کتاب حضانت

کتاب حضانت (فرزند مشترک در فقه و حقوق ایران) نوشته‌ احمدعلی کریمی‌ زاده به بررسی جامع مفهوم حضانت فرزند در نظام حقوقی و فقهی ایران می‌پردازد. نویسنده در این اثر تلاش کرده است نسبت میان احکام فقه امامیه، قوانین مدنی و قانون حمایت خانواده را درباره‌ی نگهداری و سرپرستی کودکان روشن کند. ساختار کتاب بر پایه‌ی مباحث نظری، فقهی و حقوقی تنظیم شده و نشر هورین آن را منتشر کرده است. تمرکز اصلی اثر بر حضانت فرزند در شرایطی مانند طلاق، جدایی والدین، فوت یا عدم صلاحیت آن‌ها است و مفاهیمی چون ولایت، قیمومیت، بلوغ و حقوق کودک را نیز در پیوند با حضانت توضیح می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب حضانت

کتاب حضانت: فرزند مشترک در فقه و حقوق ایران اثری است که با تکیه‌ بر متون فقهی، قوانین مدنی و قانون حمایت خانواده به موضوع نگهداری و سرپرستی کودکان در خانواده‌های ایرانی پرداخته است. احمدعلی کریمی‌زاده در مقدمه، مسئله‌ی حضانت را در بستر طلاق، جدایی والدین، فوت پدر یا مادر و نیز گسترش نظارت دولتی بر حقوق کودک طرح کرده است و نشان می‌دهد حضانت هم حق والدین است و هم تکلیف آن‌ها در برابر فرزند. در کتاب حضانت ساختار بحث از یک مقدمه‌ی مفصل و چند فصل اصلی تشکیل شده است. در فصل اول، مفاهیم پایه‌ای مانند ماهیت حضانت، ارکان و لوازم آن، تفاوت حضانت با ولایت و قیمومیت، جایگاه بلوغ و تعریف فرزند مشترک توضیح داده شده است. سپس نویسنده به مبانی نظری حضانت از منظر فقهی و حقوقی می‌پردازد و دیدگاه‌های مختلف فقها و حقوقدانان را درباره‌ی اینکه حضانت حق است، تکلیف است یا ترکیبی از هر دو، دسته‌بندی می‌کند.

کتاب حضانت در فصل‌های بعدی اصول و مقررات حاکم بر حضانت در فقه را بررسی کرده است؛ از جمله حق‌بودن یا حکم‌بودن حضانت، ادله‌ی قرآنی و روایی وجوب آن، اولویت پدر و مادر در سنین مختلف کودک، شرایط حاضن از نظر دین، توانایی، عدالت و صلاحیت اخلاقی و نیز حقوق کودک در دوران حضانت. سپس مقررات حضانت در حقوق ایران، از قانون مدنی تا قانون حمایت خانواده، به‌صورت منظم مرور شده است؛ مسائلی مانند شروع و پایان حضانت، ترتیب اولویت اشخاص، موانع حضانت، نفقه‌ی کودک، ضمانت اجرا، دادگاه صالح و نقش حاکمیت در حمایت از کودکان در معرض خطر.

خلاصه کتاب حضانت

کتاب حضانت (فرزند مشترک در فقه و حقوق ایران) به‌دنبال روشن‌کردن این پرسش است که حضانت در نظام فقهی و حقوقی ایران دقیقاً چه جایگاهی دارد و چه نسبتی با حق و تکلیف والدین و حقوق کودک پیدا می‌کند. احمد علی کریمیزاده ابتدا حضانت را از نظر لغوی و اصطلاحی تعریف می‌کند و آن را ترکیبی از نگهداری مادی و تربیت معنوی می‌داند. سپس نشان داده شده است که در فقه امامیه سه دیدگاه درباره‌ی ماهیت حضانت وجود دارد: حق‌بودن، تکلیف‌بودن یا حق برای مادر و حق‌ ــ تکلیف برای پدر.

در ادامه‌ی کتاب حضانت، ادله‌ی قرآنی، روایی و عقلی وجوب مراقبت از کودک بررسی شده و جایگاه مادر و پدر در سنین مختلف فرزند تبیین شده است. تفاوت حضانت با ولایت و قیمومیت، نقش بلوغ در پایان حضانت و چالش‌هایی مانند ازدواج مجدد مادر، عدم صلاحیت اخلاقی والدین، یا امتناع آن‌ها از نگهداری کودک، در پرتو مواد قانون مدنی و قانون حمایت خانواده تحلیل شده است. در پایان، نویسنده به این نتیجه می‌رسد که محور اصلی همه‌ی این احکام باید مصلحت و حقوق کودک باشد، حتی اگر با ترجیحات والدین تعارض پیدا کند.

