کتاب موسیقی و ستایشگری

«موسیقی و ستایشگری» نوشته مهدی امین‌فروغی (-۱۳۴۸)، تلاشی برای آشنایی ذاکران و ستایشگران با مبانی موسیقی آوازی و مباحث مرتبط با آن است. در بخشی از مقدمه ویراست جدید کتاب می‌خوانیم: بیست‌سال از تألیف کتاب هنر مرثیه‌خوانی که امروز با عنوان موسیقی و ستایشگری پیش روی شماست، می‌گذرد. در آن سال‌ها منابع پژوهشی و آموزشی در موضوعات مرتبط با ذاکری و ستایشگری وجود نداشت. نه در بخش پژوهش اثری علمی در دست بود و نه در حوزه آموزش. پژوهشگران هنوز به اهمیت موضوع مداحی پی نبرده و گستردگی و تأثیرگذاری این پدیده را درنیافته بودند و نمی‌دانستند که این پدیده شگفت در فرهنگ ما چه گستره وسیعی را شامل می‌شود. در حوزه آموزش نیز کتابی علمی در دست نبود و به‌همان شیوه ابتدایی و سنتی جوانانی تربیت می‌شدند. با اینکه کم‌وبیش در گوشه و کنار حرکت‌هایی در جهت تغییر شکل این پدیده به‌چشم می‌خورد، اما هنوز مداحی به ‌شکل و شمایل امروزین خود درنیامده بود و پیشکسوتان این عرصه ته‌مانده توش و توان خود را برای حفظ ارزش‌های سنتی این هنر شیعی به‌کار می‌بردند. در این میان، رسانه کم‌کم بساط خود را گسترش می‌داد و در مسیر رونق‌بخشیدن به کاروبار خود بود و جذابیت‌های آن، اقشار مختلف جامعه را مسحور خود می‌کرد. ذاکران و مداحان هم طعمه‌های خوبی برای جذب در این فضای شگفت‌انگیز بودند. ذاکران پیشکسوت یکی پس از دیگری رخت از این جهان برمی‌بستند و جوانان جای آن‌ها را می‌گرفتند. جوانانی که با اصول و مبانی ستایشگری و ذاکری آشنایی نداشتند. از تاریخ مرثیه‌خوانی بی‌خبر بودند و لغزشگاه‌های فراروی خود را نمی‌شناختند. آشنایی ایشان از تاریخ و مقتل سطحی بود و مطالبی بر سر منابر از ایشان شنیده می‌شد که نقدهای جدی بر آن‌ها وارد بود. آشنایی آنان با شعر و ادبیات مبتنی بر ذوق و سلیقه شخصی بود و به‌صورت علمی با دنیای شعر آشنایی نداشتند. با موسیقی آوازی ـ که رکن اصلی کار مداحی است ـ بیگانه بودند. از ردیف‌ها و دستگاه‌های موسیقی ایرانی ـ که اشراف و تسلط بر آن‌ها لازمه کار ستایشگری است ـ اطلاعی نداشتند. عمدتاً گمان می‌کردند که دانستن موسیقی به آن‌ها مربوط نمی‌شود و این دانش متعلق به موزیسین‌ها و خوانندگان غیرمذهبی است. در این بیست‌سال تحولات بسیاری در حوزه ذاکری و ستایشگری پدید آمده است. پژوهشگران و اهل تحقیق به این موضوع خطیر از جنبه‌های مختلف پرداخته‌اند و آثار خوبی در این حوزه منتشر شده است. در حوزه آموزش نیز کارهایی صورت گرفته که باید بر غنای علمی و هنری آن افزوده شود.