کتاب آتشکده آذر (نیمه اول)

کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) نوشته لطفعلی بیک آذر بیگدلی و تصحیح میرهاشم محدث، تذکره‌ای گسترده از شاعران فارسی‌زبان در ایران، توران و هندوستان است و با ساختاری دقیق و طبقه‌بندی‌شده به معرفی شاعران، شهرها و سلسله‌ها می‌پردازد. بیک آذر بیگدلی با نثری آراسته و آمیخته به آیات، احادیث، ابیات عربی و فارسی، شعر، نسبت آن با حکمت و سحر و جایگاه شاعران در سنت اسلامی را تعریف می‌کند و شرحی از احوال و اشعار شاعران متقدم و معاصر خود ارائه می‌دهد. این کتاب توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آتشکده آذر (نیمه اول)

کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) تذکره‌ای ادبی از لطفعلی بیک آذر بیگدلی است که میرهاشم محدث آن را بر پایه‌ی پنج نسخه‌ی خطی و چاپی تصحیح کرده است. مصحح در ابتدا تاریخچه‌ی چاپ‌های پیشین، نقش حسن سادات ناصری در انتشار نیمه‌ی اول و فرایند چندساله‌ی تصحیح دوباره را شرح داده است. محدث نسخه‌های حکمت، مرکز، دانش، چاپ سنگی روزنه و چاپ سادات را معرفی کرده و روش خود را در انتخاب ضبط‌ها و افزودن اشعارِ منحصر به نسخه‌ها توضیح داده است. 

کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) با خطبه‌ای مفصل و آراسته آغاز می‌شود که در آن لطفعلی بیک آذر بیگدلی با تکیه‌ بر مضمون آتش، از تجلیات الهی، جایگاه پیامبر و حضرت علی و نسبت عشق و نور می‌گوید و سپس به تعریف شعر، نسبت آن با حکمت و سحر و جایگاه شاعران در سنت اسلامی می‌پردازد. او در ادامه، انگیزه‌ی خود را از تألیف تذکره بیان کرده است: گردآوردن احوال و اشعار شاعران متقدم و معاصر در مجموعه‌ای واحد تا همزمان جای کتابخانه و مجلس شاعران را پر کند. 

ساختار کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) بر پایه‌ی استعاره‌ی آتش سامان یافته است: مجمره، شعله، اخگر، شراره، فروغ و پرتو. مجمره‌ی اول به فصحای متقدم اختصاص دارد و شامل یک شعله در احوال شاهان و امرای شاعر، سه اخگر درباره‌ی شاعران ایران، توران و هندوستان و یک فروغ در شرح زنان شاعر است. مجمره‌ی دوم به معاصران مؤلف و در پایان به شرح حال و گزیده‌ی اشعار خود او می‌پردازد.

در هر بخش، شهرها و ولایت‌ها به‌ ترتیب حروف تهجی آمده و زیر نام هر شهر، فهرست شاعران و سپس نمونه‌ای از احوال و ابیات منتخب آن‌ها ذکر شده است.

خلاصه کتاب آتشکده آذر (نیمه اول)

کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) مجموعه‌ای است از شرح احوال و گزیده‌ی اشعار شاعران فارسی‌زبان که لطفعلی بیک آذر بیگدلی آن را با طرحی گسترده و طبقه‌بندی‌شده فراهم کرده است. مؤلف در خطبه‌ی آغازین، از جایگاه آتش، نور، عشق و سخن در عالم می‌گوید و سپس شعر را برترین صورت سخن و نزدیک‌ترین قالب به طبع انسان معرفی کرده است. او میان شعر ستایش‌گر شهوت و قدرت و شعر حاوی حکمت و موعظه فرق گذاشته و گروه دوم را در امتداد سنت نبوی دانسته است. 

در بدنه‌ی کتاب، مؤلف ابتدا شاهان و امیران شاعر را می‌آورد، سپس به سراغ ولایت‌ها می‌رود: آذربایجان، خراسان، طبرستان، عراق، فارس، توران، ماوراءالنهر، هندوستان و کشمیر. در هر مدخل، نام شاعر، نسب، جایگاه اجتماعی، نکته‌ای از خلق‌وخوی یا سرگذشت او و چند بیت یا رباعی منتخب ثبت شده است. 

سپس مجمره‌ی دوم آغاز می‌شود که به معاصران آذر و سپس به زندگی و شعر خود او اختصاص دارد و تصویری از شبکه‌ی ادبی و ذوقی روزگار مؤلف به‌دست می‌دهد.

چرا باید کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) را بخوانیم؟

خواندن این کتاب امکان آشنایی مستقیم با صدها شاعر، از شاهان و امیران تا عارفان و دهقانان شاعرپیشه را فراهم می‌کند. این اثر هم منبعی برای ردیابی تاریخ شعر فارسی در شهرها و سلسله‌های گوناگون است و هم گنجینه‌ای از ابیات و رباعیات منتخب که ذوق انتخاب مؤلف را نشان می‌دهد. مقدمه‌ی مصحح نیز چشم‌اندازی روشن از سنت تذکره‌نویسی و دشواری‌های تصحیح متون کهن ارائه کرده است.

خواندن کتاب آتشکده آذر (نیمه اول) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی آتشکده آذر (نیمه اول) به دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی، علاقه‌مندان به تذکره‌ها و تاریخ شعر و کسانی پیشنهاد می‌شود که در پی شناخت شبکه‌ی شاعران و شهرهای ادبی ایران، توران و هندوستان هستند.

بخشی از کتاب آتشکده آذر (نیمه اول)

«انوری

و هو اوحدالدین. اصلش از قریهٔ ابیورد و در اول حال «خاوری» تخلص می‌کرده، آخرالامر به استدعای عماره استاد خود تغییر تخلص داده. حکیمی است خردمند و شاعری است پایه‌بلند و در فن شعر لفظاً و معناً شبیه و عدیل ندارد. و به‌زعم فقیر از عهد دولت آل سامان که استاد رودکی قانون شاعری ساز کرده الی الآن که یکهزار و یکصد و هشتاد هجری است چهار کس گوی فصاحت از همگنان ربوده و هریک به مفتاح زبان، قفل از گنجینهٔ سخنوری گشوده و در این مدت مدید کسی نیامده که لاف برابری با ایشان بزند:

اول: حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی، دوم: شیخ نظامی قمی‌الاصل گنجوی المسکن، سیوم: شیخ المشارق و المغارب شیخ مصلح‌الدین سعدی شیرازی، [و چهارم: حکیم اوحدالدین ابیوردی است، و در بعضی از نسخه‌ها ملاحظه شد که جمعی از موزونان از جمعی دیگر سؤال از تمیز میان شیخ سعدی شیرازی] و امامی هروی و میان شیخ نظامی و خسرو دهلوی و میان انوری و ظهیر فاریابی کرده قطعات گفته‌اند. به‌زعم فقیر این مقوله سؤالات از تأثیر ورق‌الخیال است والا به اندک ربطی این تشکیک خارج از دایرهٔ انصاف است.

غرض حکیم مزبور یکی از ارکان اربعهٔ بنیان نظم است و در فن قصیده‌گوئی مهارتش بیش از پیش [بلکه از آن سه نفر در پیش است]»