کتاب زیست شناسی و پرورش شتر با تمرکز بر شترهای پاکستان

کتاب زیست شناسی و پرورش شتر با تمرکز بر شترهای پاکستان (Biology and Breeding of Camels) نوشته مسرور الهی ببر و محمد اشرف به‌وسیله‌ی مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده است. نام مترجم‌های این اثر عبارت است از محمدرضا محمدیان، جواد عباسی، فرنیا بختیاری نیا، تارا شمشکی، احمد جهانی، مهدی ضمیری و امیرعلی مصطفوی. کتاب حاضر بر پایه‌ی پژوهش‌ها و تجربه‌های نویسندگان در یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های شتر در جهان (پاکستان) شکل گرفته است. این کتاب با تکیه‌ بر داده‌های علمی، مثال‌های میدانی و اشاره به شرایط ایران و پاکستان، تصویری نسبتاً کامل از شتر به‌عنوان حیوانی چندمنظوره ارائه داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زیست شناسی و پرورش شتر با تمرکز بر شترهای پاکستان

کتاب زیست شناسی و پرورش شتر با تمرکز بر شترهای پاکستان به قلم مسرور الهی ببر و محمد اشرف بر پایه‌ی سال‌ها پژوهش درباره‌ی شتر در مناطق بیابانی و نیمه‌بیابانی نوشته شده است. مترجمان ایرانیْ این کتاب را برای استفاده در دانشگاه‌ها و نیز برای فعالان دامپروری در ایران به پارسی برگردانده‌اند. این کتاب در فصل اول با عنوان «دنیای قدیم و جدید شترها» از معرفی کلی شتر به‌عنوان پستاندار زوج‌سم، ساختار کوهان، نقش آن در تأمین انرژی و سازگاری با بیابان آغاز می‌کند و سپس به منشأ تکاملی شترها در آمریکای شمالی، مسیر مهاجرت آن‌ها به اوراسیا و روند اهلی‌سازی در خاورمیانه و آسیای مرکزی می‌پردازد.

مسرور الهی ببر و محمد اشرف در ادامه با مرور فسیل‌ها و دوره‌ها مسیر تکامل جمجمه، دندان‌ها، اندام‌ها و شکل پا در شتر را دنبال کرده‌اند؛ همچنین به موضوعاتی مانند اهلی‌سازی شتر در شبه‌جزیره‌ی عربستان، نقش آن در کاروان‌ها و گسترش جمعیت شتر در کشورهای مختلف پرداخته‌اند. کتاب زیست شناسی و پرورش شتر با تمرکز بر شترهای پاکستان در فصل‌های بعدی به‌سمت مباحث تخصصی‌تر حرکت کرده است. عنوان کامل کتاب حاضر در زبان مبدأ عبارت است از: Biology and Breeding of Camels: Focus on Pakistan Camels.

خلاصه کتاب زیست شناسی و پرورش شتر با تمرکز بر شترهای پاکستان

شتر یک ذخیره‌ی ژنتیکی ارزشمند است که می‌تواند در شرایط سخت بیابانی، تولید گوشت و شیر با ویژگی‌های تغذیه‌ای و درمانی خاص را حفظ کند. کمبود دانش در زمینه‌ی بیماری‌ها، بهداشت و شیوه‌های پرورش شتر در میان شترداران یکی از موانع اصلی شکوفایی این بخش بوده است. نویسندگان در فصل اول با معرفی شتر به‌عنوان پستاندار زوج‌سم دارای کوهان چربی، سه گونه‌ی اصلی زنده (تک‌کوهانه، دوکوهانه‌ی اهلی و دوکوهانه‌ی وحشی) را توضیح می‌دهند و سپس به ریشه‌ی واژه‌ی «کملوس» و جایگاه شتر در خانواده‌ی شتریان می‌پردازند.

بخش «منشأ شترها» با تکیه‌ بر فسیل‌ها نشان می‌دهد که شترها ابتدا در آمریکای شمالی و در دوره‌ی ائوسن از اجدادی کوچک با چهار انگشت و دندان‌های تاج‌کوتاه تکامل یافته‌اند و سپس ازطریق تنگه‌ی برینگ به اوراسیا مهاجرت کرده‌اند. در ادامه روند تکامل از پروتیلوپوس تا پروکملوس و سپس کملوس‌های امروزی دنبال می‌شود و تغییراتی مانند افزایش اندازه‌ی بدن، ازدست‌رفتن انگشتان کناری، ادغام متاپودیال‌ها، تغییر شکل سم و کاهش تدریجی تعداد دندان‌ها تشریح شده است.

