کتاب ژان - پیر ملویل، یک آمریکایی در پاریس

کتاب ژان-پیر ملویل، یک آمریکایی در پاریس (سرگذشت سینما؛ ۱) نوشته‌ی ژینت ونساندو با ترجمه‌ی هومن قویدل و آرش پورموذن، روایتی مفصل از زندگی، سلیقه‌ی هنری و جهان سینمایی ژان-پیر ملویل است؛ فیلم‌سازی که میان مقاومت فرانسه، سینه‌فیلی افراطی و شیفتگی به آمریکا، هویت پیچیده‌ای برای خود ساخت. نشر شورآفرین آن را منتشر کرده است. نویسنده در مقدمه توضیح می‌دهد که این اثر نخستین پژوهش نقادانه‌ی جامع به زبان انگلیسی درباره‌ی ملویل بوده و حالا در قالب ترجمه‌ی فارسی، برای مخاطبان فارسی‌زبان در دسترس است. متن کتاب از همان ابتدا با معرفی فیلم‌های شاخص ملویل، از خاموشی دریا و ارتش سایه‌ها تا سامورایی و باب قمارباز، جایگاه او را در سینمای پساجنگ فرانسه و نسبتش با موج نو، سینمای آمریکا و فرهنگ عامه‌پسند فرانسوی ترسیم کرده است. در این کتاب، ملویل هم‌زمان به‌عنوان «فیلم‌ساز مؤلف»، عضو نهضت مقاومت، سینه‌فیلی وسواسی و شخصیتی متناقض‌نما تصویر شده است؛ کسی که استودیوی شخصی‌اش را ساخت، با ستاره‌هایی چون بلموندو، ونتورا و دلون کار کرد و در عین حال با منتقدان و همکارانش مدام در کشمکش بود. نویسنده با تکیه‌بر فیلم‌ها، مصاحبه‌ها، آرشیوها و نقدهای هم‌دوره، تلاش کرده است تصویری چندلایه از سبک، تم‌ها و سیر شهرت و فراموشی و احیای دوباره‌ی ملویل ارائه کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ژان - پیر ملویل، یک آمریکایی در پاریس

کتاب ژان-پیر ملویل، یک آمریکایی در پاریس از همان سطرهای آغازین، ملویل را در بستر سینمای پساجنگ فرانسه و فرهنگ فراملی سینما قرار می‌دهد. ژینت ونساندو ابتدا با مرور کارنامه‌ی سیزده فیلم بلند ملویل، از اقتباس ادبی بچه‌های وحشتناک تا تریلرهای نوآر مانند باب قمارباز، کلاه، سامورایی و دایره‌ی سرخ، نشان می‌دهد که چگونه او هم‌زمان در سینمای بدنه و در مقام مؤلفی وسواسی حضور داشته است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که این کتاب نه زندگی‌نامه‌ی کلاسیک، بلکه پژوهشی نقادانه بر فیلم‌ها است؛ با این‌حال فصل «از فیلم‌باز تا فیلم‌ساز: زندگی و حرفه‌ی ژان-پیر ملویل» بخش مفصلی را به ریشه‌های خانوادگی، تجربه‌ی جنگ و مقاومت، سینه‌فیلی افراطی، تأسیس استودیوی خیابان ژنر و روابط پرتنش او با نویسندگان، ستاره‌ها و منتقدان اختصاص داده است. کتاب ژان-پیر ملویل، یک آمریکایی در پاریس در شش بخش اصلی تنظیم شده است. بخش ۱ گزارشی فشرده از زندگی، پیشه و سیر تحول جایگاه ملویل نزد منتقدان ارائه می‌کند. بخش ۲ تا ۶ فیلم‌ها را در خوشه‌های دو یا سه‌تایی بررسی می‌کند: از «مشق‌های سبک‌پردازانه»‌ی اولیه مثل ۲۴ ساعت از زندگی یک دلقک، بچه‌های وحشتناک و وقتی این نامه را می‌خوانی، تا «سه‌گانه‌ی جنگ» شامل خاموشی دریا، لئون مورن، کشیش و ارتش سایه‌ها، و سپس مجموعه‌ی تریلرها که در سه دسته‌ی «در میانه‌ی موج نو و آمریکا» (باب قمارباز، دو مرد در منهتن، ارشد خانواده‌ی فرشو)، اقتباس‌های سری‌نوآر (کلاه و نفس دوباره) و «سه‌گانه‌ی دلون» (سامورایی، دایره‌ی سرخ، یک پلیس) تحلیل شده‌اند. در هر بخش، نویسنده هم به سبک بصری و میزانسن، هم به جایگاه فیلم‌ها در سینمای عامه‌پسند فرانسه، هم به نسبت آن‌ها با فرهنگ آمریکایی و هم به لایه‌های هویتی و جنسیتی می‌پردازد. در فصل‌های پایانی، مسیر پر فرازونشیب استقبال منتقدان از ملویل، از ستایش اولیه تا طرد ایدئولوژیک و سپس احیای دوباره‌ی او در کنار موج نئونوآر و فیلم‌سازانی چون تارانتینو و جان وو، بازخوانی شده است.

