کتاب گلستان سعدی

کتاب گلستان سعدی نوشته سعدی شیرازی، تصحیح محمدعلی فروغی و ویرایش هوشنگ گلشیری، از دیباچه‌ای آهنگین و هشت باب شکل گرفته و در آن حکایت‌های کوتاه، جمله‌های قصار و نکته‌های اخلاقی و اجتماعی در کنار هم آمده‌اند. در این نسخه، علاوه‌بر متن اصلی، شرح واژه‌ها و توضیح بخش‌های دشوار هم دیده می‌شود و همین موضوع راه ورود به نثر فشرده و پرمعنای سعدی را هموارتر می‌کند. این نسخه‌ی گلستان را گروه انتشاراتی ققنوس منتشر کرده است نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گلستان سعدی

کتاب گلستان سعدی از شناخته‌شده‌ترین آثار سعدی شیرازی است؛ متنی که نثر آهنگین، ایجاز و نگاه تیزبینانه‌اش به رفتار آدم‌ها باعث شده در حافظه‌ی فرهنگی فارسی‌زبانان ماندگار بماند. این اثر با دیباچه آغاز می‌شود و سپس در هشت باب پیش می‌رود: در سیرت پادشاهان، در اخلاق درویشان، در فضیلت قناعت، در فواید خاموشی، در عشق و جوانی، در ضعف و پیری، در تأثیر تربیت و در آداب صحبت. هر باب مجموعه‌ای از حکایت‌های کوتاه، پندها، بیت‌ها و جمله‌های فشرده است که از دل موقعیت‌های روزمره، دربار، سفر، فقر، قدرت، دوستی و آزمون‌های اخلاقی بیرون می‌آیند.

گلستان سعدی فقط مجموعه‌ای از نصیحت‌های مستقیم نیست. سعدی بسیاری از نکته‌ها را در قالب گفت‌وگو، طنز، کنایه و موقعیت‌های غافلگیرکننده پیش می‌برد. در یک حکایت، پادشاهی با اسیری روبه‌رو می‌شود و در حکایتی دیگر، درویشی با جمله‌ای کوتاه جایگاه قدرت را زیر سؤال می‌برد. همین جابه‌جایی مداوم میان دربار و خانقاه، میان فرودستان و فرمانروایان، به اثر حال‌وهوایی زنده می‌دهد. متن مدام از عدالت، خشم، بخشش، تربیت، آزمندی، قناعت و حد و مرز سخن‌گفتن حرف می‌زند و نشان می‌دهد که سعدی بیشتر از صدور حکم، به نشان‌دادن پیچیدگی رفتار انسان علاقه دارد.

کتاب گلستان سعدی در این نسخه بر پایه‌ی تصحیح محمدعلی فروغی فراهم شده و هوشنگ گلشیری در ویرایش آن، رسم‌الخط، توضیح عبارت‌های دشوار، شرح بخش‌های عربی و واژه‌نامه را در نظر گرفته است. این ویژگی‌ها باعث شده متن کلاسیک، بدون دست‌بردن در هویت اصلی‌اش، خواندنی‌تر شود. اهمیت این کتاب فقط در قدمت یا شهرتش نیست؛ نیروی اصلی‌اش در این است که هنوز هم بسیاری از جمله‌ها و حکایت‌هایش در بحث‌های اخلاقی، اجتماعی و زبانی معنا پیدا می‌کنند و از دل چند سطر، تصویری روشن از مناسبات انسانی می‌سازند.

خلاصه کتاب گلستان سعدی

کتاب گلستان سعدی مجموعه‌ای از حکایت‌ها و گفتارهای کوتاه است که در آن سعدی از راه روایت‌های فشرده، رفتار انسان را در موقعیت‌های گوناگون می‌سنجد. متن از پادشاهان و وزیران تا درویشان، عاشقان، جوانان، پیران و مردمان عادی را در کنار هم می‌آورد تا درباره‌ی عدالت، قناعت، خاموشی، تربیت، قدرت، حرص و معاشرت فکر کند. بسیاری از حکایت‌ها با یک رخداد ساده آغاز می‌شوند و با جمله‌ای کوتاه یا بیتی ماندگار، معنای خود را کامل می‌کنند. 

