کتاب نظریه های جهانی شدن

کتاب نظریه های جهانی شدن (پیامد چالش‌های فرهنگ و دین) نوشته حسین کچویان، به واکاوی ریشه‌ها، تحولات و بن‌بست‌های فکری نظریه‌های رایج درباره‌ی جهانی شدن می‌پردازد و نشان می‌دهد که این مفهوم چگونه از رؤیایی وحدت‌بخش و پایان‌بخش تاریخ، به چیزی مبهم، متناقض و مسئله‌ساز بدل شده است. کچویان با مرور نظریه‌های مابعدصنعتی، مابعدتجددگرایی، امپریالیسم جدید، بحث پایان تاریخ و ادبیات جهانی شدن در اقتصاد و سیاست، توضیح داده که چگونه این نظریه‌ها در برخورد با فرهنگ و دین دچار تناقض و کاستی‌های جدی شده‌اند. نشر امیرکبیر این کتاب را منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نظریه های جهانی شدن

کتاب نظریه های جهانی شدن نوشته‌ی حسین کچویان، اثری تحلیلی با رویکرد انتقادی است که به تبارشناسی و کالبدشکافی مهم‌ترین روایت‌های غربی از پدیده‌ی جهانی‌ شدن می‌پردازد و پیوند درونی این نظریه‌ها را با تاریخ مدرنیته‌ی غربی و بحران‌های فکری و اجتماعی آن تبیین می‌کند. 

کچویان این فرضیه را مطرح می‌سازد که نظریه‌ی جهانی شدن حاصل ادغام ناهمگون دو کلان‌روایت متعارض، یعنی نظریه‌های جامعه‌ی مابعدصنعتی و نظریه‌های پست‌مدرنیستی است؛ ترکیبی که به باور او منجر به شکل‌گیری تناقض‌های درونی، ابهام‌های مفهومی و در نهایت عقب‌نشینی تدریجی غرب از ادعاهای آغازین خود مبنی بر پایان تاریخ شده است. او نشان می‌دهد که چگونه جهانی‌شدن تلاش کرده تصویر منفی ناشی از زوال تجدد را به روایتی امیدوارکننده از مرحله‌ی نهایی تاریخ تبدیل کند.

حسین کچویان در ادامه تمرکز خود را بر چالش‌های بنیادین این پدیده در حوزه‌ی فرهنگ و دین معطوف می‌سازد و به واکاوی معضله‌ی فرهنگ می‌پردازد. او با نقد نگاه سکولار نظریه‌های غربی به دین، ابعاد معرفت‌شناختی این رویکردها را به چالش می‌کشد و با تبیین تمایزهای ساختاری و ماهوی این نظریه‌ها با نظام جهانی اسلام و نظریه‌ی مهدویت، نسبت دین و پویایی‌های جهانی را بازتعریف می‌کند. 

کتاب نظریه های جهانی شدن در نهایت تصویر جهانی‌ شدن را نه به عنوان یک روند طبیعی و ناگزیر تاریخی، بلکه به عنوان پروژه‌ای فکری و برآمده از چالش‌های درونی مدرنیته‌ی غربی ارزیابی می‌کند.

خلاصه کتاب نظریه های جهانی شدن

نویسنده در نظریه های جهانی شدن ابتدا از این واقعیت آغاز کرده که شور و هیجان پیرامون جهانی‌ شدن در محافل علمی، سیاسی و رسانه‌ای فروکش کرده، اما این فروکش‌کردن به معنای پایان موضوع نیست. او استدلال کرده که جهانی‌ شدن به‌ دلیل پیوند با آرمان‌های دیرپای بشر برای وحدت و نظم جهانی، همچنان موضوعیت دارد و باید ریشه‌ی افول نظریه‌های آن را نه در بی‌اعتباری اصل ایده، بلکه در کاستی‌های مفهومی و خطاهای نظریه‌پردازان جست‌وجو کرد.

در بخش‌های بعدی کتاب نشان داده شده که چگونه نظریه‌ی جهانی‌ شدن از یک روایت پیروزمند درباره‌ی تحقق نهایی طرح تاریخی تجدد و پایان تاریخ، به روایتی محتاط و متناقض بدل شده که از یک‌سو از سرمایه‌داری جهانی، امپریالیسم بی‌نیاز از سیاست و یکپارچگی فزاینده‌ی اقتصاد جهانی سخن می‌گوید و از سوی دیگر، در حوزه‌ی فرهنگ و هویت، با انفجار تکثر، تفرق و مقاومت‌های هویتی روبه‌رو است. 

نویسنده با مرور بحث‌هایی مانند دهکده‌ی جهانی، امپریالیسم فرهنگی، نوارتدوکسی جهانی‌شدن فرهنگی و مفاهیمی چون جهان-محل‌شدگی، التقاط فرهنگی و درهم‌رفتگی فرهنگ‌ها، نشان داده که تلاش برای حفظ معنای همگون‌ساز جهانی‌ شدن در اقتصاد و سیاست، در کنار پذیرش تکثر و تعارض در فرهنگ، نظریه را دوپاره و مبهم کرده است. 

در بخش‌های پایانی، کچویان به‌ طور خاص به دین پرداخته و نشان داده که نظریه‌های جهانی‌ شدن در واقع ادامه‌ی نظریه‌های دنیایی‌ شدن در قالبی تازه‌اند، اهمیت واقعی دین در جهان معاصر را نادیده می‌گیرند و در فضای فکری ایران، گاه به‌خطا با نظریه‌ی مهدویت و نظام جهانی اسلام یکی گرفته شده‌اند؛ خطایی که او با تکیه بر تفاوت‌های عمیق فلسفه‌ی تاریخ در این دو دستگاه فکری، آن را نقد کرده است.

