کتاب آتشکده آذر (نیمه اول)
معرفی کتاب آتشکده آذر (نیمه اول)
کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) نوشتهی لطفعلی بیک آذر بیگدلی است که با تصحیح و مقدمهی میرهاشم محدث توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است. این کتاب تذکرهای گسترده از شاعران فارسیزبان در ایران، توران و هندوستان است و ساختاری دقیق و طبقهبندیشده دارد. مصحح در مقدمه، سرگذشت نسخهها، دشواریهای تصحیح و جایگاه این تذکره را در میان منابع ادبی فارسی توضیح داده است. متن اصلی با نثری آراسته و آمیخته به آیات، احادیث، ابیات عربی و فارسی آغاز میشود و سپس به معرفی منظم شاعران، شهرها و سلسلهها میپردازد. نسخهی الکترونیکی این اثر را میتوانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.
درباره کتاب آتشکده آذر (نیمه اول)
کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) تذکرهای ادبی از لطفعلی بیک آذر بیگدلی است که میرهاشم محدث آن را بر پایهی پنج نسخهٔ خطی و چاپی تصحیح کرده است. مصحح در مقدمه، تاریخچهٔ چاپهای پیشین، نقش حسن سادات ناصری در انتشار نیمهی اول، و فرایند چندسالهی تصحیح دوباره را شرح داده است. او نسخههای «حکمت»، «مرکز»، «دانش»، چاپ سنگی «روزنه» و چاپ «سادات» را معرفی کرده و روش خود را در انتخاب ضبطها و افزودن اشعارِ منحصر به نسخهها توضیح داده است. کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) با خطبهای مفصل و آراسته آغاز میشود که در آن آذر بیگدلی با تکیهبر مضمون آتش، از تجلیات الهی، جایگاه پیامبر و علی، و نسبت عشق، نور و سخن میگوید و سپس به تعریف شعر، نسبت آن با حکمت و سحر، و جایگاه شاعران در سنت اسلامی میپردازد. او در ادامه، انگیزهی خود را از تألیف تذکره بیان کرده است: گردآوردن احوال و اشعار شاعران متقدم و معاصر در مجموعهای واحد تا همزمان جای کتابخانه و مجلس شاعران را پر کند. ساختار کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) بر پایهی استعارهی آتش سامان یافته است: «مجمره»، «شعله»، «اخگر»، «شراره»، «فروغ» و «پرتو». مجمرهی اول به فصحای متقدم اختصاص دارد و شامل یک شعله در احوال شاهان و امرای شاعر، سه اخگر دربارهی شاعران ایران، توران و هندوستان، و یک فروغ در شرح زنان شاعر است. در هر بخش، شهرها و ولایتها بهترتیب حروف تهجی آمده و زیر نام هر شهر، فهرست شاعران و سپس نمونهای از احوال و ابیات منتخب آنها ذکر شده است. مجمرهی دوم به معاصران مؤلف و در پایان به شرح حال و گزیدهی اشعار خود او میپردازد.
خلاصه کتاب آتشکده آذر (نیمه اول)
کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) مجموعهای است از شرح احوال و گزیدهی اشعار شاعران فارسیزبان که لطفعلی بیک آذر بیگدلی آن را با طرحی گسترده و طبقهبندیشده فراهم کرده است. مؤلف در خطبهی آغازین، از جایگاه آتش، نور، عشق و سخن در عالم میگوید و سپس شعر را برترین صورت سخن و نزدیکترین قالب به طبع انسان معرفی کرده است. او میان شعر ستایشگر شهوت و قدرت و شعر حاوی حکمت و موعظه فرق گذاشته و گروه دوم را در امتداد سنت نبوی دانسته است. در بدنهی کتاب آتشکده آذر (نیمه اول)، مؤلف ابتدا شاهان و امیران شاعر را میآورد، سپس به سراغ ولایتها میرود: آذربایجان، خراسان، طبرستان، عراق، فارس، توران، ماوراءالنهر، هندوستان و کشمیر. در هر مدخل، نام شاعر، نسب، جایگاه اجتماعی، نکتهای از خلقوخوی یا سرگذشت او و چند بیت یا رباعی منتخب ثبت شده است. در پایان این نیمه، مجمرهی دوم آغاز میشود که به معاصران آذر و سپس به زندگی و شعر خود او اختصاص دارد و تصویری از شبکهی ادبی و ذوقی روزگار مؤلف بهدست میدهد.