خلاصه کتاب ژان - پیر ملویل، یک آمریکایی در پاریس

در این کتاب، ژینت ونساندو چهار محور اصلی را برای خواندن جهان ملویل پیشنهاد کرده است: سبک فیلم، سینمای عامه‌پسند فرانسه، هویت ملی/فراملی و هویت/جنسیت. در سطح نخست، نویسنده با دقتی صحنه‌به‌صحنه به قاب‌بندی، حرکت دوربین، نورپردازی، نسبت لوکیشن و استودیو و جزئیات میزانسن می‌پردازد تا «سبک ملویلی» را در طول زمان ردیابی کند؛ سبکی که میان کلاسیک‌گرایی و مدرنیسم، و میان سینمای بدنه و اطوارگرایی در نوسان است. در کنار این تحلیل فرمال، کتاب نشان می‌دهد که چگونه ملویل، با وجود استقلال و استودیوی شخصی، عمیقاً در سنت سینمای عامه‌پسند فرانسه ریشه دارد: اقتباس از ادبیات جدی و عامه‌پسند، کار با ستاره‌های گیشه‌پسند و توجه به قواعد ژانر پلیسی و تریلر. در سطح هویت ملی/فراملی، کتاب ژان-پیر ملویل، یک آمریکایی در پاریس تجربه‌ی جنگ جهانی دوم، عضویت در نهضت مقاومت و زندگی در فرانسه‌ی اشغال‌شده و پساجنگ را به‌عنوان شالوده‌ی جهان ملویل دنبال کرده است؛ از خاموشی دریا و ارتش سایه‌ها تا اشاره‌های پنهان به گذشته‌ی مقاومت در دو مرد در منهتن. در عین حال، «آمریکایی‌بودگی» ملویل – از نام مستعارش تا کلاه استتسون، ماشین‌های آمریکایی و شیفتگی به گنگسترهای هالیوودی – به‌عنوان هویتی پوشیدنی و کنایی تحلیل شده است؛ هویتی که در فیلم‌ها به شکل ادغام سینمای کلاسیک هالیوود با فضا و اخلاق فرانسوی ظاهر می‌شود. محور چهارم کتاب، جنسیت است: نویسنده با مرور فیلم‌ها از خاموشی دریا و لئون مورن، کشیش تا کلاه، ارشد خانواده‌ی فرشو و یک پلیس، به تمرکز شدید بر مردان، حذف تدریجی زنان از مرکز روایت، و شکل‌گیری جهان‌های «هوموسوسیال» می‌پردازد؛ جهانی که در آن وفاداری، خیانت، تنهایی و کدهای اخلاقی مردانه، هم‌زمان جذاب و مسئله‌دار تصویر شده‌اند. در فصل‌های پایانی، کتاب نشان می‌دهد که چگونه ملویل با کنترل وسواس‌گونه بر همه‌ی مراحل تولید، از نوشتن و تهیه تا تدوین و طراحی صحنه، نمونه‌ی روشن یک مؤلف است و چگونه سیر زندگی شخصی‌اش – از سینه‌فیل شب‌گرد تا «هنرمدار» گوشه‌گیر – در تم‌های تنهایی، نوستالژی، جنگ و مردانگی فیلم‌هایش بازتاب یافته است.

