کتاب روایت شناسی

کتاب روایت‌شناسی نوشته‌ی ابوالفضل حری و منتشرشده توسط نشر مروارید، اثری تخصصی در حوزه‌ی مطالعات ادبیات داستانی و نقد روایت است. این کتاب با تمرکز بر عناصر روایتگری در داستان‌نویسی ایران، تلاش کرده است تا مفاهیم بنیادین و روش‌های اصلی روایت‌پژوهی را با زبانی روشن و ساختاری آموزشی برای دانشجویان، مدرسان و علاقه‌مندان به ادبیات داستانی فارسی شرح دهد. نویسنده با بهره‌گیری از منابع کلاسیک غربی و نمونه‌های متنوعی از آثار ادبیات فارسی، به بررسی ساختار روایت، نقش راوی، شخصیت‌پردازی، زمان و مکان، زاویه‌ی دید و دیگر مؤلفه‌های کلیدی روایت می‌پردازد. روایت‌شناسی نه‌تنها به مباحث نظری می‌پردازد، بلکه با تمرین‌ها و مثال‌های متعدد، خواننده را به مشارکت فعال در تحلیل روایت دعوت می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روایت شناسی

کتاب روایت‌شناسی ابوالفضل حری اثری است که به بررسی ساختار و عناصر بنیادین روایت در ادبیات داستانی ایران می‌پردازد. این کتاب با رویکردی تحلیلی و آموزشی، ضمن معرفی نظریه‌های روایت‌شناسی غربی، تلاش کرده است تا آن‌ها را با سنت ادبیات فارسی تطبیق دهد و نمونه‌های متعددی از آثار داستانی ایرانی را برای تبیین مفاهیم به‌کار گیرد. ساختار کتاب بر سه محور اصلی فابولا (داستان)، سیوژت (پی‌رنگ) و روایتگری استوار شده و هر یک از این سطوح را به‌تفصیل شرح داده است. فصل‌های ابتدایی به تعریف روایت، انواع آن و جایگاه روایت در زندگی و ادبیات می‌پردازند. سپس، عناصر کلیدی مانند صدا، راوی، اعتمادپذیری راوی، زمان، مکان، شخصیت‌پردازی، زاویه‌ی دید و بازنمایی گفتمان روایت به‌صورت جداگانه بررسی شده‌اند. روایت‌شناسی با ارائه‌ی تمرین‌ها و پرسش‌های متعدد، مخاطب را به تفکر و تحلیل فعالانه دعوت می‌کند و در عین حال، به خلأ منابع بومی در این حوزه اشاره دارد. این کتاب نه‌تنها برای دانشجویان و مدرسان ادبیات، بلکه برای داستان‌نویسان و علاقه‌مندان به نقد ادبی نیز قابل استفاده است و تلاش کرده است تا پلی میان نظریه‌های جهانی و تجربه‌های بومی ادبیات داستانی ایران برقرار کند.

خلاصه کتاب روایت شناسی

کتاب روایت‌شناسی با هدف تبیین مبانی و عناصر روایت در ادبیات داستانی، مباحث خود را از تعریف روایت و نقش آن در زندگی روزمره آغاز می‌کند. نویسنده ابتدا به این نکته می‌پردازد که روایت، همزاد زندگی انسان است و در تمامی فرهنگ‌ها و دوره‌ها حضور دارد. سپس، با مروری بر نظریه‌های روایت‌شناسی غربی و تطبیق آن‌ها با سنت فارسی، به بررسی دقیق مؤلفه‌های سازنده‌ی روایت می‌پردازد. در این مسیر، مفاهیمی چون فابولا (طرح اولیه یا داستان)، سیوژت (پی‌رنگ یا نحوه‌ی ارائه‌ی داستان) و روایتگری (چگونگی نقل داستان) به‌عنوان سه سطح اصلی روایت معرفی می‌شوند. هر یک از این سطوح با مثال‌هایی از آثار ادبیات فارسی و غیرایرانی توضیح داده شده‌اند. در ادامه، کتاب به عناصر جزئی‌تر روایت مانند صدا و انواع راوی، اعتمادپذیری راوی، زمان و مکان روایت، شخصیت و شخصیت‌پردازی، زاویه‌ی دید و کانونی‌شدگی، و بازنمایی گفتمان روایت می‌پردازد. هر فصل با تمرین‌ها و پرسش‌هایی همراه است تا خواننده را به مشارکت فعال در تحلیل روایت ترغیب کند. روایت‌شناسی همچنین به اهمیت شخصیت و جهان‌های داستانی، نقش مخاطب و راوی، و تفاوت روایت در متون مکتوب و غیرمکتوب اشاره دارد. در پایان، کتاب ضمن جمع‌بندی مباحث، به ضرورت تألیف منابع بومی در حوزه‌ی روایت‌شناسی و پیوند میان نظریه‌های جهانی و تجربه‌های ایرانی تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب روایت شناسی را بخوانیم؟