چرا باید کتاب حضانت را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از حضانت در پیوند میان فقه امامیه و حقوق موضوعه‌ی ایران ارائه می‌کند و نشان می‌دهد چگونه مفاهیم سنتی مانند ولایت، قیمومیت و بلوغ در قوانین امروز بازخوانی شده‌اند. مطالعه‌ی کتاب حضانت به درک دقیق‌تر حقوق و تکالیف والدین، جایگاه کودک در دعاوی خانوادگی و حدود مداخله‌ی دادگاه در سرنوشت فرزندان کمک می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب حضانت به دانشجویان و پژوهشگران حقوق خانواده، وکلا و قضاتی که با دعاوی حضانت و طلاق سروکار دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین به علاقه‌مندان مباحث فقهی‌ حقوقی درباره‌ی حقوق کودک و فعالان اجتماعی حوزه‌ی حمایت از کودکان توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب حضانت

«مسئله‌ی نگهداری و پرورش فرزندان در مواردی از قبیل طلاق زوجین با موضوع حضانت فرزند مورد بررسی قرار می‌گیرد. در واقع مسئولیت بزرگ‌کردن و تأمین نیازهای فرزندان تا سن بلوغ (دختران ۹ سالگی و پسران ۱۵ سالگی) به هر کدام از والدین سپرده می‌شود. ممکن است طبق صلاحدید دادگاه، در صورت عدم صلاحیت والدین، حضانت فرزند به فرد دیگری واگذار گردد. حضانت فرزندان در شرایط عادی، تا سن قانونی (۱۸ سال تمام) با والدین است. اما در شرایط غیر عادی همانند تصمیم به جدایی والدین، دادگاه در مورد حضانت فرزند تصمیم‌گیری می‌کند.

کودکان، مردان و زنان آینده‌ی جامعه، امیدها و آرزوهای نسل کنونی هستند. شرع اسلام برای حفظ و حراست از کودکان از بدو تولد روح حتی قبل از آن تا نوجوانی و جوانی، احکامی وضع کرده است. یکی از این تصمیمات، حضانت والدین است. حضانت در لغت به معنای حمایت است و در فقه به معنای نگهداری و تربیت فرزند و انجام هر کاری که مصلحت آنها است. حضانت علاوه بر اینکه یکی از حقوق فرزند نسبت به والدین است، از حقوق والدین نیز می‌باشد. حضانت پدر نه تنها یک حق بلکه یک تکلیف است. یعنی مادران می‌توانند حضانت فرزند خود را یا شیردادن را نپذیرند، اما پدران نمی‌توانند. حق حضانت که بر عهده‌ی پدر و مادر است به درخواست بستگان و اولیای طفل در موارد خاص می‌تواند از والدین سلب شود. در این خصوص قانون می‌گوید: هنگامی که سلامت جسمانی یا تربیت اخلاقی کودک به خطر بیفتد یا به دلیل عدم مراقبت یا انحطاط اخلاقی والدینی که تحت سرپرستی کودک هستند، دادگاه می‌تواند به بستگان دستور دهد، به درخواست والدین یا رئیس قوه قضائیه ترتیب مناسبی برای تربیت کودک انجام دهند. 

حضانت و مراقبت به معنای سرپرستی و نظارت بر تربیت کودک است. به عبارت دیگر، مراقبت از کودک، مراقبت از او و کنترل رابطه با افراد خارج، رعایت حق ملاقات که نزدیک به بستگان کودک است. حضانت حقوقی شامل تقسیم حقوق میان والدین به منظور تصمیم‌گیری‌های اصلی در ارتباط با فرزندان صغیرشان است. حضانت حقوقی ممکن است مشترک باشده در این صورت هر دو والد از حقوق تصمیم‌گیری مشترک برخوردار هستند، یا فقط یکی از آنها از این حق برخوردار است که در این حالت، یکی از والدین، حق تصمیم‌گیری کلیدی را بدون توجه به خواسته والدین دیگر در اختیار دارد.»