چرا باید کتاب ژان - پیر ملویل، یک آمریکایی در پاریس را بخوانیم؟

این کتاب تصویری یک‌دست و در عین حال چندلایه از ژان-پیر ملویل ارائه کرده است؛ نه فقط به‌عنوان کارگردان چند فیلم مشهور، بلکه به‌عنوان گره‌گاهی میان مقاومت فرانسه، سینه‌فیلی افراطی، سینمای کلاسیک هالیوود و فرهنگ عامه‌پسند فرانسوی. خواننده در خلال فصل‌ها می‌تواند ببیند که چگونه یک نوجوان شیفته‌ی پروژکتور پته و فیلم‌های ۹.۵ میلی‌متری، به فیلم‌سازی تبدیل شده که استودیوی شخصی‌اش را می‌سازد، با ستاره‌های بزرگ کار می‌کند و در عین حال با منتقدان و همکارانش درگیر است. کتاب ژان-پیر ملویل، یک آمریکایی در پاریس علاوه‌بر روایت زندگی و حرفه، راهی برای دیدن دوباره‌ی خود فیلم‌ها به‌دست می‌دهد: از تحلیل دقیق میزانسن و نور و قاب، تا ربط‌دادن هر فیلم به بافت تاریخی، ادبی و صنعتی‌اش. ساختار کتاب – تقسیم فیلم‌ها به سه‌گانه‌ها و خوشه‌های tematik – کمک می‌کند تحول سبک و نگاه ملویل به جنگ، مقاومت، گنگستربازی، مردانگی و آمریکا به‌تدریج دیده شود. در عین حال، نویسنده از طرح سؤالات انتقادی درباره‌ی جنسیت، سیاست و اسطوره‌سازی شخصی ملویل پرهیز نکرده است. برای کسانی که فیلم‌های او را دیده‌اند، این کتاب امکان کشف جزئیات پنهان و پیوندهای تازه میان آثار را فراهم می‌کند و برای کسانی که هنوز با او آشنا نیستند، نقشه‌ای روشن برای ورود به جهان سینمایی‌اش می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تاریخ و نقد سینما، به‌ویژه سینمای فرانسه و تریلرهای نوآر علاقه‌مند هستند؛ به دانشجویان و پژوهشگران مطالعات فیلم که به‌دنبال نمونه‌ای روشن از مفهوم مؤلف و نسبت سینمای ملی و فراملی می‌گردند؛ به دوست‌داران ژان-پیر ملویل و فیلم‌سازانی که از او الهام گرفته‌اند؛ و به خوانندگانی که می‌خواهند از خلال سرگذشت یک فیلم‌ساز، با فضای فرهنگی، سیاسی و نقد سینمایی فرانسه در میانه‌ی قرن بیستم آشنا شوند.