روایت‌شناسی اثری است که با رویکردی آموزشی و تحلیلی، مفاهیم پیچیده‌ی روایت را به‌زبان روشن و با مثال‌های متنوع از ادبیات فارسی و جهانی شرح داده است. این کتاب با تمرکز بر عناصر بنیادین روایت، نه‌تنها به نظریه‌های کلاسیک و معاصر می‌پردازد، بلکه آن‌ها را با نمونه‌های بومی تطبیق می‌دهد و به خلأ منابع فارسی در این حوزه پاسخ داده است. وجود تمرین‌ها و پرسش‌های متعدد، امکان یادگیری فعال و تعمیق درک مفاهیم را فراهم می‌کند. روایت‌شناسی برای کسانی که به دنبال فهم عمیق‌تر ساختار داستان و نقد ادبی هستند، فرصتی برای آشنایی با ابزارهای تحلیل روایت و کاربرد آن‌ها در متون فارسی و غیرایرانی فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و مدرسان ادبیات، پژوهشگران نقد ادبی، داستان‌نویسان تازه‌کار و حرفه‌ای، و علاقه‌مندان به تحلیل ساختار داستان و روایت پیشنهاد می‌شود. همچنین، برای کسانی که به دنبال درک بهتر عناصر روایت و کاربرد آن‌ها در آثار فارسی هستند، این کتاب مناسب است.

بخشی از کتاب روایت شناسی

«قصه و قصه‌گویی و به طریق اولی، روایت و روایت‌پردازی از دیرباز همنشین آدمی بوده و به قول بارت، نبوده، و نخواهد بود مردمانی که با روایت آشنا نبوده باشند. چنان‌که خواهم گفت، روایت همیشه از صبح که آغاز زندگی است تا شب که پایان همان یک روز زندگی است، با ما همراه است و ممکن نیست روزی را به شب برسانیم بدون آن‌که روایت‌های از آنِ خودمان را ساخته و پرداخته باشیم و شب‌مان را به صبح برسانیم اگر بخشی از زمان صبح روز بعد را به روایت‌های شبانه‌مان در قالب رؤیا و کابوس‌های خوب و بد فکر نکرده باشیم. از این‌رو، گریزی از روایت نیست، چنان‌که گریزی از زندگی نیست و ما با روایت‌ها زندگی می‌کنیم، چنان‌که روایت‌ها از رهگذر ما شکل می‌گیرند، قوام می‌یابند، بر خود و بر ما می‌تنند و حیات‌مان را روایتمند می‌کنند. در این زندگی روایتمند، هریک از ما نقش‌های مختلف بی‌پایانی را یا جداگانه یا چندگانه ایفا می‌کنیم: گاه، در حکم راوی، داستان از آنِ خود یا دیگران را روایت می‌کنیم؛ گاه، در حکم روایت‌شنو، روایت‌نیوش قصهٔ زندگی خود و دیگران می‌شویم؛ گاه، در حکم خوانندهٔ واقعی، قصه‌های دیگران را می‌خوانیم و در همین حال، نقش خوانندگان مستتر را برای نویسندگان واقعی این قصه‌ها نیز ایفا می‌کنیم.»