کتاب لزوم اصلاح قوانین شکلی بر مبنای ترمیم پذیری دادرسی

کتاب لزوم اصلاح قوانین شکلی بر مبنای ترمیم‌ پذیری دادرسی اثری است که توسط پژوهشکده حقوق و قانون ایران تهیه و تنظیم شده و نشر داد و دانش آن را منتشر کرده است. این کتاب با مدیریت اجرایی محمدجواد درویش‌زاده و ویراستاری علمی یاسین کاهه به بررسی ضرورت بازنگری در قوانین شکلی آیین دادرسی مدنی ایران می‌پردازد و تلاش می‌کند با تکیه‌ بر مفهوم ترمیم‌پذیری راهکارهایی برای بهبود فرایند دادرسی ارائه کند. اثر حاضر گزارشی از یک کرسی علمی-ترویجی است که در پژوهشکده‌ی حقوق و قانون ایران برگزار شده است و در آن ارائه‌کننده و دو ناقد به بحث و بررسی ابعاد مختلف موضوع پرداخته‌اند. این کتاب با رویکردی تحلیلی و انتقادی به آسیب‌شناسی فرمالیسم حقوقی و نص‌گرایی در نظام قضایی ایران می‌پردازد و پیشنهادهایی برای اصلاح مواد کلیدی آیین دادرسی مدنی ارائه می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب لزوم اصلاح قوانین شکلی بر مبنای ترمیم پذیری دادرسی

کتاب لزوم اصلاح قوانین شکلی بر مبنای ترمیم‌ پذیری دادرسی با محوریت پژوهشکده حقوق و قانون ایران و به قلم جمعی از پژوهشگران حقوقی به یکی از چالش‌های مهم نظام دادرسی ایران می‌پردازد؛ سخت‌گیری و انعطاف‌ناپذیری قوانین شکلی در فرایند رسیدگی قضایی. این کتاب با تکیه‌ بر مباحث مطرح‌شده در یک کرسی علمی ساختار خود را بر پایه‌ی ارائه‌ی دیدگاه‌های مختلف درباره‌ی ضرورت اصلاح قوانین شکلی و امکان ترمیم دادرسی بنا کرده است. 

در این اثر ابتدا ارائه‌کننده به مصادیق و مواد قانونی فعلی اشاره می‌کند و سپس با مقایسه‌ی تطبیقی با نظام‌های حقوقی فرانسه و آمریکا نقاط ضعف و قوت قوانین ایران را بررسی می‌کند. دو ناقد نیز از منظرهای فلسفی، فقهی و کاربردی به نقد و تحلیل موضوع می‌پردازند و در نهایت جمع‌بندی و پیشنهادهایی برای اصلاح مواد قانونی ارائه می‌شود. کتاب با نگاهی تحلیلی و با استناد به مواد قانونی تلاش می‌کند تصویری روشن از وضعیت فعلی و راهکارهای پیشنهادی برای ارتقای کیفیت دادرسی در ایران ارائه کند.

خلاصه کتاب لزوم اصلاح قوانین شکلی بر مبنای ترمیم پذیری دادرسی

کتاب لزوم اصلاح قوانین شکلی بر مبنای ترمیم‌ پذیری دادرسی دغدغه‌ی اصلی خود را بر آسیب‌شناسی فرمالیسم و نص‌گرایی در نظام دادرسی ایران متمرکز کرده است. در بخش‌های ابتدایی ارائه‌کننده با اشاره به مواد مختلف آیین دادرسی مدنی نشان می‌دهد که در برخی موارد قانون اجازه‌ی ترمیم دادرسی را داده است (مانند مواد ۱۹، ۵۳، ۹۷، ۹۸، ۱۹۹ و ۳۰۹)، اما در بسیاری از موارد دیگر سخت‌گیری و انعطاف‌نداشتن باعث صدور قرار رد دعوا یا عدم استماع می‌شود. کتاب با مثال‌هایی از دعاوی مربوط به پیش‌فروش، مشارکت در ساخت و ایرادات مربوط به اهلیت یا طرفیت دعوا نشان می‌دهد که چگونه قوانین فعلی می‌توانند مانع احقاق حق شوند. 

در ادامه با مقایسه‌ی تطبیقی با نظام‌های حقوقی فرانسه و آمریکا تأکید می‌شود که در این کشورها ترمیم دادرسی به‌صراحت در قانون پیش‌بینی شده است و قاضی می‌تواند در صورت رفع ایراد تا زمان صدور رأی وارد ماهیت شود. ارائه‌کننده پیشنهاد می‌کند که مواد ۸۶ و ۸۹ آیین دادرسی مدنی ایران اصلاح شوند تا ایرادات شکلی به سه دسته تقسیم شوند؛ ایراداتی که موجب تغییر مرجع رسیدگی می‌شوند، ایراداتی که مانع موقتی ایجاد می‌کنند و قابل رفع هستند و ایراداتی که قابل رفع نیستند. برای دسته‌ی دوم پیشنهاد می‌شود مهلتی برای رفع ایراد داده شود تا از صدور قرار رد دعوا جلوگیری شود. 

در بخش نقدها یکی از ناقدان ریشه کثرت تصمیمات شکلی را در نص‌گرایی و پوزیتیویسم حقوقی می‌داند و معتقد است که این رویکرد مانع نگاه غایت‌گرایانه به قانون شده است. ناقد دیگر بر اهمیت فرهنگ قضایی و کیفیت دادرسی تأکید می‌کند و معتقد است که بدون توجه به فرهنگ سازمانی و ظرفیت دادرسی اصلاح قوانین به‌تنهایی کافی نیست. در نهایت کتاب با جمع‌بندی دیدگاه‌ها و ارائه‌ی متن پیشنهادی برای اصلاح مواد قانونی بر ضرورت حرکت به‌سوی دادرسی ترمیم‌پذیر و ارتقای کیفیت رسیدگی قضایی تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب لزوم اصلاح قوانین شکلی بر مبنای ترمیم پذیری دادرسی را بخوانیم؟

این کتاب با تمرکز بر یکی از مسائل بنیادین نظام قضایی ایران یعنی سخت‌گیری در اجرای قوانین شکلی و پیامدهای آن بر احقاق حق فرصتی برای بازاندیشی در فرایند دادرسی فراهم می‌کند. ویژگی شاخص این اثر ارائه‌ی تحلیل‌های تطبیقی و نقدهای چندجانبه از منظرهای فقهی، فلسفی و عملی است که به خواننده امکان می‌دهد با ابعاد مختلف موضوع آشنا شود. پیشنهادهای مشخص برای اصلاح مواد قانونی و دسته‌بندی ایرادات شکلی راهکارهایی عملی برای بهبود کیفیت دادرسی ارائه می‌دهد. مطالعه‌ي این کتاب می‌تواند به ارتقای دانش حقوقی و آشنایی با چالش‌های واقعی دستگاه قضایی کمک کند و زمینه‌ای برای گفت‌وگو و اصلاحات آینده فراهم سازد.

خواندن کتاب لزوم اصلاح قوانین شکلی بر مبنای ترمیم پذیری دادرسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران حقوق، وکلا، قضات، قانون‌گذاران و همه‌ی کسانی که دغدغه‌ی بهبود فرایند دادرسی و ارتقای عدالت در نظام قضایی ایران را دارند پیشنهاد می‌شود. این کتاب می‌تواند به افرادی که با مشکلات ناشی از ایرادات شکلی و فرمالیسم حقوقی درگیر هستند دیدگاه‌های تازه‌ای ارائه کند.