بخشی از کتاب ژان - پیر ملویل، یک آمریکایی در پاریس

«کتاب به شش بخش تقسیم شده است. بخش ۱ گزارشی از زندگی، پیشه و سیر تحول کلی ملویل از منظر منتقدین است. بخش ۲ تا ۶ فیلم‌های او را در دسته‌بندی‌های دوتایی یا سه‌تایی جا می‌دهد، رویکردی که معقول‌تر از یک تاریخ‌نگاری فیلم‌به‌فیلم محض به‌نظر می‌رسید؛ هرچند ‌که ما از فیلم اول او شروع می‌کنیم و با تریلر آخر، به انتها می‌رسیم. بخش ۲ نگاهی دارد به فیلم کوتاه ۲۴ ساعت از زندگی یک دلقک، اقتباس او از بچه‌‌های وحشتناک کوکتو، و ملودرام وقتی این نامه را می‌خوانی (۱۹۵۳). من معتقدم که این فیلم‌ها «مشق‌های سبک‌پردازانهٔ او هستند و ملویل، با کاوش در فرم‌های مختلف در آن‌ها در پی یافتن سبک و سلوک خود است. بخش ۳، «سه‌گانهٔ جنگ ملویل»، نگاهی به سه فیلم او دربارهٔ نهضت مقاومت دارد: خاموشی دریا، لئون مورن، کشیش (۱۹۶۱)، و ارتش سایه‌ها. کنار هم آوردن این فیلم‌ها – که در برهه‌های مختلف حرفهٔ ملویل ساخته شده‌اند – به ما چشم‌اندازی از سبک درحال تکامل ملویل و همچنین دیدگاه متغیرش نسبت به جنگ جهانی دوم می‌دهد. بخش ۴، ۵ و ۶ به کلیت عظیم تریلرهای ملویل می‌پردازد. بخش ۴ سه فیلمی را مورد مطالعه قرار می‌دهد که از نظر من «درمیانهٔ موج نو و آمریکا» قرار گرفته‌اند: باب قمارباز، دو مرد در منهتن (۱۹۵۹) و ارشد خانوادهٔ فرشو (۱۹۶۳). بخش ۵ بررسی دو فیلم ملویل در اقتباس از سری‌نوآر، کلاه و نفس دوباره (۱۹۶۶) است. بخش ۶ دربارهٔ «سه‌گانهٔ دلون» است: سامورایی، دایرهٔ سرخ (۱۹۷۰) و یک پلیس (۱۹۷۱). بخش نتیجه‌گیری، تلاشی است برای ارائهٔ دیدگاهی هم‌نهاده دربارهٔ سبک ملویلی. در طول کتاب چهار رهیافت در قاطبهٔ آثار ملویل، در دوایر متحدالمرکزی انعکاس دارند: سبک فیلم، سینمای عامه‌پسند فرانسه، فیلم‌سازی ملی/فراملی، هویت/جنسیت. سبک فیلم اولین سطح از دغدغهٔ من ارائهٔ گزارشی دقیق و مفصل از سبک ملویل است. قاب‌بندی، حرکت دوربین، نورپردازی، ‌فیلم‌برداری در لوکیشن و صحنه‌های داخل استودیو و وجوه‌ دیگر میزانسن، موشکافانه بررسی شده‌ تا «سبک» اصلی ملویل، تکامل این سبک را در طی زمان و ارتباطش با فیلم‌های معاصر را با قیاس‌های مرتبط تبیین کند. این رویکرد متنی تنها یک آیین فرمالیستی نیست؛ من در نظر دارم آن‌را با رویکردی فرامتنی، در حوزه‌هایی که در زیر تعریف شده، تعریف کنم. سینمای عامه‌پسند فرانسه چنان‌که از سوابق موفقیت‌های او در گیشه برمی‌آید (که در جاهای مختلف کتاب به آن اشاره کرده‌ام)، ملویل، در بخش مهمی از حرفه‌اش، فوت‌وفن سینمای عامه‌پسند فرانسه را فراگرفت. در عین‌حال، اصالت خیره‌کنندهٔ میزانسن او و منفی‌نگری مسلط بر کارهایش، او را از جریان بدنه متمایز می‌کرد. این دوگانگی، که می‌توان آن را به صورت تقابل کلاسیک‌گرایی و مدرنیسم، و کلاسیک‌گرایی و «اطوارگرایی» بازتعبیر کرد، وجههٔ پراهمیتی از کارهای او را تشکیل می‌دهد.»