کتاب مبارز؛ تاریخچه فوتبال علیه فاشیسم

کتاب مبارز؛ تاریخچه فوتبال علیه فاشیسم (The Defiant: A History of Football Against Fascism) نوشته کریس لی، روایتی مفصل از گره‌خوردن فوتبال با ایدئولوژی‌های افراطی، دیکتاتوری‌ها و جنبش‌های مقاومت در سده‌ی گذشته است و در قالب گزارش تاریخی، از استادیوم‌ها و سکوها به عنوان صحنه‌ی کشمکش‌های سیاسی و اجتماعی یاد می‌کند. کتاب برای این منظور نمونه‌های تاریخی متعددی را بررسی می‌کند؛ از دیدار مرگ در کی‌یف تا استفاده‌ی موسولینی، هیتلر، فرانکو و سالازار از فوتبال به عنوان ابزار تبلیغات و در مقابل، شکل‌گیری مقاومت فوتبالی علیه آن‌ها. این کتاب را بهنام جعفرزاده ترجمه و نشر خوب منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مبارز؛ تاریخچه فوتبال علیه فاشیسم

کتاب مبارز؛ تاریخچه فوتبال علیه فاشیسم با تمرکز بر یک قرن گذشته، فوتبال را در متن ظهور و گسترش فاشیسم و راست افراطی قرار می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه این ورزش هم ابزار تبلیغاتی دیکتاتورها بوده و هم میدان مقاومت علیه آن‌ها. کریس لی مفهوم فاشیسم و راست افراطی را با ارجاع به نظریه‌پردازانی مانند کاس موده توضیح می‌دهد، از ناسیونالیسم افراطی، سرکوب اتحادیه‌ها و مطبوعات و خشونت علیه اقلیت‌ها می‌گوید و سپس به این سؤال می‌رسد که چرا فوتبال برای جریان‌های افراطی تااین‌حد جذاب است. گفت‌وگو با پژوهشگرانی مثل استوارت ویگام نشان می‌دهد چگونه استادیوم‌ها به فضایی برای ابراز بی‌هزینه‌تر احساسات ملی‌گرایانه و جذب هواداران به ایدئولوژی‌های افراطی تبدیل شده‌اند. 

در بخش‌های دیگر کتاب مبارز؛ تاریخچه فوتبال علیه فاشیسم، نویسنده فصل‌به‌فصل سراغ قاره‌ها و کشورها و دوره‌های مختلف می‌رود. لی نشان می‌دهد چگونه موسولینی از جام جهانی و المپیک برای نمایش قدرت رژیم استفاده کرد و در عین حال، رد مقاومت‌های کوچک و بزرگ را هم دنبال می‌کند؛ از بازیکنی که سلام فاشیستی نمی‌دهد تا مربیانی که بازیکنان ضدفاشیست را جذب کردند. کتاب همین‌طور به داستان کمتر شنیده‌شده‌ی گروه فوتبال زنان، ممنوعیت فوتبال زنان، و سپس نقش فوتبالیست‌ها و هواداران در جنبش‌های پارتیزانی نیز پرداخته است.

خلاصه کتاب مبارز؛ تاریخچه فوتبال علیه فاشیسم

کتاب مبارز؛ تاریخچه فوتبال علیه فاشیسم از چند محور اصلی تشکیل شده است که درهم‌تنیده پیش می‌روند: تعریف و ردیابی فاشیسم و راست افراطی، بررسی استفاده‌ی رژیم‌های دیکتاتوری از فوتبال، و روایت شکل‌های مختلف مقاومت فوتبالی در برابر این رژیم‌ها. در بخش‌های نظری آغازین، نویسنده ابتدا فاشیسم را به‌عنوان ایدئولوژی‌ای توضیح می‌دهد که پس از جنگ جهانی اول در ایتالیا با موسولینی شکل گرفت و سپس الهام‌بخش جنبش‌های مشابه در آلمان و دیگر کشورها شد. ویژگی‌هایی مانند ناسیونالیسم افراطی، دشمنی با لیبرالیسم و چپ، سرکوب اتحادیه‌ها و مطبوعات و خشونت علیه اقلیت‌ها، در کنار استفاده‌ی گسترده از تبلیغات، چارچوبی می‌سازد که فوتبال در آن به ابزاری برای نمایش قدرت و بسیج توده‌ها تبدیل می‌شود. در همین‌جا، لی با استناد به پژوهشگران معاصر نشان می‌دهد که چرا استادیوم‌ها برای راست افراطی جذاب‌اند: امکان ابراز جمعی هویت ملی، فردزدایی در جمع هواداران، و قابلیت تبدیل فرهنگ هواداری به حاملان یک ایدئولوژی سیاسی. 

در فصل مرتبط با ایتالیا، کتاب وارد مصداق‌ها می‌شود: موسولینی با ملی‌کردن ساختار فوتبال، ایجاد سری آ، گسترش کوپا ایتالیا و ساخت ورزشگاه‌های جدید، فوتبال را به ویترین رژیم تبدیل می‌کند. جام جهانی ۱۹۳۴ و ۱۹۳۸ و المپیک ۱۹۳۶ برلین به‌ عنوان صحنه‌های اصلی این نمایش بررسی شده‌اند. در کنار این، مقاومت‌های پراکنده‌ای روایت شده است: برونو نری که سلام فاشیستی نمی‌دهد و بعدتر به‌عنوان پارتیزان کشته می‌شود، بازیکنان و مربیانی که به‌ خاطر مواضع ضدفاشیستی به باشگاه‌های کوچک‌تر رانده می‌شوند، و زنان فوتبالیستی که با تشکیل گروه فوتبال زنان در میلان، هم با کلیشه‌های جنسیتی و هم با سیاست رسمی ورزش در رژیم موسولینی درگیر می‌شوند. 

