هم در سطح نظری و هم در سطح مصداقی، یکی از آثار مهم در تبیین ژئواکونومی است و برای پژوهشگران حوزه‌های اقتصاد، علوم سیاسی، روابط بین‌الملل و ژئوپلیتیک اهمیت دارد. نویسندگان در مقدمه‌ی خود استدلال کرده‌اند که آمریکا در دهه‌های اخیر «حافظه‌ی استراتژیک» خود در استفاده‌ی نظام‌مند از ابزارهای اقتصادی را از دست داده است، در حالی که رقبایی مانند چین و روسیه، ژئواکونومی را به ابزار اصلی سیاست خارجی خود تبدیل کرده‌اند. در متن کتاب نشان داده شده است که چین چگونه با محدودکردن واردات خودرو از ژاپن، فاسد ماندن موزهای فیلیپینی در بنادر، پاداش‌دادن به شرکت‌های تایوانی همسو، فشار بر کشورهای اروپایی میزبان دالایی لاما، ایجاد بانک سرمایه‌گذاری زیرساخت‌های آسیایی و اعطای وام‌های کلان به کشورهای آمریکای لاتین، از اقتصاد برای پیشبرد اهداف ژئوپلیتیک استفاده کرده است. روسیه نیز با قطع گاز اوکراین در زمستان، تهدید اتحادیه‌ی اروپا به کاهش عرضه‌ی انرژی، بخشش بدهی برخی جمهوری‌های سابق شوروی، و استفاده از اتحادیه‌ی اقتصادی اوراسیا، نمونه‌ی دیگری از به‌کارگیری ژئواکونومی در سطح منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای معرفی شده است. در فصل‌های تحلیلی کتاب، ابتدا تعریف عملیاتی ژئواکونومی ارائه شده و سپس رابطه‌ی آن با ژئوپلیتیک و منافع ملی توضیح داده شده است. نویسندگان نشان داده‌اند که چگونه بازگشت ژئواکونومی، گزینه‌های سیاست خارجی را متنوع کرده است: از استفاده از تحریم‌های مالی و تجاری به‌جای مداخله‌ی نظامی، تا بهره‌گیری از پیمان‌های تجاری، خطوط لوله‌ی انرژی، صندوق‌های ثروت ملی و سیاست‌های پولی برای اعمال فشار یا اعطای مشوق به دیگر کشورها. در بخش مربوط به ابزارها، هفت ابزار اصلی ژئواکونومی امروز فهرست و تحلیل شده است و برای هرکدام، نمونه‌های تاریخی و معاصر ارائه شده است؛ از تحریم‌های هدفمند و جنگ‌های ارزی گرفته تا حملات سایبری به زیرساخت‌های مالی و استفاده از کمک‌های مالی برای تغییر جهت‌گیری سیاسی دولت‌ها. بخش مهمی از کتاب به این پرسش اختصاص یافته است که چرا و چگونه آمریکا از سنت ژئواکونومیک خود فاصله گرفته است. نویسندگان با مرور دوره‌های مختلف تاریخ آمریکا، از طرح مارشال و نظام برتون وودز تا بحران سوئز، نشان داده‌اند که چگونه در گذشته، ابزارهای اقتصادی در مرکز سیاست خارجی آمریکا قرار داشت اما از دوره‌ی جنگ ویتنام به بعد، اقتصاد به حوزه‌ای جدا از ژئوپلیتیک تبدیل شد و سیاست خارجی بیش از پیش بر ابزار نظامی متمرکز شد. در فصل‌های پایانی، کتاب با طرح درس‌هایی برای سیاست خارجی آمریکا در عصر ژئواکونومی و ارائه‌ی «دستورکار ۲۰ موردی» شامل رهنمودهایی درباره‌ی چین، روسیه، آسیا، خاورمیانه، انرژی، سایبر و آموزش دانشگاهی ژئواکونومی، پیشنهاد می‌کند که چگونه می‌توان این ابزارها را دوباره در خدمت منافع ملی و استراتژی بزرگ آمریکا قرار داد.

چرا باید کتاب ژئواکونومی و حکمرانی را بخوانیم؟

کتاب ژئواکونومی و حکمرانی برای فهمیدن این نکته نوشته شده است که در جهان امروز، جنگ و رقابت قدرت‌ها فقط در میدان‌های نظامی رخ نمی‌دهد بلکه در بازارها، بانک‌ها، خطوط لوله، پیمان‌های تجاری و شبکه‌های مالی نیز جریان دارد. این اثر نشان می‌دهد چگونه ابزارهایی مانند تحریم، سرمایه‌گذاری خارجی، وام، بدهی، انرژی، تجارت و حتی زیرساخت‌های سایبری می‌توانند نقش سلاح را در سیاست خارجی بازی کنند و نتایج ژئوپلیتیک به‌همراه داشته باشند. نویسندگان با ترکیب تحلیل نظری و مثال‌های عینی از چین، روسیه، کشورهای خلیج فارس، اتحادیه‌ی اروپا و آمریکا، تصویر دقیقی از «جنگ با ابزارهای دیگر» ارائه کرده‌اند. خواندن این کتاب به درک بهتر پیوند میان اقتصاد و امنیت کمک می‌کند؛ اینکه چگونه تصمیم‌های اقتصادی در سطح ملی و بین‌المللی می‌تواند به تغییر موازنه‌ی قدرت، تضعیف یا تقویت متحدان، و شکل‌دادن به نظم جهانی منجر شود. ساختار فصل‌بندی‌شده‌ی کتاب، از تعریف مفهومی ژئواکونومی تا معرفی ابزارها، مطالعه‌ی موردی چین، مرور تاریخی سیاست خارجی آمریکا و در نهایت ارائه‌ی رهنمودهای سیاستی، امکان می‌دهد که خواننده هم با مبانی نظری آشنا شود و هم با کاربردهای عملی در سیاست جهانی. برای کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تری از تحریم‌ها، جنگ‌های ارزی، انقلاب انرژی، پیمان‌های تجاری و نقش نهادهایی مانند شورای روابط خارجی در شکل‌دادن به گفتمان سیاست خارجی هستند، این کتاب تصویری منسجم و مستند ارائه کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب ژئواکونومی و حکمرانی به دانشجویان و پژوهشگران روابط بین‌الملل، علوم سیاسی، اقتصاد سیاسی و ژئوپلیتیک پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال منبعی تحلیلی درباره‌ی پیوند اقتصاد و سیاست خارجی هستند. همچنین به تحلیلگران و سیاست‌پژوهانی پیشنهاد می‌شود که بر موضوعاتی مانند تحریم‌ها، امنیت انرژی، پیمان‌های تجاری، نقش چین و روسیه در نظام بین‌الملل و تحول استراتژی آمریکا کار می‌کنند. برای فعالان رسانه‌ای و پژوهشگران حوزه‌ی مطالعات آمریکا نیز این کتاب منبعی مناسب برای فهم منطق ژئواکونومیک پشت بسیاری از بحران‌ها و تصمیم‌های سیاست خارجی معاصر است.