کتاب مختصات حکمت متعالیه

کتاب مختصات حکمت متعالیه نوشته سید یدالله یزدان‌ پناه و تدوین و نگارش رضا درگاهی‌ فر اثری پژوهشی در حوزه‌ی فلسفه‌ی اسلامی است که توسط نشر آل احمد منتشر شده است. این کتاب به بررسی ابعاد و ویژگی‌های مکتب فلسفی صدرالمتألهین شیرازی، معروف به حکمت متعالیه، می‌پردازد و تلاش می‌کند با رویکردی نظام‌مند مختصات اصلی این مکتب را برای علاقه‌مندان و پژوهشگران فلسفه‌ی اسلامی روشن سازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مختصات حکمت متعالیه

کتاب مختصات حکمت متعالیه اثری پژوهشی و تحلیلی در حوزه‌ی فلسفه اسلامی است که به بررسی ساختار و ویژگی‌های مکتب صدرالمتألهین می‌پردازد. این کتاب با ساختاری نظام‌مند ابتدا زندگی‌نامه‌ی علمی ملاصدرا را مرور می‌کند و سپس به‌سراغ پنج مختصه‌ی اصلی حکمت متعالیه می‌رود؛ فلسفی‌بودن، وجودی‌بودن، روش فلسفی خاص، هضم آموزه‌های اسلامی و هضم آموزه‌های عرفان نظری. 

سید یدالله یزدان‌ پناه باتکیه‌بر منابع دست‌اول و تحلیل‌های دقیق تلاش کرده است تصویری جامع از جایگاه حکمت متعالیه در تاریخ فلسفه‌ی اسلامی ارائه دهد. کتاب با رویکردی تحلیلی و با هدف تبیین جایگاه و اهمیت این مکتب هم برای پژوهشگران فلسفه و هم برای علاقه‌مندان به اندیشه‌های اسلامی قابل‌استفاده است. ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که خواننده را گام‌به‌گام با سیر تطور اندیشه‌های ملاصدرا و تأثیر آن بر جریان‌های فکری پس از او آشنا می‌کند.

خلاصه کتاب مختصات حکمت متعالیه

این کتاب با نگاهی کلان و نظام‌مند به حکمت متعالیه تلاش می‌کند پنج ویژگی اساسی این مکتب را شناسایی و تحلیل کند. ابتدا با مروری بر زندگی‌نامه‌ی ملاصدرا زمینه‌های فکری و تحصیلی او را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه این فیلسوف با بهره‌گیری از سنت‌های فلسفی، عرفانی و دینی دستگاهی نوین در فلسفه‌ی اسلامی بنیان گذاشت. در ادامه کتاب به مختصه‌ی فلسفی‌بودن حکمت متعالیه می‌پردازد و توضیح می‌دهد که این مکتب با وجود اشتراک موضوعی با فلسفه‌های پیشین رویکردی متفاوت و عمیق‌تر به مسائل هستی‌شناختی دارد؛ سپس ویژگی وجودی‌بودن حکمت متعالیه را بررسی می‌کند؛ یعنی محوریت وجود به‌عنوان نقطه‌ی آغاز و معیار تحلیل مسائل فلسفی. این رویکرد امکان حل مسائل نو و ارائه‌ی راه‌حل‌های تازه برای مسائل کهن را فراهم آورده است. 

در بخش روش‌شناسی نویسنده به ترکیب روش بحثی و اشراقی در حکمت متعالیه اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که ملاصدرا چگونه با تلفیق عقل و شهود راهی تازه در فلسفه‌ی اسلامی گشود. نقش آموزه‌های اسلامی و عرفان نظری نیز در شکل‌گیری و غنای این مکتب مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که حکمت متعالیه نه‌تنها فلسفه‌ای عقلانی، بلکه فلسفه‌ای دینی و عرفانی نیز هست. درنهایت کتاب تأکید می‌کند که این پنج مختصه به‌صورت نظام‌مند و درهم‌تنیده هویت ویژه‌ای به حکمت متعالیه بخشیده‌اند و آن را از دیگر مکاتب فلسفی اسلامی متمایز ساخته‌اند. نویسنده با تحلیل نمونه‌هایی از آثار و اندیشه‌های ملاصدرا نشان می‌دهد که چگونه این مکتب توانسته است بر حوزه‌های مختلفی چون عرفان، تفسیر، کلام، اخلاق و حتی سیاست تأثیرگذار باشد.

چرا باید کتاب مختصات حکمت متعالیه را بخوانیم؟

مطالعه‌ی این کتاب فرصتی است برای آشنایی عمیق با یکی از مهم‌ترین مکاتب فلسفی اسلامی و شناخت ابعاد فکری و روشی ملاصدرا. کتاب مختصات حکمت متعالیه با رویکردی نظام‌مند نه‌تنها به معرفی ویژگی‌های کلیدی این مکتب می‌پردازد، بلکه زمینه‌های تاریخی و فلسفی شکل‌گیری آن را نیز روشن می‌سازد. این اثر برای کسانی که به‌دنبال فهم دقیق‌تر نسبت میان فلسفه، دین و عرفان در سنت اسلامی هستند، منبعی ارزشمند به‌شمار می‌آید. کتاب همچنین با تحلیل نمونه‌های عینی از آثار ملاصدرا امکان مقایسه و ارزیابی جایگاه حکمت متعالیه در میان دیگر مکاتب فلسفی را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی اسلامی، علاقه‌مندان به اندیشه‌های ملاصدرا و کسانی که دغدغه‌ی فهم نسبت میان عقل، دین و عرفان را دارند، مناسب است. مطالعه‌ی این کتاب همچنین به کسانی که به‌دنبال شناخت ساختار و هویت مکتب حکمت متعالیه هستند یا در حوزه‌ی مطالعات اسلامی و فلسفی فعالیت می‌کنند، توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب مختصات حکمت متعالیه

«گفتیم که بنابر مشهور، پدر ملاصدرا از وزرای والی شیراز، محمد خدابنده بوده است. محمد خدابنده در سال ۹۸۵ق به سلطنت رسید و از شیراز به قزوین، که در آن زمان پایتخت صفویان بود، هجرت کرد. می‌توان محتمل دانست که ابراهیم نیز همراه با خانواده‌اش در همین سال به قزوین رفته باشد و محمد از شش سالگی در قزوین ساکن بوده و تحصیل مقدمات علوم را در این شهر آغاز کرده باشد. اما این احتمال مستندی ندارد و نمی‌توان بر آن تکیه کرد. نیز دست‌یافتن به اینکه ملاصدرا دوران کودکی و نوجوانی را در شیراز یا قزوین سپری کرده باشد، چیزی را تغییر نمی‌دهد و مطلب سرنوشت‌سازی نیست.»