کتاب نبرد در سایه خبر

کتاب نبرد در سایه خبر، نوشته زهرا پاکپور حاجی آقا، از سوی نشر آذرفر منتشر شده است. این اثر به نقش رسانه‌ها در جنگ‌های معاصر، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند جنگ نرم، جنگ روانی و جنگ شناختی، می‌پردازد. نویسنده در مقدمه توضیح می‌دهد که رسانه در گذر زمان از ابزاری برای انتقال اطلاعات فراتر رفته و به یکی از مهم‌ترین ابزارهای اثرگذاری بر ذهن و ادراک انسان‌ها تبدیل شده است؛ به همین دلیل میدان درگیری در بسیاری از جنگ‌های امروز، علاوه بر عرصه‌های نظامی، در فضای رسانه‌ای و ذهنی نیز شکل می‌گیرد. در کتاب مفاهیمی مانند جنگ سخت، نیمه‌سخت و نرم، جنگ رسانه‌ای، عملیات روانی، دیپلماسی دیجیتال، سواد رسانه‌ای جنگ، مرجعیت خبری در بحران و تکنیک‌های جنگ روانی و شناختی بررسی می‌شوند. نویسنده برای توضیح مباحث از نمونه‌هایی مانند جنگ ۱۲ روزه‌ی ایران و رژیم صهیونیستی، جنگ‌های غزه، جنگ ویتنام و جنگ‌های جهانی استفاده می‌کند و نشان می‌دهد که رسانه چگونه می‌تواند در کنار اطلاع‌رسانی، در شکل‌دهی به روایت‌ها و تحریف واقعیت نیز نقش داشته باشد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نبرد در سایه خبر

کتاب نبرد در سایه خبر، اثر زهرا پاکپور حاجی‌ آقا، به تغییر ماهیت جنگ در دنیای امروز و گسترش آن از میدان نظامی به عرصه‌ی رسانه می‌پردازد. نویسنده در بخش‌های ابتدایی، جنگ را در سه سطح سخت، نیمه‌سخت و نرم توضیح می‌دهد و سپس نقش رسانه و ابزارهای فرهنگی را در جنگ نرم بررسی می‌کند. در این چارچوب، رسانه فقط وسیله‌ای برای انتقال خبر نیست و می‌تواند بر افکار عمومی، ارزش‌ها و رفتارهای اجتماعی اثر بگذارد. فصل‌هایی مانند بشنو و باور نکن! و جنگ رسانه‌ای یا رسانه جنگ؟ نیز با تمرکز بر همین موضوع، تفاوت میان گزارش یک رویداد جنگی و استفاده از رسانه به‌عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف جنگی را روشن می‌کنند.

کتاب نبرد در سایه خبر برای توضیح این مباحث از نمونه‌های مختلفی مانند جنگ‌های جهانی، جنگ ویتنام، جنگ‌های غزه و جنگ ۱۲ روزه میان ایران و رژیم صهیونیستی استفاده می‌کند. تصاویر، تیترها، روایت‌های خبری، شبکه‌های اجتماعی، هشتگ‌ها، ویدیوهای کوتاه و فعالیت شهروندخبرنگاران از جمله موضوعاتی هستند که در این بخش مورد توجه قرار گرفته‌اند. زهرا پاکپور حاجی‌ آقا نشان می‌دهد که نحوه‌ی بازنمایی یک رویداد می‌تواند بر احساسات و برداشت مخاطبان اثر بگذارد و در برخی موارد بر فضای افکار عمومی و تصمیم‌گیری‌های سیاسی نیز تأثیر بگذارد. مفهوم دیپلماسی دیجیتال نیز در ادامه مطرح می‌شود و استفاده از فناوری‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی برای پیشبرد منافع ملی و شکل‌دادن به تصویر بین‌المللی کشورها بررسی می‌شود.