این کتاب به‌ جای بحث طولانی، از نمونه‌های روشن استفاده می‌کند تا نشان دهد چگونه یک تصمیم، یک کلمه یا یک خصلت می‌تواند سرنوشت رابطه‌ها و جایگاه آدم‌ها را تغییر دهد.

چرا باید کتاب گلستان سعدی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب گلستان سعدی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌ای روشن از نثر فشرده و آهنگین فارسی را پیش چشم می‌گذارد.
• حکایت‌های آن، مسئله‌هایی مثل عدالت، قدرت، قناعت، تربیت و معاشرت را در موقعیت‌های ملموس نشان می‌دهند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند ریشه‌ی بسیاری از تعبیرها، مثل‌ها و جمله‌های ماندگار فارسی را بهتر بشناسد.
• تنوع باب‌ها و کوتاهی حکایت‌ها امکان می‌دهد متن به‌ صورت بخش‌بخش و با تمرکز خوانده شود.
• این نسخه با شرح واژه‌ها، توضیح عبارت‌های دشوار و واژه‌نامه، فهم متن کلاسیک را آسان‌تر می‌کند.
• کتاب از راه تقابل میان پادشاه، وزیر، درویش و مردم عادی، تصویری دقیق از اخلاق و مناسبات اجتماعی می‌سازد.

خواندن کتاب گلستان سعدی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب گلستان سعدی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به متون کلاسیک فارسی که می‌خواهند با یکی از اثرگذارترین نمونه‌های نثر کهن آشنا شوند.
• خوانندگانی که به حکایت‌های کوتاه و جمله‌های قصار با مضمون اخلاقی و اجتماعی علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که در مورد زبان فارسی، نثر قدیم و تاریخ اندیشه در ادبیات کار می‌کنند.
• مخاطبانی که می‌خواهند ریشه‌ی بسیاری از تعبیرها و مثل‌های رایج فارسی را بشناسند.
• کسانی که ترجیح می‌دهند متن را در بخش‌های کوتاه بخوانند و از هر حکایت نکته‌ای مستقل بگیرند.

درباره سعدی شیرازی

مشرف‌الدین مصلح بن عبدالله شیرازی معروف به سعدی (وفات ۶۹۰ هـ.ق) شاعر، نویسنده و حکیم پرآوازه‌ی ایرانی بود که با عناوینی چون استاد سخن و شیخ اجل شناخته می‌شود. او پس از تحصیل در مدرسه نظامیه‌ی بغداد و انجام سفرهای طولانی به مناطقی همچون شام و حجاز، به زادگاهش شیراز بازگشت و تا پایان عمر در آن‌جا زیست. سعدی به دلیل استفاده از شیوه‌ی سهل و ممتنع، ایجاز، طنز ظریف و بهره‌گیری از مفاهیم اخلاقی و دینی، یکی از اثرگذارترین چهره‌های تاریخ ادبیات فارسی به شمار می‌رود.

شاخص‌ترین آثار سعدی شامل «گلستان» (به نثر آمیخته با شعر)، «بوستان» (منظومه‌ای در قالب مثنوی)، دیوان «غزلیات» و قصاید فارسی و عربی است. پژوهشگرانی چون همایون کاتوزیان رویکرد او را از منظر جهان‌بینی و اندیشه، نوعی رئالیسم فلسفی می‌دانند؛ رویکردی مبتنی بر اعتدال، پرهیز از تعصب و کمال‌گرایی افراطی و تشویق به مدارا، تلاش و ارزش‌گذاری برای زندگی واقعی. آوازه‌ی آثار و اشعار او در زمان حیاتش از مرزهای ایران‌زمین و قلمرو زبان فارسی فراتر رفت و تا قرن‌ها به عنوان منبع اصلی آموزش ادبیات و اخلاق مورد استفاده قرار گرفت.

درباره محمدعلی فروغی

محمدعلی فروغی (ذکاءالملک) (۱۳۲۱-۱۲۵۶) سیاستمدار، دیپلمات، ادیب، فیلسوف و مترجم بود. او در تهران در خانواده‌ای اهل علم متولد شد، در دارالفنون تحصیل کرد و پس از درگذشت پدرش ریاست مدرسه‌ی علوم سیاسی را بر عهده گرفت. فروغی با ورود به مجلس شورای ملی و سپس دستیابی به ریاست دیوان عالی کشور و سِمت‌های متعدد وزیری، به یکی از کلیدی‌ترین چهره‌های سیاسی دوران گذار از قاجار به پهلوی تبدیل شد. او سه بار به نخست‌وزیری ایران رسید و در سال ۱۳۲۰ نقشی تعیین‌کننده در انتقال مسالمت‌آمیز قدرت به محمدرضا پهلوی پس از اشغال کشور توسط متفقین ایفا کرد.