چرا باید کتاب نظریه های جهانی شدن را بخوانیم؟

این کتاب نشان می‌دهد جهانی‌ شدن چگونه در دل تاریخ تجدد غربی زاده شده، چه نسبتی با نظریه‌های ترقی، توسعه، نوسازی، جامعه‌ی مابعدصنعتی و پست‌مدرنیسم دارد و چرا در برخورد با فرهنگ و دین دچار بحران مفهومی شده است. از سوی دیگر، تمرکز کتاب بر معضله‌ی فرهنگ و تحلیل این‌که چرا فرهنگ همزمان عامل تمایز، انسجام، مقاومت و تکثر است، به خواننده کمک می‌کند تا پدیده‌هایی مانند جنبش‌های هویتی، بازگشت دین، سیاست‌های هویتی در غرب و منازعات فرهنگی معاصر را در چارچوبی منسجم‌تر ببیند.

خواندن کتاب نظریه های جهانی شدن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی نظریه های جهانی شدن به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های جامعه‌شناسی، علوم سیاسی، روابط بین‌الملل، مطالعات فرهنگی و اندیشه‌ی سیاسی پیشنهاد می‌شود. همچنین کتاب به کسانی که در حوزه‌ی سیاستگذاری فرهنگی، نقد تجدد، مطالعات توسعه و مباحث دین کار می‌کنند یا دغدغه‌ی نظری درباره‌ی نسبت جهان معاصر، فرهنگ و دین دارند، توصیه می‌شود.

درباره حسین کچویان

حسین کچویان، استاد دانشگاه، جامعه‌شناس و پژوهشگر حوزه‌ی غرب‌شناسی، در سال ۱۳۳۸ در تهران متولد شد و پس از اخذ دیپلم، تحصیلات خود را در دو مسیر دانشگاهی و حوزوی ادامه داد. او مدرک کارشناسی علوم اجتماعی را از دانشگاه تهران و کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی را از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرد و سپس عازم انگلستان شد و دکترای جامعه‌شناسی خود را با تمرکز بر حوزه‌ی جامعه‌شناسی و دین پس از تجدد از دانشگاه منچستر اخذ نمود. کچویان همزمان در حوزه‌های علمیه مروی، سپهسالار و شهید مطهری تا سطح کفایه و اصول پیش رفت.

کارنامه‌ی تألیفی و پژوهشی کچویان بر تحلیل هویت، مدرنیته و نسبت آن‌ها با دین و انقلاب اسلامی استوار است؛ او در کتاب «تطورات گفتمان‌های هویتی ایران» به بررسی دگرگونی‌های هویتی جامعه‌ی ایران در مواجهه با غرب می‌پردازد و در اثر «تجددشناسی و غرب‌شناسی»، خوانشی نقادانه از مدرنیته و جایگاه شرق ارائه می‌دهد. در کتاب «انقلاب اسلامی ایران و انفتاح تاریخ»، تحولات موسوم به بهار عربی را در مقایسه با انقلاب ۱۳۵۷ تحلیل کرده و در اثر دیگر خود، «نظریه‌های جهانی‌شدن و دین»، با نقد دیدگاه‌های متفکرانی چون الوین تافلر و دیوید هاروی، به تبیین جایگاه دین در این نظریه‌ها پرداخته است.

بخشی از کتاب نظریه های جهانی شدن

«در هر حال، نظریهٔ جهانی‌شدن از اوایل دههٔ نود میلادی گفتمانِ مسلط شد و جای نظریه‌ای را گرفت که در آن تصویر غالبِ غرب جدید، تصویر انحطاط و زوال است. نظریهٔ مابعدتجددگرایی به‌ویژه از جهت رویکرد آن به بنیان‌های اصلی فرهنگی غرب، یعنی عقلاںݧݧݐیت و علم، کاملاً ویرانگر است. این نظریه با زیر سؤال بردن این نیروهای اصلی تجدد، همزمان هم اعتبار آن و هم قابلیت‌های آن را برای پاسخگویی به مشکلات بشری به چالش می‌کشد. در نظریهٔ مابعدتجددگرایی، امکان دستیابی به حقیقت یا نظم بنیانی طبیعت توسط علم و عقل جدید انکار می‌شود و در مقابل، تنها امکان موجود برای انسان غربی، شک، عدم تعین و عدم اطمینان می‌شود. این نظریه در پس عقلاںݧݧݐیت و علم جدید یا نظریهٔ تجدد، به جای حقیقت و معرفت، توطئه‌ای می‌بیند که به قصد دستیابی به قدرت و سرکوبِ تمامی هویت‌های غیرتجددی طراحی شده، اما اکنون در پرتو گسترش و بسط آن و اِعمال منطق معرفتی-نظری آن بر خودِ تجدد یا علم و عقلاںݧݧݐیت تجددی، واقعیت آن برملا گردیده است. از این منظر تازه، به جای آنکه عقل و علم جدید ابزارهای حل‌وفصل مشکلات بشری، رفع کمبودها و پاسخگویی به نیازها و مهار رخدادهای ناخوشایند به‌حساب آیند، وسایلی هستند که به سلطه و کنترل بیشتر بشر منجر شده‌اند. به‌علاوه، از آنجایی که مطابق این نظریات بنیان‌های معرفت‌شناختی و روش‌شناختیِ عقلاںیت و علم تجدد در پرتو تحولات جدید ازدست‌رفته، تلقی می‌شود، اعتبار عام آن زیر سؤال می‌رود و حاصل این عقل، در نهایت به گونه‌ای درک در میان کثیری از درک‌های دیگر تبدیل می‌شود.»