کتاب عهد پدر

کتاب عهد پدر نوشته صابر جعفری کافی‌ آبادی و حسنا سهرابی‌ فر توسط نشر پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی منتشرشده است. این کتاب به بررسی زیست‌‌جهان دینی زنان دانشجو در سال‌های منتهی به انقلاب اسلامی پرداخته و تلاش دارد با رویکردی جامعه‌شناختی و تاریخی، تجربه‌های زنان دانشگاهی آن دوران را از منظر دین‌داری و مواجهه با تحولات اجتماعی و فرهنگی بازنمایی کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عهد پدر

کتاب عهد پدر (زیست‌جهان دینی زنان دانشجو در سال‌های منتهی به انقلاب اسلامی) اثری در حوزه‌ی پژوهش اجتماعی است که به روایت و تحلیل تجربه‌های زنان دانشجو در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ خورشیدی می‌پردازد؛ دورانی که جامعه‌ی ایران با تغییرات فرهنگی، سیاسی و اقتصادی گسترده‌ای روبه‌رو بود. نویسندگان، صابر جعفری کافی‌ آبادی و حسنا سهرابی‌ فر، با بهره‌گیری از روش پدیدارشناسی تجربی و مصاحبه‌های عمیق با زنان دانشگاهی آن دوره، تلاش کرده‌اند تصویری چندلایه و واقع‌گرایانه از وضعیت دین‌داری، سبک زندگی، نقش خانواده، تحصیل، اشتغال و حضور اجتماعی زنان ارائه دهند. 

ساختار کتاب حاضر شامل فصل‌هایی است که هریک به جنبه‌ای از زیست‌جهان دینی زنان می‌پردازد؛ از بدن و پوشش و حجاب تا مناسک دینی، خانواده، مشارکت اجتماعی و مواجهه با سیاست‌های فرهنگی حکومت پهلوی. این کتاب جلد دوم از مجموعه‌ی ریشه‌ها است و با هدف بازسازی تاریخی و اجتماعی تجربه‌های کمترشنیده‌شده‌ی زنان در آستانه‌ی انقلاب اسلامی تدوین شده است. صابر جعفری کافی‌ آبادی و حسنا سهرابی‌ فر در کنار روایت‌های فردی، به تحلیل زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی و تأثیر سیاست‌های حکومتی بر زندگی روزمره زنان نیز پرداخته‌اند. قالب کتاب پژوهشی و تحلیلی است و با اتکا به داده‌های میدانی و اسناد تاریخی، تصویری از تحولات ذهنی و عینی زنان دانشجو در آستانه‌ی انقلاب اسلامی ارائه می‌دهد.

خلاصه کتاب عهد پدر

نویسندگان در کتاب عهد پدر، با تمرکز بر روایت‌های زنان دانشجو، به بازسازی زیست‌جهان دینی آنان در سال‌های منتهی به انقلاب اسلامی می‌پردازند. کتاب با بررسی زمینه‌های خانوادگی، طبقاتی و فرهنگی این زنان آغاز می‌شود و نشان می‌دهد که تجربه‌ی دین‌داری و مواجهه با ارزش‌های دینی در میان زنان دانشگاهی آن دوره، طیفی متنوع و چندوجهی داشته است. برخی از خانواده‌ها مذهبی و مقید به شریعت بوده‌اند و برخی دیگر رویکردی سنتی یا حتی مدرن‌تر داشته‌اند. این تفاوت‌ها در نگرش به حجاب، حضور اجتماعی، تحصیل و اشتغال زنان بازتاب یافته است. در ادامه، کتاب به نقش سیاست‌های فرهنگی حکومت پهلوی در تغییر سبک زندگی و ارزش‌های زنان می‌پردازد. 

دانشگاه به‌عنوان فضایی رادیکال برای ورود زنان به عرصه‌ی عمومی و تجربه‌ی زیست دینی جدید معرفی می‌شود. زنان دانشجو با چالش‌هایی چون فشارهای اجتماعی، محدودیت‌های خانوادگی و سیاست‌های رسمی حکومت درباره‌ی پوشش و رفتار مواجه بوده‌اند. روایت‌ها نشان می‌دهد که زنان در مواجهه با این چالش‌ها، راهبردهای متنوعی از پذیرش، مصالحه، مقاومت یا حتی تمرد پنهان را در پیش گرفته‌اند. 

