کتاب جام باقی

کتاب جام باقی به کوشش امیرحسین مدرس و به همت نشر ستاک منتشر شده است. این کتاب گزیده‌ای از غزل فارسی را در پیوند با سنت روضه‌خوانی و ستایشگری اهل بیت علیهم‌السلام گرد آورده و با مقدمه‌ای مفصل درباره تاریخ عزاداری حسینی، مداحی و «مناسب‌خوانی» آغاز می‌شود. مدرس در این اثر کوشیده است از دل دیوان بیش از صد غزل‌سرا، ابیاتی را که با لحظه‌ها و شخصیت‌های واقعه عاشورا تناسب معنایی دارند انتخاب کند و در قالب فصولی منظم در اختیار ستایشگران قرار دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جام باقی

کتاب جام باقی اثری از امیرحسین مدرس است که در آن، سنت دیرپای عزاداری برای حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام و پیوند آن با شعر فارسی و هنر آواز و مداحی بررسی شده است. نویسنده در پیشگفتاری بلند، تاریخچه‌ی روضه‌خوانی را از نخستین مجالس سوگ پس از واقعه‌ی عاشورا تا دوره‌های اموی، عباسی، آل‌بویه، صفوی، قاجار و سال‌های معاصر دنبال کرده است و نشان داده است که چگونه «روضه و روضه‌خوانی» از دل کتاب روضة الشهداء و مجالس مقتل‌خوانی به یک سنت ریشه‌دار مذهبی و فرهنگی تبدیل شده است. در ادامه‌ی کتاب جام باقی، مدرس مفهوم «مناسب‌خوانی» را شرح داده است؛ یعنی توانایی انتخاب شعر متناسب با حال و زمان و مکان مجلس. او با آوردن نمونه‌هایی از آوازخوانان و روضه‌خوانان نامدار مانند تاج اصفهانی، حسن کسایی، صدرالمحدثین، سیدعبدالرحیم اصفهانی، حاج احمد شمشیرگران، حاج حسن محمدی، ذبیح‌اللّه ترابی، مهدی امین‌فروغی و علی انسانی، نشان داده است که چگونه یک بیت یا غزل در لحظه‌ای خاص می‌تواند مجلس را دگرگون کند. بخش پایانی مقدمه‌ی کتاب جام باقی به توضیح جایگاه رجزهای عاشورایی، زبان ادیبانه‌ی معصومان علیهم‌السلام و نسبت آن با انتخاب شعر فاخر برای مدح و مرثیه اختصاص یافته است. سپس نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه در طی چند سال، غزلیات بیش از صد شاعر قدیم و جدید را مصراع به مصراع خوانده و ابیاتی را که با شب‌ها و روزهای دهه‌ی اول محرم و موضوعات روضه‌ها تناسب دارند، در فصل‌هایی منظم و بر اساس نام‌گذاری مرسوم مجالس عزاداری مرتب کرده است.

خلاصه کتاب جام باقی

کتاب جام باقی از یک سو تاریخ و فرهنگ عزاداری حسینی و از سوی دیگر گنجینه‌ی غزل فارسی را کنار هم می‌نشاند. امیرحسین مدرس ابتدا نشان می‌دهد که چگونه از نخستین مجالس سوگ در کربلا، کوفه، شام و مدینه تا دوران آل‌بویه، صفویه، قاجار و پس از انقلاب، روضه‌خوانی به محور هویت شیعی تبدیل شده است. سپس با تمرکز بر مفهوم «مناسب‌خوانی» توضیح می‌دهد که ستایشگر آگاه باید هم مقتل و تاریخ بداند و هم شعر و ردیف آوازی را بشناسد تا در لحظه، مناسب‌ترین بیت را برای حال مجلس برگزیند. در بخش اصلی، کتاب مجموعه‌ای از ابیات و غزل‌ها از بیش از صد شاعر را گرد آورده است که در ظاهر عاشقانه‌اند اما با نگاهی مذهبی می‌توان آن‌ها را زبان حال شخصیت‌ها و موقعیت‌های مختلف واقعه‌ی کربلا دید. این ابیات بر اساس شب‌ها و روزهای محرم و موضوع هر مجلس مرتب شده‌اند تا ستایشگران بتوانند برای هر موقعیت، شعری متناسب در اختیار داشته باشند.

چرا باید کتاب جام باقی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری درونی از سنت روضه‌خوانی و مداحی ارائه کرده است و نشان می‌دهد چگونه شعر عاشقانه‌ی فارسی می‌تواند در خدمت بیان مصائب عاشورا قرار گیرد. خواننده با تاریخ عزاداری حسینی، مفهوم مناسب‌خوانی، نمونه‌های عینی از مجالس قدیم و امروز و نیز گزیده‌ای گسترده از غزل‌های قابل استفاده در مجالس آشنا می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به ستایشگران و مداحان، علاقه‌مندان به شعر غزل فارسی، پژوهشگران آیین‌های عزاداری حسینی و کسانی پیشنهاد می‌شود که به پیوند میان موسیقی آوازی ایرانی، روضه‌خوانی و ادبیات کلاسیک علاقه دارند.