کتاب عملکرد صندوق توسعه ملی در دهه ۱۳۹۰، بازنگری در کارکردها

کتاب عملکرد صندوق توسعه ملی در دهه ۱۳۹۰، بازنگری در کارکردها به کوشش علیرضا ساعدی سارخانلو، علی نصیری اقدم و سید هومن علوی گردآوری و توسط پژوهشکده امور اقتصادی منتشر شده است. این اثر بخشی از مجموعه‌ی سلسله‌نشست‌های اقتصاد ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ است و به بررسی عملکرد، چالش‌ها و بازنگری در کارکردهای صندوق توسعه‌ی ملی طی دهه‌ی ۱۳۹۰ می‌پردازد. کتاب حاضر با رویکرد تحلیلی و مبتنی‌بر داده‌های اقتصادی، به ارزیابی سیاست‌ها و نتایج حاصل از فعالیت این صندوق پرداخته و پیشنهادهایی برای بهبود عملکرد آن ارائه داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عملکرد صندوق توسعه ملی در دهه ۱۳۹۰، بازنگری در کارکردها

کتاب عملکرد صندوق توسعه‌ی ملی در دهه‌ی ۱۳۹۰، بازنگری در کارکردها (سلسله‌نشست‌های اقتصاد ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰) (نشست پانزدهم) در قالب یک گزارش تحلیلی و اقتصادی، به بررسی عملکرد صندوق توسعه‌ی ملی ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ می‌پردازد. این کتاب، بخشی از یک مجموعه‌ی پژوهشی است که به تحلیل ابعاد مختلف اقتصاد ایران در این دهه اختصاص یافته است. ساختار کتاب بر پایه‌ی چهار محور اصلی شکل گرفته است: سابقه‌ی صندوق توسعه‌ی ملی در اقتصاد کشور، رابطه‌ی مالی دولت و صندوق، الزامات فعالیت صندوق و نتایج و پیشنهادها.

نویسندگان با بهره‌گیری از داده‌ها، قوانین و مقررات، تجربه‌های مدیریتی و تحلیل روندهای اقتصادی، تصویری جامع از نحوه‌ی عملکرد صندوق توسعه‌ی ملی ارائه داده‌اند. کتاب با بررسی تطبیقی میان حساب ذخیره‌ی ارزی و صندوق توسعه‌ی ملی، نقاط قوت و ضعف سیاست‌های اتخاذشده را برجسته می‌کند و به چالش‌های اجرایی، مشکلات ساختاری و تأثیر تصمیمات کلان بر عملکرد صندوق می‌پردازد؛ همچنین نقش صندوق در ثبات‌سازی بودجه، تخصیص منابع به بخش‌های مختلف اقتصادی و تعامل آن با سیاست‌های پولی و مالی کشور مورد توجه قرار گرفته است. این اثر برای پژوهشگران، سیاست‌گذاران و علاقه‌مندان به اقتصاد کلان ایران، منبعی برای شناخت بهتر سازوکارهای مالی و چالش‌های پیش‌ِ روی صندوق توسعه‌ی ملی فراهم می‌کند.

خلاصه کتاب عملکرد صندوق توسعه ملی در دهه ۱۳۹۰، بازنگری در کارکردها

کتاب عملکرد صندوق توسعه‌ی ملی در دهه‌ی ۱۳۹۰، بازنگری در کارکردها با مروری بر پیشینه‌ی صندوق‌های ثروت ملی در ایران آغاز می‌شود و به بررسی روند شکل‌گیری و اهداف صندوق توسعه‌ی ملی می‌پردازد. نویسندگان توضیح داده‌اند که این صندوق با هدف ثبات‌سازی بودجه و ذخیره‌ی مازاد درآمدهای نفتی برای استفاده در دوران رکود تأسیس شده است. بااین‌حال در عمل، منابع صندوق توسعه‌ی ملی اغلب برای جبران کسری بودجه دولت و تأمین هزینه‌های جاری به کار رفته‌اند؛ موضوعی که با اهداف اولیه‌ی صندوق در تضاد است. در ادامه، کتاب به بررسی نحوه‌ی تخصیص منابع صندوق به بخش‌های مختلف اقتصادی، به‌ویژه صنعت نفت، نیروگاه‌ها، پالایشگاه‌ها و صنایع بزرگ می‌پردازد. 

