کتاب پیدایی اندیشه سیاسی عرفانی در ایران

کتاب پیدایی اندیشه سیاسی عرفانی در ایران (از عزیز نسفی تا صدرالدین شیرازی) نوشتهٔ مهدی فدایی مهربانی است. نشر نی این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر به بررسی خاستگاه و سیر تحول اندیشهٔ سیاسی - عرفانی در ایران می‌پردازد.

درباره کتاب پیدایی اندیشه سیاسی عرفانی در ایران

در کتاب پیدایی اندیشه سیاسی عرفانی در ایران نویسنده به بررسی خاستگاه اندیشهٔ سیاسی - عرفانی از دورهٔ باستان تا اسلام می‌پردازد؛ او همچنین تأثیر اسلام بر اندیشهٔ سیاسی و عرفانی را با تمرکز بر آرای متکلمان، صوفیان و فلاسفهٔ مسلمان بازگو می‌کند. اندیشهٔ سیاسی عرفانی در دوره‌های مختلف تاریخی ایران به‌ویژه در دوره‌های صفوی، زندیه و قاجار تحولات بسیاری به خود دیده است. بررسی این تحولات نیز از جمله مطالب کلیدی مورد بحث در این اثر است. فدایی مهربانی همچنین به بررسی نقش اندیشهٔ سیاسی عرفانی در نهضت‌های اجتماعی ایران، از جمله نهضت مشروطه می‌پردازد. این اثر شامل شش فصل است که عنوان آن‌ها عبارت‌اند از «فصل ۱: چارچوب نظری»، «فصل ۲: زمینه و زمانهٔ نسفی»، «فصل ۳: معرفت و هستی در نظر نسفی»، «فصل ۴: انسان کامل»، «فصل ۵: اندیشهٔ سیاسی نسفی»، «فصل ۶: از صدرالدین شیرازی تا برآمدن حکمت سیاسی متعالیه در ایران».

خواندن کتاب پیدایی اندیشه سیاسی عرفانی در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به علاقه‌مندان به تاریخ اندیشهٔ سیاسی ایران پیشنهاد می‌کنیم.

درباره مهدی فدایی مهربانی

مهدی فدایی مهربانی در ۲۸ شهریور سال ۱۳۶۱ در شهرری چشم به جهان گشود. او نویسنده و پژوهشگر ایرانی در حوزه‌های فلسفه، عرفان و فلسفهٔ سیاسی است. فدایی مهربانی یکی از برگزیدگان جشنوارهٔ فارابی و کتاب سال جمهوری اسلامی ایران است. او آثاری نظیر «پیدایی اندیشهٔ سیاسی عرفانی در ایران»، «ایستادن در آن‌سوی مرگ: پاسخ‌های کربن به هایدگر از منظر فلسفهٔ شیعی»، «حکمت، معرفت و سیاست در ایران» و «چه باشد آنچه خوانندش سیاست؟» نگاشته و به چاپ رسانده است. مهربانی از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۸ به‌عنوان پژوهشگر مهمان دانشگاه استونی بروک نیویورک بوده است. او عضو هیئت‌علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران بوده است.

بخشی از کتاب پیدایی اندیشه سیاسی عرفانی در ایران

«کمال در نزد نسفی به دو گونه است: کمال مراتب هستی و کمال انسان. مراتب هستی به‌طور دائم در سیر و سفرند و پیوسته قطع منازل می‌کنند. نسفی حتی تمامی ذرات وجود و افلاک و انجم را در سیر و سفر می‌داند که رو به کمال دارند. وی حتی دو طریق برای کامل‌شدن خاک را ذکر می‌کند. نهایت هر چیز در سیر و سفر به سوی کمال این است که آن‌چه در آن‌ها به‌صورت بالقوه وجود دارد، به‌صورت بالفعل در بیاید. روح آدمی از عالم علوی به عالم سفلی آمده است و بنابراین کمال آدمی تلاش در جهت بازگشت به عالم علوی است که جایگاه واقعی آدمی است. در برخی موارد بیان نسفی به شیخ اشراق سهروردی نزدیک است (نسفی، ۴۵۴:۱۳۸۴). در قصه الغربه الغربیه سهروردی، آدمی غربت غربی خود را باید با بازگشت به مشرق که جایگاه طلوع و نور است درمان کند. در این بازگشت آدمی دایره قوسین را تمام می‌کند و با رسیدن به پروردگار خود به کمال خویش می‌رسد.

همچنین نسفی به تبعیت از ابن‌سینا معتقد است که همه انسان‌ها از این موضوع آگاه نیستند و در این زمینه مردم را به سه دسته تقسیم می‌کند: عوام، که نمی‌دانند برای کمال‌یافتن به این دنیا آمده‌اند. خواص: می‌دانند که برای کمال به این دنیا آمده‌اند، با این وجود در پی کمال نمی‌روند و بدان عمل نمی‌کنند. خاص‌الخواص: هم آگاه‌اند که برای کمال‌یافتن به این دنیا آمده‌اند و هم عمل در جهت کمال دارند۸۶ (نسفی، ۷۲:۱۳۷۹).

یکی از نتایجی که در هستی‌شناسی نسفی مبرز است و ما نیز مکرر از آن سخن گفتیم، نگاه تشکیکی و سلسله‌مراتبی به هستی است. باز هم می‌گوییم که اندیشه نسفی همانند فلسفه صدرالمتألهین نمایشگر این انسجام تام و تمام است. اگر به دقت در نظریه حرکت جوهری تأمل کنیم، ارتباط منطقی آن را با دیدگاه سلسله‌مراتبی به هستی و وجود درمی‌یابیم. طبیعتاً این دیدگاه انسان را نیز شامل می‌شود. از نظر نسفی، «انسان مراتب دارد، چنان‌که درخت مراتب دارد. پیداست که در هر مرتبه‌ای از مراتب درخت چه پیدا آید. پس کار باغبان آن است که زمین را نرم و موافق می‌دارد و از خار و خاشاک پاک می‌کند و آب به وقت می‌دهد... باید که ریاضت و مجاهدت سالکان از جهت آن باشد تا آدمی شوند و مراتب انسانی در ایشان ظاهر گردد» (نسفی، ۱۰۶:۱۳۸۱).»