کتاب کل کل قجری

کتاب کل‌ کل قجری نوشته فرزانه زینلی و ویراسته فهمیه اسماعیلی توسط نشر میخ منتشر شده است. این اثر با نگاهی طنزآمیز و انتقادی به دو متن تاریخیِ تأدیب‌النسوان (منسوب به خانلرمیرزا احتشام‌ الدوله) و معایب‌الرجال (نوشته بی‌ بی استرآبادی) پرداخته و با حاشیه‌ها و اضافات نویسنده، به بررسی روابط زن و مرد در ایران دوره‌ی قاجار می‌پردازد. موضوع کتاب حول محور اخلاق، جایگاه اجتماعی زنان و مردان و شوخی‌ها و بذله‌گویی‌های رایج آن دوران می‌چرخد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کل کل قجری

کتاب کل‌کل قجری (حاشیه بر تأدیب النسوان و معایب الرجال با اضافات) اثری پژوهشی است که با رویکردی طنز و انتقادی به دو متن جنجالی از دوره‌ی قاجار می‌پردازد. این کتاب، علاوه‌بر بازخوانی و بازنویسی تأدیب‌النسوان و معایب‌الرجال، حاشیه‌هایی از فرزانه زینلی را نیز در خود جای داده که به‌نوعی گفت‌وگویی را میان متون تاریخی و نگاه امروزی به مسائل زنان و مردان شکل می‌دهد. ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که ابتدا متن اصلی یا بخش‌هایی از آن آورده می‌شود و سپس فرزانه زینلی با زبان طنز و گاه انتقادی، به تحلیل، نقد و شوخی با محتوای آن می‌پردازد. 

این اثر نه‌تنها بازتاب‌دهنده‌ی فضای اجتماعی و فرهنگی ایران در قرن ۱۳ هجری است، بلکه نشان می‌دهد چگونه نگاه‌های افراطی و کلیشه‌ای درباره‌ی جنسیت، در قالب ادبیات و شوخی‌های آن زمان بازتاب یافته‌اند. کتاب کل‌کل قجری با ترکیب روایت تاریخی و حاشیه‌نویسی معاصر، تصویری چندلایه از روابط زن و مرد، باورهای رایج و اخلاق اجتماعی آن دوران ارائه می‌دهد و خواننده را به تأمل درباره‌ی ریشه‌های برخی نگرش‌های امروزی دعوت می‌کند.

خلاصه کتاب کل کل قجری

کتاب کل‌کل قجری با محوریت دو متن تاریخی، یعنی تأدیب‌النسوان و معایب‌الرجال، به بررسی و نقد روابط زن و مرد در ایران قاجاری می‌پردازد. کتاب تأدیب‌النسوان اثری است که اصول تربیت زنان را از نگاه مردانه و با زبانی آمیخته به نصیحت و گاه تحقیر، شرح می‌دهد. نویسنده‌ی این متن، با ذکر حکایات و توصیه‌هایی درباره‌ی رفتار، گفتار، پوشش و حتی نحوه‌ی غذاخوردن زنان، تصویری از زن ایده‌آل در ذهن خود ترسیم می‌کند که باید مطیع، خوش‌رفتار و بی‌گله باشد. در مقابل، معایب‌الرجال به‌عنوان پاسخ بی‌بی استرآبادی، با زبانی تند و طنزآمیز، رفتارهای مردان را به نقد می‌کشد و به نوعی کل‌کل ادبی میان دو جنس شکل می‌گیرد. 

فرزانه زینلی در کتاب کل‌کل قجری با افزودن حاشیه‌ها و توضیحات خود، نه‌تنها به بازخوانی این متون می‌پردازد، بلکه با نگاه امروزی، تناقض‌ها، اغراق‌ها و پیش‌داوری‌های هر دو طرف را برجسته می‌کند. پیام اصلی کتاب، نقد کلیشه‌های جنسیتی و نشان‌دادن افراط‌ها و تفریط‌های هر دو سو است؛ چه آنجا که مردان زنان را به اطاعت بی‌چون‌وچرا فرامی‌خوانند و چه آنجا که زنان، مردان را به بی‌کفایتی و ظلم متهم می‌کنند. در نهایت، کتاب خواننده را به تأمل درباره‌ی ریشه‌های تاریخی برخی باورهای امروزی و ضرورت بازنگری در نگاه به جنسیت دعوت می‌کند.

چرا باید کتاب کل کل قجری را بخوانیم؟

کتاب کل‌کل قجری فرصتی است برای آشنایی با بخشی از ادبیات طنز و انتقادی ایران در دوره‌ی قاجار و همچنین مواجهه با ریشه‌های تاریخی بسیاری از کلیشه‌ها و باورهای جنسیتی. این کتاب با ترکیب روایت تاریخی و حاشیه‌نویسی معاصر، نه‌تنها سرگرم‌کننده است، بلکه ذهن را به چالش می‌کشد و مخاطب را به بازاندیشی درباره‌ی جایگاه زن و مرد در جامعه و نقش ادبیات در شکل‌دهی به این نگرش‌ها سوق می‌دهد. خواندن این اثر، دریچه‌ای به فهم بهتر تاریخ اجتماعی ایران و شیوه‌های بیان انتقاد و طنز در متون کهن باز می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای علاقه‌مندان به تاریخ اجتماعی ایران، پژوهشگران حوزه‌ی مطالعات زنان و جنسیت، دوستداران ادبیات طنز و کسانی که به‌دنبال شناخت ریشه‌های فرهنگی و تاریخی کلیشه‌های جنسیتی هستند، مناسب است؛ همچنین برای دانشجویان رشته‌های ادبیات، تاریخ و مطالعات فرهنگی می‌تواند منبعی جذاب و آموزنده باشد.

بخشی از کتاب کل کل قجری

«چون در اول شباب و جوانی و لذت عمر و خوش‌گذرانی، چنان که افتد و دانی، از عمرم بیش از هجده نگذشته بود، مکرمه والده‌ام که مرحوم ظل‌السلطان را دختر است، یکی از بنات ملوک را که سمت خویشی با بنده داشت، به زنی درآورده و اول عمر مبتلا و گرفتار به صدمات عیال و اولادم نموده، عمر عزیز را یازده سال با کمال محبتی که از طرفین بود، به بطالت گذرانیده؛ اگرچه از باب حسب و نسب و عفت و عصمت سرآمد زنان بود، خلق خوشی که اول شرط زن است، نداشت.»