داده‌ها نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از تسهیلات صندوق به طرح‌های بزرگ‌مقیاس با اشتغال‌زایی پایین اختصاص یافته و بخش خصوصی سهم کمتری از این منابع داشته است؛ همچنین مشکلاتی مانند بازپرداخت نشدن اقساط تسهیلات، ریسک بالای بانک‌های عامل و نبود قواعد شفاف در انتخاب طرح‌ها، از جمله چالش‌های جدی مطرح‌شده در کتاب است. نویسندگان تأکید کرده‌اند که مکانیزم عملکردی صندوق توسعه‌ی ملی تا حد زیادی تحت‌تأثیر تصمیمات دولت و مجلس بوده و استقلال لازم را نداشته است. 

نرخ سود تسهیلات صندوق نیز با واقعیت‌های اقتصادی و نرخ تورم هم‌خوانی ندارد و این موضوع باعث کاهش ارزش منابع صندوق در بلندمدت شده است. در نهایت، کتاب با ارائه‌ی پیشنهادهایی برای اصلاح ساختار صندوق، به ضرورت بازنگری در قواعد، اولویت‌بندی طرح‌ها و تقویت نظارت بر تخصیص منابع اشاره دارد. دغدغه‌ی اصلی کتاب، حفظ منافع بین‌نسلی و جلوگیری از استفاده‌ی کوتاه‌مدت و غیرهدفمند از منابع صندوق توسعه‌ی ملی است.

چرا باید کتاب عملکرد صندوق توسعه ملی در دهه ۱۳۹۰، بازنگری در کارکردها را بخوانیم؟

کتاب عملکرد صندوق توسعه‌ی ملی در دهه‌ی ۱۳۹۰، بازنگری در کارکردها با تحلیل دقیق عملکرد صندوق توسعه‌ی ملی در دهه‌ی ۱۳۹۰، تصویری روشن از چالش‌ها و ناکارآمدی‌های موجود در مدیریت منابع ملی ارائه می‌دهد. خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند با روندهای تخصیص منابع، مشکلات ساختاری و تأثیر تصمیمات کلان بر اقتصاد کشور آشنا شود؛ همچنین کتاب با ارائه‌ی پیشنهادهایی برای اصلاح ساختار صندوق، به اهمیت شفافیت، پاسخ‌گویی و حفظ منافع بین‌نسلی در مدیریت منابع نفتی و ارزی کشور می‌پردازد. این اثر برای کسانی که به‌دنبال درک عمیق‌تر سیاست‌های مالی و اقتصادی ایران هستند، منبعی ارزشمند به‌ شمار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران اقتصاد، سیاست‌گذاران، مدیران مالی، دانشجویان رشته‌های اقتصاد و مدیریت و همه‌ی علاقه‌مندان به مسائل اقتصاد کلان ایران توصیه می‌شود؛ همچنین این اثر می‌تواند برای افرادی که دغدغه‌ی شفافیت مالی، مدیریت منابع ملی و اصلاح ساختارهای اقتصادی را دارند، راهگشا باشد.

بخشی از کتاب عملکرد صندوق توسعه ملی در دهه ۱۳۹۰، بازنگری در کارکردها

«در اساسنامه فعلی، مهم‌ترین حوزه عملکردی در اختیار صندوق توسعه ملی، اعطای تسهیلات بوده است. در تمام این سال‌ها، صندوق توسعه مهم‌ترین عملیاتی که به طور مستقل انجام داده اعطای تسهیلات ارزی به بخش‌های مختلف اقتصاد برای سرمایه‌گذاری‌های دارای توجیه بوده است. فقط نیمی از تسهیلات اعلام وصول شده توسط صندوق توسعه ملی، به متقاضیان پرداخت شده است و عمده تسهیلات پرداختی صندوق توسعه ملی به طرح‌های بزرگ مقیاس با اشتغال‌زایی کم بوده است. درحال حاضر از سیصد طرحی که از تسهیلات صندوق توسعه ملی بهره‌مند شده‌اند، ۱۸۰ طرح دارای اقساط معوق هستند. با معیارهای بین نسلی و لحاظ تورم دلار، لازم است سازوکار تعیین نرخ سود تسهیلات صندوق اصلاح شود. به سامان رساندن نحوه سرمایه‌گذاری، تعیین اولویت‌ها و روش برونگرایی مستلزم بازنگری در ارکان صندوق توسعه است. درحال حاضر، صندوق قاعده مشخصی در قبال پاره‌ای از مسائل اصلی اقتصاد و از جمله تورم، ثبات‌سازی و ... ندارد.»