کتاب اخلاق و ادب سیاست از منظر حکمت متعالیه

کتاب اخلاق و ادب سیاست از منظر حکمت متعالیه نوشته محمدحسن روزبه کوشیده است نسبت پیچیده‌ی اخلاق، سیاست و انسان را در چارچوب حکمت متعالیه‌ی ملاصدرا بازخوانی کند. نویسنده با تکیه بر مباحثی مانند اصالت وجود، تشکیک، حرکت جوهری، مراتب نفس و غایت‌مندی عالم به‌سراغ اخلاق، ارزش، ادب، آداب، سیاست و اخلاق سیاسی رفته است. در این اثر نشان داده شده که چگونه هر فلسفه‌ی سیاسی بر نوعی فلسفه‌ی اخلاق استوار است و چگونه هر مکتب اخلاقی امتداد سیاسی خاص خود را می‌سازد. نشر امیرکبیر این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اخلاق و ادب سیاست از منظر حکمت متعالیه اثر محمدحسن روزبه

کتاب اخلاق و ادب سیاست از منظر حکمت متعالیه بر پایه‌ی رساله‌ی دکتری محمدحسن روزبه شکل گرفته و در مجموعه‌ی حکمت و دین‌پژوهی منتشر شده است. نویسنده در مقدمه توضیح می‌دهد که مسئله‌ی مناسبات اخلاق و سیاست از دوران کهن دغدغه‌ی اندیشمندان بوده و هر ساختار سیاسی بر یک مکتب اخلاقی و سلسله‌مراتبی از ارزش‌ها استوار است. این کتاب در فصل اول با عنوان «مبانی اخلاق و سیاست متعالیه» از حکمت نظری آغاز می‌کند و از دل مباحثی چون اصالت وجود، تشکیک، قانون علیت، امکان فقری، امکان استعدادی، حرکت جوهری، هدف‌داری هستی و براهین خداشناسی به انسان‌شناسی متعالیه می‌رسد.

مباحثی مانند جسمانیه‌الحدوث و روحانیه‌البقابودن انسان، مراتب نفس، قوای شهویه، غضبیه و واهمه، نقش عقل، غایت انسان، سعادت و شقاوت و مراتب کمال و شقاوت به‌تفصیل در این اثر طرح شده است. کتاب اخلاق و ادب سیاست از منظر حکمت متعالیه در ادامه با تکیه بر این مبانی به‌سراغ مفاهیمی مانند اخلاق، ارزش و ضدارزش، ادب و آداب، سیاست و اخلاق سیاسی می‌رود و نشان می‌دهد که چگونه هر جامعه بر مبنای ارزشی خاص (از لذت‌طلبی تا دانش‌طلبی) شکل می‌گیرد و چگونه این مبانی ارزشی، صورت سیاست و ساختارهای حقوقی، اقتصادی و فرهنگی را می‌سازد.

محمدحسن روزبه در پی آن بوده است که از دل حکمت متعالیه، الگویی برای فهم مراتب اخلاق (متدانیه، متعادله و متعالیه) و ادب سیاست متناظر با آن‌ها به دست دهد و نسبت اخلاق فردی، اخلاق جمعی و شکل حکومت را در افق مدینه‌ی دنیه، فاضله و متعالیه توضیح دهد.

خلاصه کتاب اخلاق و ادب سیاست از منظر حکمت متعالیه

هیچ سیاستی بدون تکیه بر ارزش‌ها و اخلاق قابل‌تصور نیست و هر نظام سیاسی بر یک سلسله‌مراتب ارزشی بنا می‌شود. محمدحسن روزبه با مرور نمونه‌هایی از جوامع مبتنی‌بر لذت، ثروت، نام‌جویی یا دانشْ این نکته را برجسته می‌کند که روح مشترک تمدن‌ها، اخلاق حاکم بر آن‌هاست؛ او سپس از طریق حکمت نظری صدرایی به انسان‌شناسی و بعد به اخلاق و سیاست می‌رسد. انسان در این چارچوب موجودی جسمانیه‌الحدوث و روحانیه‌البقاست که در حرکت جوهری، از مراتب طبیعت تا تجرد، پیش می‌رود و در این مسیر با افعال و ملکات خود، سعادت یا شقاوت خویش را می‌سازد.