بخش مهمی از کتاب به دوران جنگ جهانی دوم و پس از آن اختصاص دارد؛ جایی که فوتبالیست‌ها در نقش پارتیزان، زندانی سیاسی یا نماد مقاومت ظاهر می‌شوند. مسابقه‌ی تیم آتش‌نشانان لا اسپتزیا در قالب رقابت قهرمانی شمال ایتالیا، که سال‌ها بعد به‌عنوان قهرمانی رسمی به رسمیت شناخته شد، نمونه‌ای از پیوند فوتبال و شرایط جنگی است. سرگذشت بازیکنانی مانند آرماندو فریگو، ویتوریو استاچونه و فردیناندو والتی نشان می‌دهد چگونه فوتبال می‌تواند هم جان را نجات بدهد (بازی برای تیم اس‌اس در اردوگاه کار) و هم به قیمت جان تمام شود (اعدام، شکنجه یا مرگ در کمپ‌ها). در لایه‌ی معاصرتر، کتاب به ظهور گروه‌های اولترا، پیوند بخشی از آن‌ها با راست افراطی و در مقابل، شکل‌گیری باشگاه‌ها و جنبش‌های مترقی و ضدنژادپرست می‌پردازد و این پرسش را طرح می‌کند که در جهانی هر چه دوقطبی‌تر، رابطه‌ی آینده‌ی فوتبال و سیاست چه خواهد بود.

چرا باید کتاب مبارز؛ تاریخچه فوتبال علیه فاشیسم را بخوانیم؟

برای کسانی که به فهم سازوکارهای فاشیسم و راست افراطی علاقه‌مندند، کتاب تصویری روشن از این ارائه می‌کند که چرا استادیوم‌ها و گروه‌های هواداری برای این جریان‌ها جذاب‌اند و در مقابل، چه نوع کنش‌هایی در فوتبال امروز علیه نژادپرستی، بیگانه‌هراسی و تبعیض شکل گرفته است. ترکیب روایت تاریخی، گفت‌وگو با پژوهشگران و فعالان، و تمرکز بر نمونه‌های عینی، این اثر را به متنی تبدیل کرده است که هم برای علاقه‌مندان فوتبال و هم برای پیگیران سیاست و تاریخ جذاب است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مبارز؛ تاریخچه فوتبال علیه فاشیسم به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تاریخ سیاسی قرن بیستم، فاشیسم و جنبش‌های راست افراطی علاقه‌مندند و می‌خواهند نقش فوتبال را در این میان بهتر بفهمند. علاقه‌مندان به فوتبال، روزنامه‌نگاری ورزشی و جامعه‌شناسی ورزش هم نباید این کتاب را از دست بدهند.

بخشی از کتاب مبارز؛ تاریخچه فوتبال علیه فاشیسم

«پس از شکست آلمان در جنگ جهانی اول (۱۸-۱۹۱۴)، فاتحان ـ فرانسه، بریتانیای کبیر و ایالات متحده ـ شرایط اقتصادی و نظامی سختی به این کشور تحمیل کردند که منجر به فلاکت گسترده و شکاف داخلی در سال‌های بعد شد. بسیاری از آلمانی‌ها به احزابی از دو سمت طیف سیاسی، کمونیسم در یک سو و ناسیونال سوسیالیسم از سوی دیگر رو آوردند. این شکاف با ضربهٔ اقتصادی ناشی از سقوط وال استریت در سال ۱۹۲۹ شتاب بیشتری گرفت. سبد رأی حزب ناتسیونال سوتزیالیستیشه دویچه آربایته پارتیِ (حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران آلمان) آدولف هیتلر از میزان اندک ۲.۶ درصد در سال ۱۹۲۸ به ۱۸ درصد در سپتامبر ۱۹۳۰ رسید. [پل فون] هیندنبرگ، رئیس‌جمهور آلمان، در ژانویهٔ ۱۹۳۳ و علی‌رغم افول حمایت‌ها از حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران آلمان، پست صدراعظمی را به هیتلر پیشنهاد داد تا از آنچه که تهدیدی کمونیستی می‌دید، جلوگیری کند. هیتلر از پست جدیدش ـ و از آتش‌سوزی در رایشتاگ که او ناراضیان کمونیست را مقصر آن می‌دانست ـ استفاده کرد تا پایه‌های قدرتش را مستحکم کند و آزادی‌های دموکراتیک را از طریق قانون تفویض اختیار در مارس ۱۹۳۳ از بین ببرد. رهبری جدید نازی همهٔ احزاب مخالف را ممنوع کرد. فعالیت‌ها علیه احزاب مخالف، گروه‌های اقلیت ـ به‌ویژه جمعیت قابل‌توجه یهودی آلمان ـ و کسانی افزایش یافت که به نظر می‌رسید در سیستم سیاسی و نظامی به هیتلر وفادار نبودند.»