کتاب همچنین به مناسک دینی، نقش خانواده و پدر (عهد پدر) و تأثیر نهادهای دینی و آموزشی بر شکل‌گیری هویت دینی زنان می‌پردازد. تجربه‌ی زنان از عبادات، مناسبت‌های مذهبی و حضور در جلسات دینی، در کنار مواجهه با رسانه‌ها و فرهنگ مدرن، تصویری از فرازونشیب‌های دین‌داری در آن دوره ارائه می‌دهد. در نهایت، کتاب با تحلیل روایت‌های فردی و جمعی، به این پرسش می‌پردازد که چگونه زیست‌جهان دینی زنان دانشجو در سال‌های منتهی به انقلاب اسلامی شکل گرفته و چه تأثیری بر تحولات اجتماعی و فرهنگی آن دوران داشته است.

چرا باید کتاب عهد پدر را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی مبتنی‌بر روایت‌های دست‌اول و تحلیل جامعه‌شناختی، فرصتی فراهم می‌کند تا تجربه‌های کمتر شنیده‌شده‌ی زنان دانشجو در سال‌های منتهی به انقلاب اسلامی از زاویه‌ای تازه دیده شود. کتاب عهد پدر، نه‌تنها به بررسی تحولات دینی و فرهنگی زنان می‌پردازد، بلکه زمینه‌های اجتماعی، خانوادگی و سیاسی مؤثر بر این تحولات را نیز واکاوی می‌کند. خواندن این اثر به درک عمیق‌تر نقش زنان در تحولات اجتماعی و دینی ایران و شناخت پیچیدگی‌های هویت دینی و اجتماعی آنان در بستر تاریخ معاصر کمک می‌کند؛ همچنین کتاب با ارائه‌ی روایت‌های متنوع و تحلیل‌های دقیق، امکان مقایسه‌ی وضعیت دین‌داری و سبک زندگی زنان پیش و پس از انقلاب را فراهم می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب برای پژوهشگران علوم اجتماعی، تاریخ‌پژوهان، علاقه‌مندان به مطالعات زنان و دانشجویان رشته‌های جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی مفید است؛ همچنین کسانی که دغدغه‌ی فهم تحولات هویت دینی و اجتماعی زنان ایرانی در دوران معاصر را دارند یا به‌دنبال شناخت زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی انقلاب اسلامی هستند، می‌توانند از این اثر بهره‌مند شوند.

بخشی از کتاب عهد پدر

«در جوامعی مانند ایران که دین، صرف‌نظر از تطورات تاریخی‌اش، همواره نهادی تعیین‌کننده بوده است، بسیاری از کنش‌های فردی و جمعی مؤمنان و حتی مدبران را می‌توان با ارجاع به تصویر یا تصاویر قالبی‌ای از معنای دین‌داری توضیح داد که در زیست‌جهان افراد حضور دارند. ارزیابی‌هایی که از وضعیت دین‌داری در زیست‌جهان نسل‌های امروز داریم، تا حدود بسیار زیادی در مقایسه با تلقی‌ها و تصاویری شکل می‌گیرد که از دین‌داری در زیست‌جهان دیروز داریم. خصوصیات هریک از این زیست‌جهان‌ها با اشتراکات و افتراق‌هایشان نقشی انکارناپذیر در تکوین و تطور این تصاویر قالبی دارند. باوجوداین، رخدادهایی مانند انقلاب اسلامی و دفاع مقدس و تجربهٔ غریب حکومت دینی در چهار دههٔ اخیر و ملاحظات سیاسی و اخلاقی که به بار آورده، چونان موانع اجتماعی-شناختی‌ای عمل می‌کنند که می‌توانند تصویر ما از زیست‌جهان دیروز و سبقهٔ جهان امروز را مخدوش سازند و موجب اعوجاج آن شوند.»