در نیمه‌ی دوم کتاب نبرد در سایه خبر، بحث از شناخت میدان رسانه‌ای به آموزش و تحلیل شیوه‌های مواجهه با آن گسترش پیدا می‌کند. فصل‌هایی درباره‌ی سواد رسانه‌ای جنگ، مرجعیت خبری و رسانه‌ای در بحران، مدیریت روانی جنگ، سیاه‌نمایی و تعهد به هویت ملی در رسانه، به نقش تولید و مصرف خبر در شرایط بحرانی می‌پردازند. در ادامه نیز تکنیک‌هایی مانند دو قطبی‌سازی، پاره‌حقیقت‌گویی، کانال انحراف، مقصرنمایی، تعمیم افراطی، واهمه‌افکنی، اهریمن‌سازی و ابهام‌آفرینی شرح داده می‌شوند. بخش پایانی کتاب به جنگ شناختی، مجروحان و سربازان جنگ رسانه‌ای و ضرورت شکل‌گیری بال رسانه‌ای در کنار بال نظامی اختصاص دارد. نویسنده در مجموع تلاش می‌کند نشان دهد که شناخت سازوکارهای رسانه‌ای و روانی جنگ می‌تواند در نحوه‌ی مواجهه‌ی افراد با اخبار و روایت‌های بحران نقش داشته باشد.

خلاصه کتاب نبرد در سایه خبر

کتاب نبرد در سایه خبر از این ایده آغاز می‌شود که جنگ معاصر فقط به درگیری نظامی محدود نیست. نویسنده سه سطح جنگ سخت، نیمه‌سخت و نرم را از یکدیگر تفکیک می‌کند و برای هرکدام ویژگی‌هایی در نظر می‌گیرد. جنگ سخت با استفاده از ابزار نظامی و زور فیزیکی همراه است، جنگ نیمه‌سخت مواردی مانند ترور و کودتا را دربرمی‌گیرد و جنگ نرم از ابزارهای رسانه‌ای و فرهنگی برای اثرگذاری بر ذهن، ارزش‌ها و نگرش‌های جامعه استفاده می‌کند. در این بخش نمونه‌هایی مطرح می‌شود تا تفاوت اثرگذاری مستقیم و فیزیکی با اثرگذاری رسانه‌ای و غیرمستقیم روشن شود.

در فصل بشنو و باور نکن! بر ضرورت برخورد سنجیده با اخبار تأکید می‌شود. نویسنده به این موضوع توجه می‌دهد که رسانه‌ها همواره همه‌ی ابعاد یک رویداد را نمایش نمی‌دهند و انتخاب تصویر، تیتر و روایت می‌تواند بر برداشت مخاطب اثر بگذارد. تأثیر تصاویر جنگ بر همدلی، صلح‌طلبی، بی‌حسی یا فریب نیز در همین چارچوب بررسی می‌شود. در بخش جنگ رسانه‌ای یا رسانه جنگ؟ تفاوت رسانه‌ای که صرفاً رویدادهای جنگ را پوشش می‌دهد با رسانه‌ای که خود به بخشی از میدان نبرد تبدیل شده است، توضیح داده می‌شود. نقش رسانه در روحیه‌ی ملی، افکار عمومی و تصمیم‌های سیاسی نیز در این بخش مورد توجه قرار می‌گیرد.

کتاب در ادامه مفهوم دیپلماسی دیجیتال را شرح می‌دهد و نقش فناوری‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی را در پیشبرد منافع ملی، تصویرسازی بین‌المللی و جلب حمایت عمومی بررسی می‌کند. نمونه‌هایی از کاربرد شبکه‌های اجتماعی در مسئله‌ی فلسطین و جنگ غزه نیز برای نشان‌دادن تأثیر ویدیوها، هشتگ‌ها و محتوای بصری بر روایت‌های موجود ارائه شده است. سپس بحث سواد رسانه‌ای جنگ مطرح می‌شود. نویسنده در این بخش شش بعد سواد رسانه‌ای را در شرایط جنگی توضیح می‌دهد و از آشنایی با فناوری‌های رسانه‌ای و کار با پیام‌رسان‌ها تا ارزیابی انتقادی پیام‌ها و تشخیص اخبار نادرست و گمراه‌کننده را در نظر می‌گیرد. تفاوت اطلاعات اشتباه غیرعمدی با اخبار گمراه‌کننده‌ی عامدانه، اهمیت صحت‌سنجی و مقایسه‌ی منابع نیز در همین بخش بررسی می‌شود.