فروغی علاوه‌بر عرصه‌ی سیاست، از بنیان‌گذاران نهادهای مدنی و فرهنگی مهمی همچون دانشگاه تهران، فرهنگستان ایران (و نخستین رئیس آن) و انجمن آثار ملی بود. اثر ماندگار او «سیر حکمت در اروپا» نخستین بررسی جامع تاریخ فلسفه‌ی غرب به زبان فارسی محسوب می‌شود. همچنین تصحیح معتبر «کلیات سعدی» و نگارش آثاری همچون «آیین سخنوری»، «حقوق اساسی» و تصحیح متون کهن از دیگر خدمات او به ادبیات و اندیشه‌ی ایران است.

درباره هوشنگ گلشیری

هوشنگ گلشیری (۱۳۷۹-۱۳۱۶) نویسنده، پژوهشگر، منتقد، روزنامه‌نگار و از جریان‌سازترین داستان‌نویسان ادبیات معاصر فارسی بود. او دانش‌آموخته‌ی ادبیات فارسی از دانشگاه اصفهان بود و فعالیت‌های ادبی خود را از همکاری در گردآوری فولکلور و سرودن شعر آغاز کرد. گلشیری از شکل‌دهندگان اصلی حلقه‌ی ادبی جُنگ اصفهان و از اعضای فعال کانون نویسندگان ایران بود و علاوه‌بر تدریس در دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران، با سردبیری ماهنامه‌ی کارنامه و برگزاری کارگاه‌های داستان‌نویسی، نقشی مهم در هدایت و تربیت نسلی از نویسندگان معاصر ایفا کرد.

گلشیری با نگارش رمان «شازده احتجاب» در سال ۱۳۴۸ و به‌کارگیری تکنیک جریان سیال ذهن، به شهرت فراگیر رسید؛ اثری که بعدها اقتباسی سینمایی نیز از آن ساخته شد. از دیگر رمان‌ها و آثار داستانی او می‌توان به «کریستین و کید»، «بره‌ی گمشده‌ی راعی»، «معصوم پنجم»، «آینه‌های دردار» و «جن‌نامه» اشاره کرد. مجموعه‌داستان‌هایی همچون «مثل همیشه»، «نمازخانه‌ی کوچک من»، «جبّه‌خانه» و «دست تاریک، دست روشن» و نیز مجموعه‌مقالات «باغ در باغ» از دیگر کتاب‌های شاخص او به شمار می‌روند. گلشیری در طول دوران فعالیت خود موفق به دریافت جوایزی چون جایزه‌ی صلح اریش ماریا رمارک و جایزه‌ی هلمن/همت شده بود.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب گلستان سعدی منتشر شده است؟

• کتاب گلستان سعدی، تصحیح غلامحسین یوسفی، نشر خوارزمی
• کتاب گلستان سعدی، تصحیح بهاءالدین خرمشاهی، نشر دوستان

بخشی از کتاب گلستان سعدی

«پادشاهی را شنيدم به كشتن اسيری اشارت كرد. بی‌چاره در آن حالت نوميدی ملک را دشنام دادن گرفت و سقط گفتن كه گفته‌اند: هر كه دست از جان بشويد، هر چه در دل دارد بگويد.

ملک پرسيد: چه می‌گويد؟ يكی از وزرای نيک‌محضر گفت: ای خداوند، همی گويد: وَالْكاظِمينَ الْغَيْظَ وَالْعافينَ عَنِ‌النّاس. ملک را رحمت آمد و از سر خون او در گذشت. وزير ديگر كه ضدّ او بود گفت: ابنای جنس ما را نشايد در حضرت پادشاهان جز به راستی سخن گفتن؛ اين ملک را دشنام داد و ناسزا گفت. ملک روی از اين سخن درهم آورد و گفت: آن دروغ وی پسنديده‌تر آمد مرا زين راست كه تو گفتی، كه روی آن در مصلحتی بود و بنای اين بر خبثی. و خردمندان گفته‌اند: دروغی مصلحت‌آميز به كه راستی فتنه‌انگيز.»