نویسندگان با اشاره به داده‌های ژنومی، جدایی شتر و لاما حدود ۲۵ میلیون سال پیش و تفکیک شتر تک‌کوهانه و دوکوهانه را حدود هشت میلیون سال پیش گزارش کرده‌اند. سپس ویژگی‌های کالبدشناسی و فیزیولوژیک شتر مانند معده‌ی سه‌بخشی، گلبول‌های قرمز بیضی‌شکل، ساختار کوهان، عضو «دولا» در نرهای تک‌کوهانه، توانایی تحمل کاهش شدید آب بدن، تولید ادرار غلیظ و مدفوع خشک، تنظیم دمای بدن در بازه‌ی ۳۴ تا ۴۱/۷ درجه و سازگاری‌های ویژه‌ی چشم، بینی، لب‌ها و پاها برای زندگی در بیابان توضیح داده می‌شود.

توزیع جغرافیایی شتر، تمرکز ۸۰درصد جمعیت در آفریقا، رشد سریع در شاخ آفریقا و کشورهای ساحلی و روندهای متفاوت در کشورهایی مانند هند، پاکستان، ایران، چین و استرالیا بررسی شده است. تنوع زیستی شترها، تفاوت نژادها، نقش رنگ پوشش و نام صاحبان در نام‌گذاری و نتایج مطالعات ژنتیک مولکولی نشان می‌دهد بسیاری از تفاوت‌های ظاهری پشتوانه‌ی ژنتیکی مشخصی ندارند. کتاب در ادامه‌ به رفتار و سبک زندگی شتر، ساختار گله‌ها، نقش نر غالب، الگوی راه‌رفتن، سرعت حرکت، طول عمر و جزئیات تولیدمثل می‌پردازد.

مفاهیمی مانند فصل جفت‌گیری، رفتار نرها در دوره‌ی مستی، نقش ترشحات پوستی و دولا در جذب ماده‌ها، نحوه‌ی جفت‌گیری در حالت نشسته، طول چرخه‌ی استروس، مدت بارداری حدود ۱۳ ماه، وزن نوزاد، زمان شروع تغذیه از علوفه و زمان از شیرگیری توضیح داده شده است. در بخش «رژیم غذایی و شکار» شتر به‌عنوان شاخه‌خوار معرفی شده که از بوته‌ها، درختچه‌ها، گیاهان خاردار و نمکی و در صورت لزوم از چمن‌های آبدار تغذیه می‌کند و انتخاب خوراک آن تحت‌تأثیر گونه‌ی حیوان، وضعیت فیزیولوژیک، عوامل محیطی و ویژگی‌های گیاه است. فصل‌های بعدی کتاب بر همین پایه‌ی زیستی، به‌سمت مباحث تخصصی‌تر تغذیه، ژنتیک، بیماری‌ها، تغییرات اقلیمی و اقتصاد شتر گسترش می‌یابد.

چرا باید کتاب زیست شناسی و پرورش شتر با تمرکز بر شترهای پاکستان را بخوانیم؟

کتاب زیست شناسی و پرورش شتر با تمرکز بر شترهای پاکستان برای کسانی که به شتر فقط به‌عنوان حیوان کاروان نگاه می‌کنند، تصویری کاملاً متفاوت ارائه کرده است. این کتاب نشان می‌دهد که چگونه ویژگی‌هایی مانند کوهان چربی، گلبول‌های قرمز بیضی‌شکل، معده‌ی سه‌بخشی، توانایی تحمل کم‌آبی و رفتار تغذیه‌ای خاص، شتر را از سایر نشخوارکنندگان متمایز کرده است. تمرکز کتاب بر شترهای پاکستان باعث شده است که مثال‌ها، نژادها و سیستم‌های پرورش مطرح‌شده به شرایط اقلیمی و اجتماعی نزدیک به ایران شباهت بسیاری داشته باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران دامپزشکی، علوم دامی و بوم‌شناسی پیشنهاد می‌شود؛ گروهی که به‌دنبال منبعی تخصصی درباره‌ی زیست‌شناسی، تغذیه، ژنتیک و بیماری‌های شتر هستند. همچنین اثر حاضر به برنامه‌ریزان و کارشناسان حوزه‌ی کشاورزی و دامپروری در مناطق خشک و نیمه‌خشک پیشنهاد می‌شود؛ افرادی که به نقش شتر در امنیت غذایی، سازگاری با تغییرات اقلیمی و توسعه‌ی پایدار علاقه دارند. این کتاب برای شترداران، فعالان بخش خصوصی و کسانی که به توسعه‌ی زنجیره‌ی ارزش محصولات شتر (شیر، گوشت، پوست، صنایع دستی) فکر می‌کنند نیز مناسب است.