بخش دیگری از کتاب به مدیریت اخبار در زمان جنگ و تأثیر رسانه‌ها بر فضای روانی جامعه اختصاص دارد. نویسنده در این قسمت درباره‌ی سیاه‌نمایی، بزرگ‌نمایی کاستی‌ها و تأثیر برخی محتواهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی بر اعتماد عمومی، امید اجتماعی و شکاف‌های قومی و سیاسی بحث می‌کند. در مقابل، بر نقش رسانه‌ها در تقویت انسجام ملی، برجسته‌کردن نمادهای مشترک و پرهیز از دو قطبی‌های مخرب تأکید می‌شود. پس از آن، تکنیک‌های جنگ روانی به‌صورت مشخص معرفی می‌شوند. دو قطبی‌سازی، پاره‌حقیقت‌گویی، کانال انحراف، مقصرنمایی، تعمیم افراطی، واهمه‌افکنی، اهریمن‌سازی و ابهام‌آفرینی از جمله این تکنیک‌ها هستند که با نمونه‌هایی مرتبط با پرونده‌ی هسته‌ای ایران، تحریم‌ها و مذاکرات توضیح داده می‌شوند.

در فصل جنگ شناختی، دامنه‌ی بحث گسترده‌تر می‌شود و نویسنده علاوه‌بر تغییر محتوای فکر، تغییر شیوه‌ی فکرکردن و تصمیم‌گیری را نیز مورد توجه قرار می‌دهد. جنگ شناختی در این کتاب ترکیبی از عملیات سایبری، اطلاعاتی، روانی و مهندسی اجتماعی معرفی شده است. نمودار نقشه راه کاربست جنگ شناختی در رسانه‌های نوین نیز ارتباط میان عناصری مانند نفوذ، اعتمادزدایی، دست‌کاری قوه‌ی شناخت، تولید محتوای منفی، تحریف داده‌ها و تخریب سرمایه‌ی اجتماعی را نشان می‌دهد.

در پایان کتاب، دو مفهوم مجروحان جنگ رسانه‌ای و سربازان جنگ رسانه‌ای مطرح می‌شوند. مجروحان کسانی معرفی شده‌اند که در اثر مواجهه‌ی مداوم با اخبار منفی، شایعات و مقایسه‌های تحقیرآمیز، اعتماد و امید خود را از دست می‌دهند. در مقابل، نویسندگان، خبرنگاران، عکاسان، تولیدکنندگان محتوا و طراحانی که آگاهانه در میدان رسانه فعالیت می‌کنند، در دسته‌ی سربازان جنگ رسانه‌ای قرار گرفته‌اند. کتاب با طرح ایده‌ی ضرورت بال رسانه‌ای در کنار بال نظامی، بر اهمیت شناخت سازوکارهای جنگ رسانه‌ای و نقش افراد در این میدان تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب نبرد در سایه خبر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نبرد در سایه خبر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• کتاب سازوکارهای جنگ رسانه‌ای، جنگ روانی و جنگ شناختی را در ارتباط با نمونه‌های عینی توضیح می‌دهد.
• خواننده با مفاهیمی مانند دیپلماسی دیجیتال و سواد رسانه‌ای جنگ و کاربرد آن‌ها در شرایط بحرانی آشنا می‌شود.
• تکنیک‌هایی مانند پاره‌حقیقت‌گویی، دو قطبی‌سازی، واهمه‌افکنی و ابهام‌آفرینی به‌صورت مشخص معرفی و شرح داده می‌شوند.
• کتاب بر اهمیت بررسی منابع، صحت‌سنجی اخبار و توجه به شیوه‌ی بازنمایی رویدادها در رسانه‌ها تأکید می‌کند.

خواندن کتاب نبرد در سایه خبر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نبرد در سایه خبر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه‌های ارتباطات، علوم سیاسی، مطالعات رسانه و مطالعات امنیتی می‌توانند از مباحث کتاب استفاده کنند.
• خبرنگاران، فعالان رسانه‌ای و تولیدکنندگان محتوا می‌توانند با تکنیک‌های جنگ روانی و شناختی مطرح‌شده در کتاب آشنا شوند.
• معلمان، مربیان و والدینی که به آموزش سواد رسانه‌ای و تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر نوجوانان توجه دارند می‌توانند این کتاب را مطالعه کنند.
• کسانی که می‌خواهند نحوه‌ی شکل‌گیری روایت‌های خبری و عملیات روانی در شرایط جنگ و بحران را بهتر بشناسند، می‌توانند سراغ این اثر بروند.