چرا باید کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) را بخوانیم؟
خواندن آتشکده آذر (نیمه اول) امکان آشنایی مستقیم با صدها شاعر، از شاهان و امیران تا عارفان و دهقانان شاعرپیشه را فراهم میکند. این کتاب هم منبعی برای ردیابی تاریخ شعر فارسی در شهرها و سلسلههای گوناگون است و هم گنجینهای از ابیات و رباعیات منتخب که ذوق انتخاب مؤلف را نشان میدهد. مقدمهی مصحح نیز چشماندازی روشن از سنت تذکرهنویسی و دشواریهای تصحیح متون کهن ارائه کرده است.
خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد میکنیم؟
مطالعهی آتشکده آذر (نیمه اول) به دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی، علاقهمندان به تذکرهها و تاریخ شعر، و کسانی پیشنهاد میشود که در پی شناخت شبکهی شاعران و شهرهای ادبی ایران، توران و هندوستان هستند. این کتاب برای خوانندگانی که به نثر آراسته و متون کلاسیک علاقه دارند نیز مناسب است.
بخشی از کتاب آتشکده آذر (نیمه اول)
«غرض چنانکه جنس حیوان از سایر اجناس به تشریف حیات ممتاز است، نوع انسان نیز از سایر انواع به خلعت سخن مخصوص به امتیاز است چنانکه پایهٔ جناب ختمی پناهی از همهٔ انبیا والاتر معجزه باقیهٔ او نیز که نوع اشرف سخن است از تمام معجزات حتی احیای اموات بالاتر است و از اصناف سخن هم آنچه از عیب اطناب ممل و ایجاز مخل محلی و به حلیهٔ فصاحت الفاظ حلاوتانگیز و نجابت معانی حکمتآمیز محلی و دبیر ناطقهاش به میزان نظم سنجیده و به سعی گنجور سامعه در قالب وزن گنجیده و ارباب شعور، شعرش مینامند و به سلیقهٔ مستقیمه اقرب و به طباع سلیمه انسب است؛ چراکه معانی حکمت قرینش چراغ محفل یونانیان را برافروخته و کلمات سحرآفرینش خرمن شعبدهٔ بابلیان را سوخته کما ورد فی الاخبار: ان من الشعر لحکمة و ان من البیان لسحر، اگرچه در سلسلهٔ سلیله و طایفهٔ جلیلهٔ نبوت از شیخالانبیا ابوالبشر آدم صفی تا فخرالاوصیا ابوالحسن علی ولی - علیهالسلام - زبان معجز بیان به گفتن شعر آشنا ساخته و از این مرحمت، گردن مباهات شعرا به گردون افراختهاند که منکرین را یارای غوغا و جدال و معاندین را مجال قیلوقال نماند. اما تعارض اخبار و نصوص که در خصوص شعر وارد شده جز به این طریق جمع کردن چاره نیست که آنان که سخنشان مشتمل بر اغراض نفسانی و متابعت قوای شهوانی است مثل مدح مذمومین و ذم ممدوحین بر زبان آوردن یا به هزلیات رکیکه هنگامهٔ شیطانی گرم کردن یا بساط لهو و لعب در نظر اهل هوس جلوه دادن تا نامشان در دفتر معاتبین آیهٔ و الشعراء یتبعهم الغاوون مکتوب است و آنان که کلامشان محتوی بر ذکر صنایع بدایع ملک علام و شرح نعوت و مدایح انبیا و اولیای کرام - علیهمالسلام - و عرض مواعظ و نصایح در ترهیب از مشاغل دنیای دون و ترغیب به اعتصام دامان عشق ذوفنون است اسمشان در سلک مخاطبین حدیث ان الله کنوزاً تحت العرش و مفاتیحها السنة الشعرا مندرج است.»