کتاب بررسی تجربی نظام شخصیت در ایران

کتاب بررسی تجربی نظام شخصیت در ایران نوشتهٔ مسعود چلبی است. نشر نی این کتاب را روانهٔ بازار کرده است.

درباره کتاب بررسی تجربی نظام شخصیت در ایران

فرهنگ هر جامعه به‌صورت مکتوب و غیرمکتوب نظام نمادین آن را در سطح کلان تشکیل می‌دهد و تولید و بازتولید آن عمدتاً در پهنهٔ تعاملات اجتماعی صورت می‌گیرد، اما بازتاب آن را کم‌وبیش و با احتیاط، می‌توان در مخرج مشترک شخصیت‌های اعضای جامعه ردیابی کرد. کتاب بررسی تجربی نظام شخصیت در ایران نتیجهٔ کوشش اولیه‌ای است برای شناخت نسبی «منش» و شخصیت ایرانی. سه مجموعه داده، شواهد تجربی این پژوهش را تشکیل می‌دهند. یکی منابع ثالث است؛ شامل روایات مکتوب غربی و عربی و ایرانی درمورد «منش ایرانی»؛ دیگری منابع ثانویه است به‌معنی پژوهش‌های درخوری که دیگران در این مورد انجام داده‌اند و مجموعهٔ اصلی، منابع اولیه‌ای است که از طریق پیمایش ۲۰۲۱ نفر ساکنان ۱۷ سال به بالای شهرهای استهبان، تبریز، تهران، کرمان و مشهد جمع‌آوری شده است. پیمایش اجتماعی یادشده بر مبنای مفهوم چهاربعدی از انسان، یعنی انسان اقتصادی، سیاستی، شناختی و اجتماعی انجام شده است.

مسعود چلبی در کتاب بررسی تجربی نظام شخصیت در ایران دو هدف اصلی را دنبال می‌کند؛ عملیاتی‌کردن و ساختن مقیاس شخصیت بر مبنای یک نظریهٔ منسجم جامعه‌شناختی و سنجش شخصیت و ارکان و ابعاد تشکیل‌دهندهٔ آن در ایران. گفته شده است که این مطالعه، متناسب با امکانات و مضایق خود، توانسته تا حدودی به این دو هدف نزدیک شود و با ساختن یک مقیاس شخصیت بر مبنای یک نظریهٔ جامعه‌شناختی، به سنجش شخصیت در پنج شهر تهران، تبریز، کرمان، مشهد و استهبان با حجم نمونهٔ کل ۲۰۲۱ نفر بپردازد. در فرایند تحقیق، ابتدا واکاوی نسبتاً منظم در چهار حیطهٔ مرتبط با موضوع مطالعه انجام گرفته است. این حیطه‌ها عبارتند از نظریه‌های شخصیت، آزمون‌های شخصیت، یافته‌های تجربی پیرامون نظام‌های شخصیت (با تکیه بر ایران) و اظهارنظرهای مکتوب صاحب‌نظران غربی، عربی و ایرانی (سه مجموعه روایت) درمورد «شخصیت ایرانی». نویسندهٔ این اثر، نظریه‌ها را در سه رشتهٔ روان‌شناسی، انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی کاویده و با تکیه بر این سه رشته، پژوهش خود را پیش برده است.

خواندن کتاب بررسی تجربی نظام شخصیت در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران شخصیت‌شناسی ایرانیان پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب بررسی تجربی نظام شخصیت در ایران

«در زمینه خاص ایرانی، اصطلاح «درویش» و «لوطی» به‌گونه‌ای که امروزه ایرانیان تحصیل‌کرده برای توصیف خصوصیات دوستان و همکاران خود به‌کار می‌برند، در ارتباط با نهادهای خاص جامعه سنتی که هنوز در تهران امروزی وجود دارد و همچنین در ارتباط با نقش‌های سنتی تعریف‌شده و معینی که هنوز بااهمیت‌اند، درک می‌شود. این اصطلاحات هنوز نقطه مرجعی را برای احتمال وجود این صفات شخصیتی خارج از نقش‌ها و نهادهای قدیمی فراهم می‌کنند که به‌وسیله آن‌ها پرورش می‌یافته است (اصطلاح لوطی و درویش ممکن است هم در مقام صفت و هم در مقام اسم به‌کار برده شود). همچنین، این اصطلاحات ممکن است به شخصی اشاره داشته باشند که راهی طولانی برای کسب فضیلت‌های مرتبط ــ مانند «لوطی‌مسلک» یا «درویش‌مسلک» ــ طی می‌کند.

درویشی: خانقاه نهادی است که هنگام صحبت از درویش مطرح می‌شود و در این‌جا به سنن و موقعیت فعلی آن پرداخته نشده است. نقش مرتبط با آن هم از آنِ فرد درویش یا صوفی است که امکان دارد در چارچوب خانقاه به دنبال روحانیت و جدایی از خواسته‌های مادی و جسمانی باشد یا نباشد، اما کسی است که از اصول روحانی ــ یعنی «طریقت» ــ پیروی می‌کند. هرچند که صفت درویشی را همچنین می‌توان به فردی نسبت داد که از اصول و عقاید رسمی پیروی نمی‌کند و نوعی بی‌علاقگی نسبت به دنیای بیرونی نشان می‌دهد. چون درویش به تشریفات اصرار نمی‌کند، دارای بُعدی از دوستی است ــ هرچند که شامل درجه‌ای از مدارا، بردباری و نیازی نه‌چندان مثبت به خلوت باشد. در چنین سطحی از تعمیم اصطلاح «صوفی» به‌کار نمی‌رود. در ضمن، به‌نظر می‌رسد که ارتباطی عمومی میان «درویشی» و «شعر» وجود دارد چون هر دو آن‌ها بستگی به عمق روحانیت دارند.

لوطی‌گری: نهاد مورد بحث در لوطی‌گری زورخانه است، مکانی سنتی برای گردهمایی به‌منظور پرورش و روحانی‌کردن دلاوری مردانه. هنوز در تهران تعداد قابل ملاحظه‌ای زورخانه فعال وجود دارد (بر اساس برآورد یکی از نقل‌کننده‌ها حدود ۵۰۰ زورخانه در تهران وجود دارد که البته تا اندازه‌ای اغراق‌آمیز به‌نظر می‌رسد). نقش مرتبط با لوطی‌گری نیز از آنِ لوطی محله، یعنی مرد خشن و قدرتمندی، است که به‌صورت قهرمان محله ظاهر می‌شود، از اهالی محله حمایت و نوعی عدالت ابتدایی را در محل برقرار می‌کند. در مقابل درویش که از اصول درونی برای رشد معنوی پیروی می‌کند، لوطی به‌دلیل قدرتش به‌طور دائم با مسئله مسئولیت روبه‌رو است، با زورگویی و قلدری نسبت به افراد مزاحم و ایفای نقش قهرمان برای افراد ضعیف. پس اصطلاح لوطی را باید بخشی از مجموعه اصطلاحاتی درنظر گرفت که بیانگر قطب‌های مثبت و منفی مردانگی است.»