اخلاق فقط مجموعه‌ای از باید و نبایدها نیست؛ بلکه صورت درونی نفس و سیاست صورت بیرونی همان اخلاق است. کتاب در نهایت اخلاق را در سه مرتبه (متدانیه، متعادله و متعالیه) دسته‌بندی می‌کند و برای هر مرتبه، ادب و آداب سیاست متناظر را توضیح می‌دهد تا نشان دهد چگونه می‌توان از مدینه‌ی دنیه به‌سوی مدینه‌ی متعالیه حرکت کرد.

چرا باید کتاب اخلاق و ادب سیاست از منظر حکمت متعالیه را بخوانیم؟

کتاب اخلاق و ادب سیاست از منظر حکمت متعالیه با پیونددادن مباحث عمیق حکمت متعالیه به مسئله‌ی عینی اخلاق سیاسی، امکان فهمی منسجم از نسبت انسان، ارزش‌ها و قدرت فراهم کرده است. خواننده در خلال مباحث هم با مبانی فلسفی مانند اصالت وجود و حرکت جوهری آشنا می‌شود و هم می‌بیند این مبانی چگونه به تعریف سعادت، مراتب اخلاق و صورت‌های متفاوت سیاست منتهی می‌شوند.

خواندن کتاب اخلاق و ادب سیاست از منظر حکمت متعالیه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی اسلامی، علوم سیاسی، الهیات و علاقه‌مندان به اندیشه‌ی ملاصدرا پیشنهاد می‌شود. همچنین کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی نسبت دین، اخلاق و سیاست و ارزیابی اخلاقی نظام‌های سیاسی هستند، می‌توانند از مباحث کتاب حاضر بهره ببرند.

بخشی از کتاب اخلاق و ادب سیاست از منظر حکمت متعالیه

«نظریه دولت

برخی جامعه سیاسی را چنین تعریف کرده‌اند: «به جامعه انسانی که بنا به اعتباراتی موصوف به سیاسی شده، جامعه سیاسی اطلاق می‌گردد.»‌ اعتباراتی که می‌تواند جامعه انسانی را موصوف به سیاسی کند، اعتبارات قدرت و تدبیری است که توسط نهاد حکومت اعمال می‌شود. اجتماع ظرف روابط ارادی انسان‌ها جهت برآوردن نیازها و نیز مهیا نمودن شرایط تکامل است لکن اراده و اغراض انسان‌ها لزوماً یکسان و مشابه نمی‌باشد و طبعاً تزاحم منافع و تصادق حقوق امری اجتناب‌ناپذیر می‌شود به همین دلیل نیازمند تدبیری عقلایی و تأسیس اعتباراتی برای مدیریت تزاحم‌ها و تصادق حقوق هستیم، در نتیجه اجتماع مدنی و جامعه اخلاقی به سیاست به‌معنی تدبیر عقلایی نیاز پیدا می‌کند.

در تشریح نسبت جامعه اخلاقی و اجتماع مدنی با سیاست باید گفت توضیحی که ملاصدرا برای نظریه دولتش می‌دهد تا حدودی به نظریه وضع طبیعی اصحاب قرار اجتماعی نزدیک است. او بر این باور است که انسان به‌صورت طبیعی طالب آن چیزی است که نیازهایش را برآورده کند و بر آنچه مزاحم او در رسیدن به خواسته‌ها شود خشم می‌گیرد. این دو خصوصیت به نزاع برای غلبه بر یکدیگر کشیده و روابط اجتماعی مختل و افراد نابود می‌شوند، برای خلاصی از وضعیت جنگ و نزاع به اعتبارات قانونی که مورد توافق باشد نیاز است و وضع قوانینی ضرورت پیدا می‌کند که روابط را تنظیم کند و عدالت را برپا دارد و نزاع‌ها را پایان دهد.»