کتاب سیاست پارسایی

کتاب سیاست پارسایی نوشته‌ی صبا محمود و با ترجمه‌ی طاهره حبیبی اثری است که پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی آن را منتشر کرده است. نویسنده که انسان‌شناس است به سراغ جنبش‌های دینی معاصر در مصر رفته و از خلال آن‌ها نسبت میان احیای اسلامی، فمینیسم و سیاست را بررسی کرده است. این کتاب با تمرکز بر تجربه‌ی زنان در جنبش مساجد قاهره، پرسش‌های رایج درباره‌ی «زن مسلمان»، آزادی، عاملیت و سکولاریسم را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد چگونه پارسایی و دین‌داری می‌تواند به موضوعی سیاسی و نظری بدل شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیاست پارسایی

کتاب سیاست پارسایی با تمرکز بر جنبش احیای اسلامی در مصر، به‌ویژه جنبش مساجد زنان در قاهره، نوشته شده است و صبا محمود در آن تجربه‌ی زیسته‌ی زنان دیندار را به‌عنوان مسئله‌ای نظری و سیاسی پی می‌گیرد. نویسنده از دل خاطره‌ی شخصی خود در پاکستان و فعالیت در جریان‌های چپ و فمینیستی آغاز می‌کند و نشان می‌دهد چگونه مواجهه با انقلاب ایران، اسلام‌گرایی سیاسی و شکست پروژه‌های سکولار، او را به بازاندیشی در مفاهیم آزادی، عاملیت و رهایی کشانده است. کتاب سیاست پارسایی در پنج فصل اصلی سامان یافته است: فصل نخست به نسبت فمینیسم، آزادی و مفهوم عاملیت می‌پردازد و نقدی جدی به این پیش‌فرض وارد می‌کند که زنان «ذاتاً» باید علیه سنت‌های دینی مردسالار مقاومت کنند. فصل دوم توپوگرافی جنبش پارسایی و تاریخچه‌ی جنبش مساجد را در بستر تحولات اجتماعی و سیاسی مصر ترسیم کرده است. در فصل سوم سبک‌های تدریس، استناددهی و رهبری در حلقه‌های آموزشی زنان بررسی شده و نشان داده شده که چگونه زنان در مقام معلم و مفسر متون دینی ظاهر می‌شوند. کتاب سیاست پارسایی در فصل چهارم به اخلاق ایجابی، مناسک، نماز و مفهوم تقوا می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه بدن، عادت‌ها و ترس دینی در شکل‌گیری سوژه‌ی مؤمن نقش دارند. فصل پنجم نیز به عاملیت، جنسیت و بدنمندی اختصاص دارد و تناقض‌های تقوا، تصمیم‌های عقیدتی ناپایدار و نسبت میان دعوت، خویشاوندی و سیاست را دنبال کرده است.

خلاصه کتاب سیاست پارسایی

کتاب سیاست پارسایی به این سؤال محوری می‌پردازد که چگونه می‌توان مشارکت فعال زنان مسلمان در جنبش‌های احیای اسلامی را فهمید، بدون آنکه آن را صرفاً «آگاهی کاذب» یا «اسارت در مردسالاری» نامید. صبا محمود با کار میدانی طولانی در میان حلقه‌های آموزشی زنان در مساجد قاهره، نشان می‌دهد این زنان از خلال درس‌های قرآن، حدیث، فقه و اخلاق، نوعی سوژه‌ی پارسا و متقی را در خود می‌سازند که هم به نظم دینی وفادار است و هم بسیاری از مرزهای جنسیتی سنتی را جابه‌جا می‌کند. نویسنده در این کتاب مفاهیمی مانند آزادی، عاملیت، مقاومت و خودآیینی را بازخوانی می‌کند و استدلال کرده است که عاملیت فقط در برهم‌زدن هنجارها خلاصه نمی‌شود، بلکه در شیوه‌هایی که افراد هنجارها را در بدن، عادت و اخلاق خود درونی می‌کنند نیز حضور دارد. دغدغه‌ی اصلی کتاب، فهم سیاست در مکان‌های «غیرمعمول» مانند مسجد، مناسک و پارسایی روزمره است.

چرا باید کتاب سیاست پارسایی را بخوانیم؟

این کتاب چشم‌اندازی متفاوت برای فهم نسبت میان دین‌داری، زن مسلمان و فمینیسم ارائه می‌کند و خواننده را وادار می‌کند درباره‌ی بدیهیات رایج در مورد آزادی، عاملیت و سکولاریسم دوباره فکر کند. سیاست پارسایی با تکیه بر روایت‌های میدانی و تحلیل نظری، نشان می‌دهد چگونه اخلاق، بدن و عبادت می‌توانند به عرصه‌ای برای شکل‌گیری سوژه و سیاست بدل شوند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران مطالعات زنان، علوم اجتماعی، مطالعات اسلامی و فمینیسم انتقادی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر بحث‌های مربوط به زن مسلمان، سکولاریسم، احیای اسلامی و نسبت دین و سیاست هستند و به‌دنبال چارچوب‌های تحلیلی تازه می‌گردند.‎ "این در نوع خود جالب‌توجه و معنادار است که مسئلة زن با همه توابع و متفرعات آن در طول یک قرن گذشته از مهم‌ترین نقاط مواجهه غرب جدید با عالم اسلامی بوده است. این البته از مهم‌ترین روندهای فکری و سیاسی قرن بیستم در خود غرب است که زن به‌مثابه نوعی مسئله صورت بندی شد و در کانون منازعات و مبارزات سیاسی قرار گرفت؛ اما امتداد این روند در ترسیم تصویر زن مسلمان و صورت‌بندی سنت و فرهنگ اسلامی به‌مثابة زنجیر و زندانی که بر جسم و روح زنان این خش از جغرافیای عالم سنگینی می‌کند، در روایت‌های تبلیغی و رسانه‌ای و حتی نظرورزی‌ها و تتبعات دانشگاهی غربی وجهی مضاعف و بعضاً اغراق‌آمیز داشته است. بی‌تردید وجه مهمی از مسئله به دستورکارهای سیاسی و مکانیزم‌های سلطه و استیلا راجع است که موضوع زن را حامل موثری برای ایجاد تغییرات فرهنگی و تمدنی در جهت ادغام و انقیاد عالم اسلامی در نظم غربی شناسایی کرده است. باوجوداین ماجرا وجهی عمیق‌تر نیز دارد که البته خالی از نسبت با نکته پیشین نیست. آنچه در عوض می‌تواند پیش‌برنده باشد، این است که مسئله زن مسلمان با مقولات و مفاهیمی برآمده از بستر فرهنگی و تاریخی که او بدان تعلق دارد مفهوم شود و از خلال این فهم، امکان‌های واقعی سیاسی برای ارتقای موقعیت و حل‌وفصل مسائل زنان جست‌وجو شود. کتاب سیاست پارسایی؛ احیای اسلامی و سوژه فمینیستی از صبا محمود، انسان‌شناس پاکستانی‌ـ‌بریتانیایی، از این حیث اثری پیشرو است. محمود به جریان فمینیسم انتقادی با گرایش پسااستعمارگرایی تعلق دارد که تلاش می‌کند نقد فمینیستی را در بستر سایر جوامع از کلیشه‌های سکولار و لیبرال غربی رها سازد و آن را زمینه‌مند و بومی کند."